Желязко Стамов, "Село Калово"

 

Embed or link this publication

Description

хроника, летопис

Popular Pages


p. 1

Æåëÿçêî Ñòàìîâ ÑÅËÎ ÊÀËÎÂÎ èñòîðèÿ áèò êóëòóðà åòíîãðàôèÿ ðîäîñëîâèÿ ôîëêëîð

[close]

p. 2

© ÑÅËÎ ÊÀËÎÂÎ èñòîðèÿ, áèò, êóëòóðà, åòíîãðàôèÿ, ðîäîñëîâèÿ, ôîëêëîð © Àâòîð: Æåëÿçêî Ñòàìîâ Áóðãàñ, 2007

[close]

p. 3

Æåëÿçêî Ñòàìîâ ÑÅËÎ ÊÀËÎÂÎ èñòîðèÿ áèò êóëòóðà åòíîãðàôèÿ ðîäîñëîâèÿ ôîëêëîð

[close]

p. 4

Ïîñâåùàâàì òàçè êíèãà, òîçè ìîé äúëãîãîäèøåí èçäèðâàòåëñêè, èçñëåäîâàòåëñêè è ñúáèðàòåëåí òðóä íà âñè÷êè áèâøè, íàñòîÿùè è áúäåùè æèòåëè íà ìîåòî êèòíî ðîäíî ñåëî Êàëîâî. È íà ïðåäöèòå ìè, íà ñåãàøíîòî è áúäåùèòå ïîêîëåíèÿ íà ðîäà, íà ïðà-ïðàäÿäî Èâàí Àòàíàñîâ Æåëÿçêîâ. Íà ìîèòå äâàìà ñèíîâå Ãåîðãè è Êèðèë çà ñâîÿòà îáè÷ êúì ìåí è àç êúì òÿõ, ñ ïîæåëàíèå äà ïðîäúëæàò ðîäîñëîâíîòî äúðâî íà ñâîÿ ðîä è ñåëî Êàëîâî. Àâòîðúò

[close]

p. 5

Ñåëî Êàëîâî ÏÐÅÄÃÎÂÎÐ Íèå õîðàòà ñìå èçïðàâåíè ïðåä çàãàäêàòà íà èñòîðèÿòà è íà íàøåòî ñúùåñòâóâàíå. Çà äà ìîãàò õîðàòà óâåðåíî äà âúðâÿò íàïðåä è íàãîðå â ñâîåòî ðàçâèòèå, ïðàâèëíî äà îöåíÿò íàñòîÿùåòî, âðåìåòî, â êîåòî æèâåÿò è ñìåëî äà ñòðîÿò áúäåùåòî, òå òðÿáâà äîáðå äà ïîçíàâàò ìèíàëîòî. Ìèíàëîòî íà ÷îâåøêîòî îáùåñòâî, íåãîâîòî ðàçâèòèå, ìèíàëîòî íà ñâîÿ íàðîä è ïðåäè âñè÷êî, ìèíàëîòî íà ñâîÿ ðîäåí êðàé è ñåëî. Óâåðåí â ïðàâîòàòà íà òîâà ïðàâèëî ñå çàåõ ñ òðóäíàòà è îòãîâîðíà çàäà÷à äà ñúáåðà âñè÷êî îíîâà, êîåòî âñå îùå ìîæå äà ñå ñúáåðå çà ìîåòî ðîäíî ñåëî Êàëîâî, îò çàñåëâàíåòî ìó íà òîâà ìÿñòî äî íàøè äíè. Äà ñå ñúáåðàò äàííè çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ñåëîòî è æèâîòà íà íàøèÿ êîðåí è ïîêîëåíèå å ãîëÿìà çàãàäêà íà íàøåòî ñúùåñòâóâàíå.  íàé äîáðèÿ ñëó÷àé ìîãàò äà ñå óëîâÿò íÿêîëêî õèëÿäè èñêðè îò ãîëåìèÿ îãúí, ñúçäàäåí è èçâåñòåí íà ïîêîëåíèåòî â òå÷åíèåòî íà ñòîëåòèå. Êíèãàòà çà èñòîðèÿòà íà ñåëî Êàëîâî è ðîäà å ñàìî åäèí îïèò äà ñå èçâëåêàò è ïîäðåäÿò çàïîìíåíèòå ïðåäàíèÿ è ëåãåíäè, ðàçêàçè è ñïîìåíè îò íàé-ñòàðèòå õîðà â ñåëî è ïèñìåíè äàííè íà èñòîðèöè, êðàâåâåäè ïèñàëè â ñïîìåíèòå ñè çà ñåëî Êàëîâî, êîèòî ñà êðàéíî îñêúäíè. Çà ãîëÿìî ìîå îãîð÷åíèå êîãàòî çàïî÷íàõ äà èçäèðâàì, äà ïðåëèñòâàì è ïðîó÷âàì âñè÷êè îíèÿ àðõèâíè ìàòåðèàëè, äî êîèòî ìîæàõ äà ñå äîáåðà, íå íàìåðèõ íèùî èëè ïî÷òè íèùî ïèñàíî çà ìîåòî ñåëî Êàëîâî. Çà íåãî íå ñà ïèñàëè íèòî íàøè, íèòî ÷óæäè èçñëåäîâàòåëè. Öåëèÿò ìàòåðèàë, êîéòî ñúáðàõ è ïîäðåäèõ â òàçè êíèãà å ïëîä íà ìíîãî óñèëèÿ è òðóä äà ïðîó÷à èñòîðè÷åñêîòî ìèíàëî íà ñåëîòî, æèâîòà, áèòà è êóëòóðàòà íà ðóïöèòå â òÿõíîòî ðàçâèòèå. Ïðåç 1945 ã. ïðà áàáà Ïëóìà áåøå ïèòðóïêà íà öúðêâàòà íè “Ñâ. Ãåîðãè. ” È ìíîãî äîáðå ñè ñïîìíÿì êàòî êàçâàøå; “Öúðêâàòà å ñòðîåíà ïðåç âðåìå íà çàñåëâàíåòî íà ñåëîòî è å åäíà îò íàé-ñòàðèòå öúðêâè â Ìàëêî Òúðíîâñêî”. Òîãàâà ìíîãî ÷åñòî õîäåõ â öúðêâàòà ñ ïðà áàáà Ïëóìà, à ïî êúñíî ñ ëåëÿ Ìèëêà.  ìúæêîòî îòäåëåíèå â þæíàòà ÷àñò áåøå îëòàðà, êúäåòî èìàøå åäèí ãîëÿì äúðâåí ñàíäúê è â íåãî èìàøå ìíîãî äîêóìåíòè è 5

[close]

p. 6

Æåëÿçêî Ñòàìîâ êíèãè íàïèñàíè íà ãðúöêè è ñòàðîáúëãàðñêè åçèê ñ äåáåëè êîðèöè è çëàòíè óêðàøåíèÿ. Ñúùî òàêà èìàøå ìíîãî ñòàðè èêîíè ñ ïîçëàòåíè ðàìêè. Òåçè êíèãè è èêîíè èç÷åçíàõà è íå ñå âèäÿõà ïîâå÷å â öúðêâàòà. Ñåãà, êîãàòî çàïî÷íàõ äà ïèøà èñòîðèÿòà íà ìîåòî ðîäíî ñåëî è çà ðîäà ñå îáâèíÿâàì, ÷å ìíîãî ïîâå÷å ñïîìåíè è èñòèíè ìîæåõ äà ñúáåðà è ïîëçâàì, àêî çàïèñâàõ òåçè îòêðîâåíèÿ è ïðåæèâÿâàíèÿ îò ïðàáàáà Ïëóìà è ëåëÿ Ìèëêà. Êàòî ó÷åíèê â ñåëî Çàáåðíîâî è òúðãîâñêàòà ãèìíàçèÿ â ãð. Áóðãàñ áÿõ ðåäîâåí ÷ëåí íà áèáëèîòåêèòå. Ãîäèíè íàðåä ñ íàäåæäà è îò÷àÿíè ñúáèðàõ îò âåñòíèöèòå è êíèãèòå äàííè çà ìèíàëîòî çà Ñòðàíäæàíñêèÿ êðàé è ìîåòî ðîäíî ñåëî. Çà ãîëÿìî ìîå ñúæàëåíèå äàííèòå êîèòî íàìèðàõ áÿõà ìíîãî îñêúäíè, êàòî ñàìî ñå ñïîìåíàâàøå çà íÿêîè ñúáèòèÿ â çåìëèùåòî íà ñåëîòî. Èñòèíàòà å, ÷å ñåëîòî å ìíîãî ìàëêî, ñêúòàíî â ïîëèòå íà Ñòðàíäæà ïëàíèíà, èçîëèðàíî îò øîñåéíà âðúçêà èëè êàêòî êàçâàò ñòàðèòå õîðà å “… áèëî çàáðàâåíî îò áîãà è öàðÿ”, òúé êàòî íå å ïðåäñòàâëÿâàëî èíòåðåñ çà èñòîðèöè è êðàåâåäè.  ðåçóëòàò íà óïîðèòàòà ñàìîäåéíà èçñëåäîâàòåëñêà äåéíîñò è äúëãîãîäèøíè ëè÷íè íàáëþäåíèÿ íà ïðîöåñèòå è ÿâëåíèÿòà ñâúðçàíè ñúñ ñåëî è íåãîâèòå áåäíè, ðîäîëþáèâè è ïàòðèîòè÷íè, ÷åñòíè è òðóäîëþáèâè õîðà ñå îïèòâàì äà ñêàëúïÿ òàçè êíèãà çà ñåëîòî è ðîäà, êîÿòî äà áúäå îñíîâà çà èíòåðåñóâàùèòå ñå ïîêîëåíèÿ îò âúçíèêâàíåòî íà ñåëîòî è æèâîòà â íåãî. Êíèãàòà å ìîæå áè íàé-ñëîæíîòî è âåëèêî ÷óäî îò âñè÷êè ÷óäåñà, ñúòâîðåíè îò ÷îâåêà ïî ïúòÿ ìó êúì ùàñòèåòî è ìîãúùåñòâîòî íà áúäåùåòî.  òàçè êíèãà ñå îïèòàõ äà îïèøà ïðèðîäíèòå êðàñîòè íà ñåëîòî è çåìëèùåòî òàêà êàêòî å îñòàíàëî â ïàìåòòà ìè îò ðàííîòî äåòñòâî. Îïèñàõ âñè÷êè ïðåäàíèÿ è ëåãåíäè, êîèòî ñúì ñëóøàë è ñúáðàë îò ñòàðèòå õîðà: ïðàáàáà Ïëóìà Ïåòêîâà – êîìèòàòà è ëåëÿ Ìèëêà. Îò äÿäî Ãåîðãè Àòàíàñîâ Äæèãèðäæèåâ æèâÿë 99 ãîäèíè, ñèíà ìó Êàë÷î Ãåîðãèåâ, äÿäî Íèêîëà Òîäîðàêèåâ, îò ìàéêà ìè Ïëóìà Ìàíîëîâà Æåëÿçêîâà è áàùà ìè Êèðÿçà Ñòàìîâ Æåëÿçêîâ è ìíîãî äðóãè êàëîâöè. Åäíà ÷àñò îò íàðîäíèòå ïåñíè çàïèñàõ òàêà, êàêòî ñúì ãè ÷óë è çàïîìíèë îò ìîÿòà ìàéêà, êîÿòî ïååøå äîáðå è çíàåøå ìíîãî ñòðàíäæàíñêè õîðîâîäíè è ïåñíè íà ñîáàêü. “Ïî äîáðå êúñíî, îòêîëêîòî íèêîãà” – íàðîäíî ìúäðîñò. Íà Òðèôîí Çàðåçàí ïðåç 1986 ãîäèíà â êîìïëåêñ “Çîðíèöà” áë. 18 íà 6 åòàæ çà6

[close]

p. 7

Ñåëî Êàëîâî ïèñàõ ìàéêà ìè íà 72 ã. äà ïåå ñòðàíäæàíñêè íàðîäíè ïåñíè. Òàçè êàñåòà îñòàíà íàé-ãîëÿìà öåííîñò è ñïîìåí îò ìàéêà ìè. Äðóãà ÷àñò îò ïåñíèòå êàêòî ñå ïååõà íà õîðî è ñîáàêü â ñåëî, çàïèñàõ îò Ïåíêà Äèìîâà Ãåîðãèåâà, Ãåîðãè Äèìîâ Ãåîðãèåâ, Òèíêà Ñòîÿíîâà, Äèìèòúð Äèìîâ Êóðòåâ è ìîèòå ëþáèìè Êàëîâñêè ïåñíè êîèòî íàó÷èõ äà ïåÿ îò ìàéêà ìè.  öÿëàòà òàçè ìíîãîãîäèøíà ðàáîòà ïî èçäèðâàíåòî, ñúáèðàíåòî è ïîäðåæäàíåòî íà òîçè ìàòåðèàë ïîëçâàõ ãîëÿìàòà èç÷åðïàòåëíà ïîìîù îò ïóáëèêàöèèòå âúâ âåñòíèöèòå è êíèãèòå íà Ãîðî Ãîðîâ – äèðåêòîð íà èñòîðè÷åñêèÿ ìóçåé â ãð. Áóðãàñ, ðîäåí â ñúñåäíîòî ñåëî Çàáåðíîâî. Îò ïóáëèêóâàíèÿ ìàòåðèàë è êíèãè íà Èëèÿ Ïåòêîâ äúëãîãîäèøåí ñåêðåòàð íà ãðàäñêèÿ êîìèòåò íà ïàðòèÿòà â Ìàëêî Òúðíîâî. Ñúùî òàêà è îò “ëåòîïèñíàòà êíèãà çà ìîÿ ðîä”, ñ ðîäîíà÷àëíèê Ïåòêî Íåäÿëêîâ Ïåòêîâ îò ñåëî Êàëîâî, êîéòî å è ìîé ðîä ïî ìàé÷èíà ëèíèÿ è èñòîðè÷åñêè î÷åðê íà ñåëî Êîíàê (äí. Áÿëà âîäà ) íà ïîëêîâíèê îò çàïàñà Ïåòêî Õóíäðåâ. Íà âñè÷êè òÿõ, êàêòî è íà îíèÿ ñòàðè õîðà îò ñåëîòî ñ êîèòî ðàçãîâàðÿõ è êîèòî ñ ãîòîâíîñò ìè ðàçêàçàõà çà ìèíàëîòî íà ñåëîòî èçêàçâàì ìîÿòà íàé-ãîëÿìà áëàãîäàðíîñò. Àâòîðúò 7

[close]

p. 8

Æåëÿçêî Ñòàìîâ Ìåñòîíàõîæäåíèå è çåìëèùå íà ñåëî Êàëîâî Ñåëî Êàëîâî å ðàçïîëîæåíî â ïîëèòå íà Ñòðàíäæà ïëàíèíà. Òÿ å ðàçïîëîæåíà â þãîèçòî÷íàòà ÷àñò íà Áàëêàíñêèÿ ïîëóîñòðîâ óñïîðåäíî íà ÷åðíîìîðñêîòî êðàéáðåæèå îò Áóðãàñ è Ñðåäåö – íà ñåâåð, äî Èñòàíáóë íà þã, ñ ïëîù îêîëî 10 000 êâ. êì. Íà þã è çàïàä ãðàíèöàòà ìó ñëåäâà, äúðæàâíàòà ãðàíèöà è ïî ãðàíèöàòà íà âîäîñáîðíèÿ áàñåéí íà ðåêà Âåëåêà äî â. Äâàòà áëèçíàêà. Ñåâåðíàòà ãðàíèöà ìèíàâà ïî Áîñíåíñêîòî áèëî äî ì. Îãðàæ, îòêúäåòî ïðåñè÷à ãîðíîòî òå÷åíèå íà Çåëåíêîâñêàòà ðåêà â ìåñòíîñòòà Ñòóäåíàòà âîäà è ïðåç Èëèåâà ðåêà äîñòèãà äî ìåñòíîñòòà Êàëäúðúìúò, îò òàì ïðåç Áàëèåâî è íà ñåâåð îò âðúõ Ïàïèÿ äîñòèãà äî ×åðíî ìîðå. Êàëîâñêîòî çåìëèùå å ðàçïîëîæåíî â ñåâåðîèçòî÷íàòà ÷àñò íà Ñòðàíäæà ïëàíèíà õàðàêòåðíà ñ ãîëÿìà âúëíîîáðàçíîñò, ñ íèçêî ïëàíèíñêè ðåëåô, ìíîæåñòâî çàîáëåíè âúðõîâå è áèëà è ïðåñå÷åíà îò ìíîãî äîëîâå. âúâ âîäîñáîðèòå íà Ñóõà ðåêà è ð. Êàðàìëúê (äí. Ìëàäåæêà ðåêà). Ñåëîòî ñå íàìèðà íà þã îò Áóðãàñ íà 53 êì. Ïî øîñåòî Áîñíà-ñåëî Âèçèöà. Çåìëèùåòî çàïî÷âà îò ì. Äðàãàíîâà íèâà – ì. Îðàíà ïîëÿíà – ì. Ïåòðîâà ïîëÿíà (êàíòîíà), íà çàïàä ðàçêëîíà çà ñåëîòî íà 3 êì. Ïî áèëîòî íà þã-Ñòîÿíîâ ãðîá, Þðòà, Ìàíàñòèðà íàäîëó ïî äåðåòî, Êàçàíñêà ðåêà äî Ñåâðèêà íà ðåêà Ìëàäåæêà ãðàíè÷è ñúñ çåìëèùåòî íà ñåëî Çàáåðíîâî. Íà ñåâåð ïî ðåêà Ìëàäåæêà-Ñòàðî ñåëî äî Èïòèëîâàòà âîäåíèöà ãðàíè÷è íà çàïàä ñúñ ñ. Çâåçäåö. Ïðîäúëæàâà ïî òå÷åíèåòî íà ðåêà Ñàðäæîâî, ïî äîëà ìåæäó ì. Ìîìèíîâî è ì. Áàáèíà ×óêà, ïúòÿ ïî Òóðëóöèòå äî ì. Äðàãàíîâà íèâà íà øîñåòî ì. Áîñíà – ñ. Âèçèöà è ñ. Ãðàìàòèêîâî. Îáùàòà ïëîù íà Êàëîâñêîòî çåìëèùå å 38 056 äåêàðà, îò êîèòî: ãîðè 32 790 äêà è íèâè 3266 äêà. Ñåëî Êàëîâî ñå íàìèðà ìåæäó ñåëàòà; íà ñåâåðîèñòîê ñ. Çàáåðíîâî – 5 êì, íà ñåâåðîçàïàä ñ. Áÿëà âîäà – 12 êì, íà çàïàä ñ. Çâåçäåö – 15 êì , íà þã ñ. Ñòîèëîâî (ì. Ïåòðîâà íèâà) – 19 êì è ãð. Ì. Òúðíîâî íà 25 êì. Âúòðåøíî ðàçïîëîæåíèå; íà èñòîê ì. ×óêàð, çàïàä ì. Ñâ. Òîäîð (Øóøêîâèòå îãðàäè), ñåâåð Ñÿêàíàòà êîðèÿ è íà þã Òåíêî áúðäöå (Êàëîâñêè þðò). 8

[close]

p. 9

Ñåëî Êàëîâî Âúçíèêâàíå íà ñåëîòî Ãîëÿìàòà ëþáîâ êúì öåëîêóïíàòà Áúëãàðñêà çåìÿ å ñâúðçàíà îðãàíè÷åñêè è ñ ëþáîâòà íè êúì ìàëêèÿ ðîäåí Áúëãàðñêè êúò, â êîéòî çà ïúðâè ïúò ñìå ÷óëè ðîäíà áúëãàðñêà ðå÷ è ðîäíà áúëãàðñêà ïåñåí. Íàøàòà ðîäíà Ñòðàíäæà å îò êðàé âðåìå, ÷èñòî Áúëãàðñêà, íàé-ðîäíà îò ðîäíèòå áúëãàðñêè çåìè, êúäåòî áå ðàçïîëîæåíî íàøåòî, êèòíî ìàëêî ñåëöå Êàëîâî. Òî÷íî êîãà íà òîâà ìåñòî å çàñåëåíî ñåëîòî íå å èçâåñòíî. Ïèñìåíè äàííè äî ñåãà íå ñà îòêðèòè. Âñè÷êè äàííè ñ êîèòî ðàçïîëàãàìå ñà ïðåäàíèå, ëåãåíäè, ðàçêàçè è ñïîìåíè íà íàèñòàðèòå õîðà íà ñåëîòî. Ïî ïðåäàíèå íà ñòàðöèòå: Ãåîðãè Àòàíàñîâ Èâàíîâ Àòàíàñîâ Æåëÿçêîâ ïî÷èíàë íà 99 ã. ïðåç 1968 ã. , Ïëóìà Àòàíàñîâà Íåäÿëêîâà ñåñòðà íà Ãåîðãè. Ìèëêà Ïåòêîâà Íåäÿëêîâà äúùåðÿ íà ïðà áàáà Ïëóìà, Íèêîëà Òîäîðàêèåâ Èâàíîâ Àòàíàñîâ Æåëÿçêîâ ïúðâè áðàòîâ÷åä íà äÿäî Ãåîðãè è ïðà áàáà Ïëóìà. Êàë÷î Ãåîðãèåâ Àòàíàñîâ ñèí íà äÿäî Ãåîðãè è äðóãè. Ïî ïðåäàíèå Êàëîâñêàòà ìåðèÿ, îò ðàííè âðåìåíà ñà îáèòàâàëè òðàêèòå. Ñëåä îáðàçóâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà äúðæàâà – 681 ã. , òà äî ïàäàíåòî íè ïîä òóðñêî ðîáñòâî – 1393 ã. íàøèòå çåìè íà íÿêîëêî ïúòè ñà áèëè â áúëãàðñêè ðúöå, íî íàé-ïðîäúëæèòåëíî âðåìå ïðè Ñèìåîí (888-927 ã.) è Èâàí Àñåí Âòîðè – 12181240 ã. Êàòî ïî ãðàíè÷åí êðàé ïðåç öÿëîòî Áúëãàðî-âèçàíòèéñêî ñðåäíîâåêîâèå å áèëî èçëîæåíî íà ÷åñòè íàøåñòâèÿ è íàïàäåíèÿ êîèòî ïðàâåëè æèâîòà íà íàñåëåíèåòî íåñèãóðíî. Ïîðàäè òàçè è äðóãè ïðè÷èíè, êàòî ãåîãðàôñêî ðàçïîëîæåíèå, óñëîâèÿòà ïîìèíúêà è äð., ñåëèùàòà ñà ìàëêè êîëèáè, ïðàñíàòè ïî áàèðèòå, çà êîåòî ñâèäåòåëñòâóâàò ñåëèùàòà íà: Âèêåî, Äóäåíîâî, Ñúðäæîâî è äð. Òàêèâà êîëèáàðñêè ðîäîâè ñåëèùà å èìàëî è â ìåñòíîñòèòå: Ñðåäîðàòà, Ìå÷åáúðäöå, Ïðèåâî è ×óêàòà. Òàêîâà ñåëèùå ìîæå äà ñå ïðåäïîëàãà, ÷å å èìàëî â Êîòî÷åâà ëúêà. Äî 1902 ã. ñà áèëè çàïàçåíè êàìåííè çèäîâå. Èñòîðèÿòà íå íè äàâà íèêàêâè ñâåäåíèÿ, êîãà è êàê ñå å çàñåëèëî ñåëîòî. Ïî ïðåäàíèå òîâà å ñòàíàëî ïðåç ²V âåê ïðåäè Õðèñòà. Îò íåçàïîìíåíè âðåìåíà â Ñòðàíäæà ñå íàìèðàò êîëèáàðñ9

[close]

p. 10

Æåëÿçêî Ñòàìîâ êè ñåëèùà ìàëêè è ïðåäè âñè÷êî ðîäîâè, íàðè÷àíè îùå “÷èôëèöè”, çàïàçèëè ñâîåòî èìå è äî äíåøíî âðåìå.  êíèãàòà Êîíàê “Áÿëà âîäà” Ïåòêî Õóíäðåâ ïèøå, ÷å íà 6-7 êì èçòî÷íî îò ñåëî Êîíàê â ëúêèòå, â ãîðíîòî òå÷åíèå íà ð. Ñúðäæîâî, ïîä þæíèòå ñêëîíîâå íà ìåñòíîñòèòå Øóêëèöà è Ìîìèíîâî è çàïàäíèòå íà ìåñòíîñòòà Ïðèåâî è äî äíåñ ñà çàïàçåíè êàìúíè îò îñíîâèòå íà öúðêâàòà è îñòàíêè îò êúùè. Èìàíÿðè ïðè ðàçêîïêè ñà îòêðèëè ðàçëè÷íè ìîíåòè è äðóãè ñòàðèííè ïðåäìåòè. Ïðåç øåñòäåñåòòå ãîäèíè íà äâàäåñåòèÿ âåê æèòåëè íà ñåëî Áÿëà âîäà îòêðèëè âîäîïðîâîäåí êàíàë, ñ òðúáè îò êåðàìèêà, êîéòî ñâúðçâàë â ìèíàëîòî Ïëàøîâèÿ èçâîð ñ öåíòúðà íà ñåëèùåòî. Äðóãàòà çàãàäêà çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ñåëî Ñàðäæîâî ñà ïðåäàíèÿòà íà äÿäî Ãåîðãè Àòàíàñîâ è ñèíà ìó Êàë÷î Ãåîðãèåâ Äæèãèðäæèåâ.  ìåñòíîñòòà Ñàðäæîâî Êèðåçà Ñòàìîâ Æåëÿçêîâ èìàøå íèâà íà “ïðÿñëîïúò” äî êàøëàòà íà Êàë÷î Ãåîðãèåâ Äæèãèðäæèåâ. Áàùà ìè êàòî îðÿë íèâàòà ñ áèâîëèòå íàìèðàë äîâàðíè êàìúíè, êåðåìèäè è àíòè÷íè òóõëè.  ñðåäàòà íà íèâàòà èìàëî çàïàçåíà ãîëÿìà äèâà ÿáúëêà, çà êîåòî ìîæå äà ñå ïðåäïîëàãà ÷å å èìàëî ñåëèùå èëè ÷èôëèê. Íà 500 ìåòðà íà þã èìà òðàêèéñêà ìîãèëà “àêðîïîë” èëè êàêòî ÿ íàðè÷àõà ñòàðèòå õîðà “òóìáàðêà”, êîÿòî å çàïàçåíà è äíåñ è èìà èçðàñíàëè ãîëåìè äúáîâè äúðâåòà. Íÿìà ñâåäåíèÿ êîãà è êàê å âúçíèêíàëî ñåëî Ñàðäæîâî, íî ñïîðåä ïðåäàíèÿ ïî âðåìå íà ñúùåñòâóâàíåòî ìó òî ñå å ÷èñëÿëî êúì îáùèíàòà íà ñåëî Äóäåíîâî, çåìëèùå íà ñåëî Íîâî Ïàí÷àðåâî ãðàíè÷åùî ñ ìåñòíîñòòà “Îðàíà ïîëÿíà”. Èìà òâúðäåíèÿ, ÷å åäíà ÷àñò îò íàñåëåíèåòî íà ñåëî Ñàðäæîâî ñå èçñåëâàò è ñå çàñåëâàò â ìåñòíîñòòà Òåíêî áúðäöå, ñåãà Êàëîâñêè þðò, à äðóãà ÷àñò îò ðîäîâèòå ñåìåéñòâà íà ñåëîòî ñå çàñåëâàò â ìåñòíîñòòà Êîíà÷èùåòî è ñúçäàâàò ñåëî Êîíàê. Ãðîáèùåòî íà ñåëî Ñàðäæîâî å áèëî íà åäèí êèëîìåòúð èçòî÷íî îò ñåëîòî, â êîðèÿòà íà ìåñòíîñòòà Ïðèåâî, íàä ïàäèíàòà îò êîÿòî çàïî÷âà êîíñêè âðèñ. Êîãàòî å áèëî ðàçñåëåíî ñåëîòî çåìëèùåòî ìó ñ íèâèòå ñå ïðåäàâàò íà ñåëî Êîíàê. ×àñò îò çåìëèùåòî èçòî÷íî îò ñòàðîòî ñåëèùå ñ ìåñòíîñòèòå Ïðèåâî, ñâ. Èëèÿ è äð. ñà áèëè ïðåäàäåíè íà ñåëî Êàëîâî.  êíèãàòà çà ðîäíîòî ñè ñåëî Êîíàê Ïåòêî Õóíäðåâ ïèøå çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ñåëî Áîñíà â íà÷àëîòî íà 19 âåê ðàçïîëîæåíî ïîä âðúõ Áîñíà íà êèëîìåòúð èçòî÷íî îò íåãî è òðè êèëîìåòðà îò ñåëî Êîíàê, â ìåñòíîñòòà Öðúêâèùåòî, êúäåòî äî íà÷àëîòî íà âåêà è ïî êúñíî èìàëî çàïàçåíè ñëåäè îò þðò íà èç÷åçíàëî 10

[close]

p. 11

Ñåëî Êàëîâî ñåëèùå. Ïî ïîâîä íà ÷èñòî áúëãàðñêèòå èìåíà íà èç÷åçíàëèòå ñåëèùà êàòî: Ñàðäæîâî, Áîñíà, Äóäåíîâî… Â Ñòðàíäæà Àÿíîâ èçðàçÿâà ñòàíîâèùå, ÷å å âúçìîæíî äà ñà ñúçäàäåíè ïðåäè òóðñêàòà êîëîíèçàöèÿ ìåæäó 1363 ã. è 1373 ã. Ñòàðè ïðåäàíèÿ ðàçêàçâàò çà ñúùåñòâóâàíåòî íà ñåëèùà â ëúêàòà íà Áàêàäæèøêèÿ èçâîð íà Òúìíà ðåêà, ïðåèìåíóâàíà ïî êúñíî îò òóðöèòå íà Êàðàìëúê, à ïðåç íàøå âðåìå íà ðåêà Ìëàäåæêà ñâúðçàíî ñ áðèãàäèðñêîòî äâèæåíèå. Òîâà ìåñòî çàïàçâà èìåòî íà ñåëèùåòî è ñåãà “Ñòàðî ñåëî”.  ñåâåðíàòà ÷àñò íà ëúêàòà â ëåñêàòà èìàøå çàïàçåíè ñëåäè îò îñíîâè íà æèëèùà äî ïðåìàõâàíåòî íà ñèíîðèòå èçðîâåíè îò òðàêòîðèòå è ìåñòîòî çàëè÷åíî ïðè ñòðîåæà íà øîñåòî îò áðèãàäèðöèòå ïðåç 1949 ã. Áàêàäæèøêèÿ èçâîð â Ñòàðî ñåëî å ïðèðîäíî áîãàòñòâî çà ñåëîòî è Ñòðàíäæà ïëàíèíà. Êîãà ñå å çàñåëèëî è êîëêî âðåìå å ñúùåñòâóâàëî òîâà ñåëèùå íÿìàìå äàííè, íî ìîæåì äà ïðåäïîëàãàìå, ÷å íå ñúùåñòâóâàëî äúëãî âðåìå. Ìåñòîòî å íèñêî è ñòóäåíî. Ñëúíöåòî îãðÿâà òîâà ìåñòî íÿêîëêî ÷àñà ïî îáåä. Ïî ïðåäàíèÿ îò ñòàðè õîðà Òúìíà ðåêà ÷åñòî íàâîäíÿâàëà ëúêàòà è õîðàòà è äîáèòúêà óìèðàëè îò ìàëàðèÿ. Ìîæå ñàìî äà ñå ïðåäïîëàãà, ÷å òàçè å ïðè÷èíàòà çà èçñåëâàíåòî íà õîðàòà îò Ñòàðî ñåëî è çàñåëâàíåòî èì â ìåñòíîñòòà Òåíêî áúðäöå. Ïî ïðåäàíè îò Æåëÿçêî Ñòàìîâ Æåëÿçêîâ ïðè îðàíå íà íèâàòà íà ìåñòîòî íà õàðìàíà å èçðàâÿë òóõëè è êåðåìèäè è èìàëî ñëåäè îò òóõëè è äîâàðè, îñíîâè íà æèëèùà. Íà òîâà ìåñòî äî êîëåêòèâèçàöèÿòà 1949 ã. èìàøå äâà ãîëåìè áðÿñòà áëèçíàöè, êîèòî èçñúõíàõà è ïðè îôîðìÿíåòî íà áëîêà ñ òðàêòîðèòå ñà èçêîðåíåíè. Òåçè áðÿñòîâå ñè ãè ñïîìíÿì è àç. Êàòî ó÷åíèöè ïðåç ëÿòîòî ïî æúòâà äàâàõìå äåæóðñòâî íà âèñîêîòî çà âúçíèêíàëè ïîæàðè. Ìåñòîòî å âèñîêî è ñ ïîãëåäà ñå âèæäà ãîëÿìà ÷àñò îò Êàëîâñêàòà ìåðèÿ è õàðìàíèòå ñúñ ñíîïè çà âúðøåíå. Ìÿñòîòî å îòêðèòî îò âñè÷êè ñòðàíè è èçëîæåíî íà âñè÷êè âåòðîâå: ïîðÿçàí, ìîðåíèêà (ìîðñêèÿ âÿòúð), þãúò, áåëèÿ âÿòúð è çàïàäíèÿ èëè äúæäîâíèêà. Ïðåç çèìàòà äóõàò äîñòà ñèëíè è ñòóäåíè âåòðîâå, âñè÷êî çàìðúçâà ñúñ ñêðåæ. Ñíåãúò ïðåç íîùòà çàìðúçâà è õâàùà äåáåëà êîðà, êàòî ëåä è êàòî âúðâèø ïîòúâàø è íå ìîæåø äà ñè èçêàðàø êðàêàòà. Îò ñòóäåíèòå âåòðîâå èìà ìíîãî ñóõ ïðîíèçâàù ñòóä, ñíåãúò ñå çàäúðæà ïî ïðîäúëæèòåëíî âðåìå íå ðàçòîïåí. Ïîðÿçàíà å ñåâåðíèÿ âÿòúð êîéòî äóõà çèìíî âðåìå, ñèëåí è ìíîãî ñòóäåí, âàëè ñíÿã, íî ïîâå÷å äóõà ïðè ÷èñòî, ÿñíî è 11

[close]

p. 12

Æåëÿçêî Ñòàìîâ èçöúêëåíî íåáå (ñóõ ñòóä). Ëÿòîòî íà òîâà ìåñòî å ïðîõëàäíî è îò âÿòúðà ñòóäåíî. Òóê ïî÷òè âèíàãè äóõà âÿòúð ïðè õóáàâî âðåìå, íîðìàëíî íîùíî âðåìå äóõà çàïàäåí âÿòúð, êîéòî ïðåç äåíÿ ïðîìåíÿ ïîñîêàòà ñè è ñòàðèòå õîðà êàçâàò: “…âÿòúðà ãî âúðòè” òîâà íàé äîáðå ñå ðàçáèðà ïî âðåìå íà âúðøèòáà ïðè îòâÿâàíåòî íà îâúðøàíîòî çúðíî. Îñíîâíîòî çàíÿòèå íà íàñåëåíèåòî å áèëî æèâîòíîâúäñòâîòî è ìàëêî çåìåäåëèå çà ñàìîçàäîâîëÿâàíå è ôóðàæ çà äîáèòúêà. Æèòåëèòå íà ñåëîòî òúðãóâàëè íà ðàçìåííè íà÷åëà ñ ïðîäóêòè îò æèâîòèíñêè è çåìåäåëñêè ïðîèçõîä, êàòî ãè ðàçìåíÿëè çà ñòîêè îò ïúðâà íåîáõîäèìîñò: ñîë, ãàç, èãëè, ñîëåíà ðèáà, ãðîçäå, âèíî, ìàñëèíè è äð. Ñåëîòî ñå ñíàáäÿâàëî ñ íåîáõîäèìèòå èì ñòîêè îò ãðúöêè òúðãîâöè îò Àïîëîíèÿ. Ïðåç 610-òà ãîäèíà ïð.í. åðà ñëåä ñïîðàçóìåíèå ñ Éîíèéñêè çàñåëíèöè è òðàêèéñêîòî ïëåìå ñåëèùåòî å ïðîâúçãëàñåíî çà ãðàä è ïîëó÷àâà èìåòî Àïîëîíèÿ â ÷åñò íà åäèí òà÷åí îò òðàêè è åëèíè áîã – Àïîëîí.  ïúðâèòå âåêîâå íà ñúùåñòâóâàíåòî ñè, êàòî ãðàä äúðæàâà Àïîëîíèÿ (Ñîçîïîë), äîñòèãà èçêëþ÷èòåëåí ðàçöâåò êîåòî èäâà ïðåäè âñè÷êî îò ñèëíî ðàçâèòàòà ìåòàëóðãèÿ â Ñòðàíäæàòà, è îò òúðãîâñêîòî ïîñðåäíè÷åñòâî êîåòî ñà îñúùåñòâèëè àïîëîíñêèòå ãúðöè ñ ìåñòíèòå òðàêè è ïðåçìàðñêè íàðîäè. Ñåëîòî ïîääúðæàëî áëèçêà âðúçêà ñ ãðúöêèòå òúðãîâöè îò Àïîëîíèÿ. Òúðãîâöèòå îòèâàëè ñ ìàãàðåòà è ìóëåòà (êàòúðè) ñ ïî äâà êîøà íà ñàìàðèòå íîñèëè ïðÿñíà, ñîëåíà è ñóøåíà ðèáà, îöåò, ñîë, ìàñëèíè, ãðîçäå è ðàçíè çåìåäåëñêè ñå÷èâà è äðóãè ñòîêè îò ïúðâà íåîáõîäèìîñò è ðàçìåíÿëè çà êîæè, ñèðåíå, âúëíà, ìåñî, ïøåíèöà è äð. Çà÷åñòèëè ñà ìðàçîâèòè çèìè, òàêèâà çèìè, ÷å íå çàìðúçâàùîòî ×åðíî ìîðå ñå ñêîâàâàëî â ëåä. Òàêèâà çèìè ñúñ çàìðúçâàíèÿ å èìàëî ïðåç 763 ã., 801, 928, 934, 1010, 1011, 1210, 1232, 1420, 1755, 1788, 1789 è 1802 ã. Öåííî îïèñàíèå çà çàìðúçâàíåòî ïðåç 763 îñòàâèë íà èñòîðèÿòà òîãàâàøíèÿò ïàòðèàðõ Íèêèôîð: “Çèìàòà íàñòàíà îùå â íà÷àëîòî íà åñåíòà ñ íåîáèêíîâåíî ãîëÿì ñòóä. Âñè÷êè âîäè ñå ïîêðèõà ñ ëåä äàæå è ñîëåíèòå âîäè íà ×åðíî ìîðå ñå ïîêðèõà ñ ëåäåíà êîðà êàêâàòî ñå îáðàçóâà ñàìî â Ñåâåðíèòå ìîðåòà, íà ðàçñòîÿíèå ïîâå÷å îò ñòî ìèëè. Êðàé ãðàäîâåòå Ìåñåìâðèÿ (Íåñåáúð) è Ìèäèÿ ëåäåíàòà ïîêðèâêà ñòèãà íà 30 ëàêòè. Ñíåãúò áå òúé äåáåë è îáèëåí, ÷å äåáåëèíàòà ìó íàä ëåäà äîñòèãíà äâàäåñåò ëàêòè.” Íà Òåíêî áúðäöå, êúäåòî áèëî çàñåëåíî ñåëîòî áèëî íà âè12

[close]

p. 13

Ñåëî Êàëîâî ñîêî è îòêðèòî îò âñè÷êè ñòðàíè ìåñòî. Äóõàëè ñà ñèëíè ñòóäåíè âåòðîâå ïðåç äúëãèòå çèìíè äíè è íîùè. Õîðàòà è äîáèòúêà çàïî÷íàëè ìàñîâî äà óìèðàò. Ïî çàïîìíåíè ïðåäàíèÿ îò ñòàðè õîðà, ãðúöêè òúðãîâåö ñ äâà êàòúðà ïðåç åäíà ìàðòåíñêà çèìà, ïîñåòèë ñåëîòî çà êîæè. Ñúùàòà çèìà èçìðÿë ìíîãî äîáèòúê. Äîêàòî áèë òàì ãúðêà íàñòèíàë, êàòî ïîëåæàë óâèò â îâ÷è êîæè íÿêîëêî äíè îçäðàâÿë è íàòîâàðèë äâàòà êàòúðà ñ êîæè è ñè òðúãíàë çà Àïîëîíèÿ êîÿòî ñå íàìèðà íà ñåâåð îò ñåëîòî. Êàòî âúðâÿë ãî äóõàë ñåâåðåí ïðîíèçâàù âÿòúð. Ñâúðâèë â äåðåòî è ïîåë íàãîðå è íà ñòîäâåñòà ìåòðà âèæäà ÷å ñíåãúò å ðàçòîïåí, íÿìàëî âÿòúð, íÿìàëî ñòóä è ñè êàçàë: “…òóê êàëëîs (êàëî)” – íà áúëãàðñêè åçèê îçíà÷àâà “äîáðî”. Âðúùà ñå â ñåëîòî è ñúîáùàâà íà õîðàòà, ÷å îòñðåùà äåðåòî, ìåñòîòî å òîïëî, ñíåãà ðàçòîïåí, íÿìà âÿòúð è å õóáàâî ìåñòî äà ñå çàñåëè ñåëîòî. Ñ òîâà íÿìàëî äà óìèðàò ìàñîâî õîðàòà è äîáèòúêà. Ñïîðåä ïðåäàíèÿ, ñëåä êàòî ðåøèëè äà ñå ïðåñåëÿò íà òîâà ìåñòî öúðêâàòà áèëà çàïàëåíà, êàòî ïîä îëòàðà çàðîâåëè “çëàòíèÿ êðúñò”, è ìåñòîòî áèëî ïðîêúëíàòî. Ñúùî òàêà èìàëî ïðåäàíèå, ÷å ñåëîòî äà ñå çàïàçè îò “çëèÿ äóõ” (õîðàòà è äîáèòúêà äà íå óìèðàò), ìåñòîòî å î÷åðòàíî ñ áðàçäà îò äâà âîëà áëèçíàêà îò èçãðåâ äî çàëåç ñëúíöå. Òîâà ìåñòî áèëî îáðàñëî ñ äâà âåêîâíè äúáîâå äúðâåòà, çàùèòåíî îò ñèëíèòå âåòðîâå è îò ïîãëåäèòå íà ðàçáîéíèöèòå. Ñ äúðâåí ìàòåðèàë ñè ïîñòðîèëè êúùè è ñà ñëîæèëè íà÷àëîòî íà ñåëîòî è ãî íàðåêëè Êàëîâî. Ïðåç 1731 ã. ñåëîòî å ñúùåñòâóâàëî ïîä èìåòî “Êàëóâà”. Ïîðàäè ìàñîâèòå óìèðàíå íà õîðà è äîáèòúêà ïðåç âðåìåòî íà ïðåñåëâàíåòî íà íîâîòî ìåñòî, ñà ñå èçñåëèëè ìíîãî ðîäîâè ñåìåéñòâà âúâ âúòðåøíîñòòà íà ñòðàíàòà, åäíè ñå çàñåëâàò â Àïîëîíèÿ (Ñîçîïîë), äðóãè âúâ Âàðíåíñêî – Ïðîâàäèÿ, ñ. Íàäúð, Àéòîñêî è Áóðãàñêî. Êúùèòå ñà áèëè ïîñòðîåíè áåç ïëàí è áåç ðåä, ñ ìàëêè íå çàãðàäåíè äâîðîâå.  åäèíèÿ úãúë íà äâîðà áèëî áîêëóêà(òîðèùåòî) â äðóãèÿ äúðâàëíèêà-äúðâàòà çà òîðåíå êîèòî âèíàãè ñòîÿëè íà îòêðèòî íå íàñå÷åíè. Ïîñòðîåíèòå êúùè ñúñ ñå÷åíèÿ è äÿëàí äúðâåí ìàòåðèàë îò ñàìîòî ìåñòî ñà áèëè íèñêè è ïðîäúëãîâàòè ñ äâå ñòàè. Åäíàòà çà æèâååíå ñ êîìèí à äðóãàòà âúòðåøíà ñòàÿ “êèëåð”, êúäåòî ñà ñúõðàíÿâàíè çèìíèíàòà, áðàøíîòî, êàöèòå ñúñ ñèðåíå, ñëàíèíà è òóðøèè è äðåøíèêà. Îò çàä èìàëè íàâåñ êîéòî èçïîëçâàëè çà îáîð íà äîáèòúêà. Îñíîâèòå íà êúùèòå áèëè èçãðàäåíè îò êàìúê. Âúðõó îñíîâèòå ñà ïðèê13

[close]

p. 14

Æåëÿçêî Ñòàìîâ ðåïâàëè äåáåëè ÷åòèðèúãúëíè èçäÿëàíè êåðåñòåòà (ãîëåìè äúðâåíè ãðåäè). Âúðõó ãðåäèòå ñà èçïëèòàëè îò òúíêè èëè öåïåíè ìàæäðÿâêîâè ïðúòè ñòåíèòå. Öÿëàòà ïîñòðîéêà ñå óâúðçâàëà ñ ìíîãî äúðâåí ìàòåðèàë à ñòåíèòå ñà èçìàçâàëè ñ êàë îò âúòðå è îò âúí. Ïîêðèâàò ñå èçãðàæäàë îò äÿëàíè ãðåäè íàðåäåíè óñïîðåäíî ìíîãî ãúñòî, êîèòî èçëèçàëè èçâúí ñòåíèòå è îáðàçóâàëè ñòðåõàòà. Íàïðå÷íî ñå íàêîâàâàëè òúíêè ïðúòè èëè öåïåíèöè âúðõó êîèòî ñå íàðåæäàëè ïîêðèâåí ìàòåðèàë; øóìà, ïàïðàò, ãëóøèíà èëè ðúæåíè ñíîïè, à ïî-êúñíî ñà ïîêðèâàëè êúùèòå ñ òóðñêè êåðåìèäè, òàêèâà ñà êúùèòå íà Íèêîëà Ìèõîâ è Êèðåçà Òîäîðàêèåâ. Ïîäúò íà êúùàòà áèë çåìÿ. Âúðõó òðàìáîâàíàòà è òâúðäà çåìÿ ñà ïîñòèëàëè íàé íàïðåä êîæè îò óìðåëè æèâîòíè, à ïî-êúñíî êîçèíàðè è ÷åðãè. Âúðõó äúëãà âúëíåíà âúçãëàâíèöà (ïðîñêåôúë) âå÷åð ëÿãàëè âñè÷êè ÷ëåíîâå íà ñåìåéñòâîòî, êàòî ñè çàâèâàëè ñ åäíà òðåïå÷à (îäåàëî). Îò ïî ñòàðî âðåìå îãúíÿ å ñëóæåë çà îòîïëåíèå è íå óãàñâàë â îãíèùåòî. Êîãàòî õîðàòà ëÿãàëè äà ñïÿò èëè òðúãâàëè çà ðàáîòà, ïîñòàâÿëè ïî åäíà èëè äâå ãëàâíè â îãíèùåòî íàòðóïâàëè îêîëî òÿõ ïåïåë è âúãëåíè. Òàêà îãúíÿ ñå çàïàçâàë çà ïî-äúëãî âðåìå. Âå÷åð çà îñâåòëåíèå ñå èçïîëçâàë îãúíÿò èëè ëîåíè÷åòî, ïî-êúñíî êàíäèëî (ãàçåíè÷å).  íà÷àëîòî íà äâàéñåòè âåê ñà èçïîëçâàëè ñòúêëåíèòå ëàìïè ñ ãàç. Äðóãè êúùè çàïàçèëè âèäà ñè è äî äíåøíî âðåìå, ñà ïðîäúëãîâàòè íà äâà åòàæà. Îñíîâèòå ñà èçãðàäåíè ñ êàìúíè è ïðúñò. Íàä äóâàðà ñà ïîñòàâåíè äåáåëè äúáîâè êåðåñòåòà. Ïîäà å íàêîâàí ñ øèðîêè è äúëãè äúñêè çàõâàíàòè ãðåäèòå ñ ÷îïîâå, à ïî êúñíî ñ öèãàíñêè ãâîçäåè. Êúùèòå ñà áåç òàâàíè, ïîêðèòè ñ òóðñêè êåðåìèäè. Âõîäà çàïî÷âà ñ äúðâåíà ñòúëáà, ìàëúê áàëêîí ñ äúðâåíà âðàòà îò øèðîêè äåáåëè äúñêè. Ïî äúëúã òåñåí êîðèäîð ñå âëèçà íàé íàïðåä âúâ âñåêèäíåâíàòà ñ êîìèí è îãíèùå. Îò ñòàÿòà çà æèâååíå ñå âëèçà â êèëåðà, ñòàÿ çà çèìíèíàòà. Êúùèòå ñà ñ âèñÿùè êëîçåòè. Òàêèâà êúùè ñà íà ïðà áàáà Ïëóìà, íà äÿäî Ãåîðãè Ïåòêîâ Áèêÿðîâ. Ïî êúñíî èìàëî ïîäîáðåíèå íà òîçè òèï êúùè, êàòî îòïðåä èìà îäàÿ, ñòàÿ çà æèâååíå. Òàêúâ òèï êúùè ñà Ïîïîâàòà êúùà, êîÿòî ñëåä èçñåëâàíåòî íà ïîïà â Âàðíåíñêî å çàêóïåíà îò Èâàí Õàéäóòîâ, êúùàòà íà Ñòàìî Æåëÿçêîâ Èâàíîâ, êúäåòî ïðåç 1937 ãîäèíà ñúì ñå ðîäèë, êúùàòà íà Ìèòðþ ßíàêèåâ, Äèìèòúð Âîéêîâ, Õðèñòî Àòàíàñîâ, Õðèñòî Ñòîé÷åâ, Ñòîÿí Òîäîðÿêåâ è äð. Ïðèçåìíàòà ÷àñò íà êúùàòà ñà èçïîëçóâàëè çà îáîð íà äîáèòúêà. Ñëåäâàùîòî ïîêîëåíèå æèëèùà ñà ïîñòðîåíè îò ìàéñòîðè äþëãåðè îò ãð. Ì. Òúðíîâî. 14

[close]

p. 15

Ñåëî Êàëîâî Òåçè êúùè ñà îò 60-90 êâ. ì. Ïîñòðîåíè ñ êàìúê è âàð ñ äåáåëè äóâàðè íà äâà åòàæà. Íà äóâàðèòå ñà ïîñòàâåíè ãîëåìè äúëãè äúáîâè ãðåäè è íàêîâàíè äúëãè è øèðîêè äúñêè. Âúòðåøíîòî ðàçïðåäåëåíèå å ñëåäíîòî: äúðâåíà ñòúëáà, áàëêîí ñ âðàòà êîÿòî âîäè â ãîëåìè ñàëîíè îêîëî 20 êâ. ì. Îò ñàëîíà ñå âëèçà â ìàëêà ñòàÿ- ñïàëíÿ â ãîëÿìà ñòàÿ-æîâàëíÿ è â ìàëêà ñòàÿ íàðå÷åíà âúòðåøíà â êîÿòî èìà õàìáàð çà áðàøíîòî, êàöèòå ñúñ ñëàíèíàòà, ñèðåíåòî è çåëåòî, áóðåòî ñ âèíîòî è äðåøíèêà. Ñúùî îò ñàëîíà ñå èçëèçà íà ìèâêàòà è çà âèñÿùàòà òîàëåòíà. Êúùàòà íà Êèðÿçà Ñòàìîâ å ïîñòðîåíà ïðåç 1940 ãîäèíà îò ìàéñòîð çèäàð áàé Ñïàñ îò ãð. Ì. Òúðíîâî. Âñè÷êè îò òîçè òèï êúùè ñà îáêîâàíè âúíøíî îò âñè÷êè ñòðàíè ñ øèðîêè äúñêè âòîðèÿ åòàæ. Ïúðâèÿ ïðèçåìåí åòàæ å äàìúò – îáîðúò çà äîáèòúêà è õàìáàðè çà çúðíîòî – ïøåíèöà, å÷åìèê, îâåñ, ðúæ, ïðîñî, öàðåâèöà, ôèé è äð. êóëòóðè. Òàêèâà ñà è êúùèòå íà: Ñòåôàí Ñòîÿíîâ, Àòàíàñ Ñòàìîâ, Íåäÿëêî Ïåòðîâ (ñúáîðåíà), Ìèõàë Òîìîâ (ñúáîðåíà), Ïåòúð Ìèòðåâ (ñúáîðåíà), Ïåòêî Ìàíîëîâ, Äèìèòúð Ñòîÿíîâ, Ñòîÿí Íèêîëîâ (ñúáîðåíà), Äèìî Ãåîðãèåâ, Äèìî Êóðòåâ, Íèêîëà Êîêóçåëîâ, Æåëÿçêî Ñòàìîâ, Íèêîëà Òîäîðàêåâ, Ñòîÿí Ìîñòîðäèìîâ, Èâàí Ãåîðãèåâ. Êúùàòà íà Ãåîðãè Àòàíàñîâ Èâàíîâ å íàé-ñòàðàòà îò òîçè òèï è å ñòðîåíà ïðåç 1920 ã. Ñëåäâàò ìàñèâíèòå êúùè íà Ãåîðãè Ìèõàëåâ çàêóïåíà îò Õðèñòî Êðóìîâ, Òîìà Ìèõàëåâ (ñúáîðåíà), Èâàí Ãåîðãèåâ è äð.  ñúâðåìåíåí àðõèòåêòóðåí ïëàí ñà ïîñòðîåíè êúùèòå íà Òîäîð Ãîðîâ, Áàëþ Àòàíàñîâ, Ñòàìîâ Àòàíàñîâ, Ìèõàë Êèðÿçîâ, Êèðÿê Æåëÿçêîâ Ñòàìî Æåëÿçêîâ, Ñòîèë Ãüîðãîâ è äð. Ó÷èëèùåòî å ïîñòðîåíî ïðåç 1927 ã. íà äâà åòàæà. Ïðèçåìíèÿ åòàæ èçáà. Âòîðèÿ åòàæ èìà îò äâåòå ñòðàíè ñòúëáè ñ áàëêîí÷å è ñå âëèçà â êîðèäîð â äúíîòî èìà ìàëêà ñòàÿ- ó÷èòåëñêà è â äÿñíî ó÷åáíà, à â ëÿâî ìëàäåæêè êëóá. Íÿêîëêî ãîäèíè ñëåä çàêðèâàíåòî íà ó÷åëèùåòî ó÷åáíàòà ñòàÿ ñå ïðåãðàäè çà ïúëíîìîùíè÷åñòâî è ñïàëíÿ, à ìëàäåæêèÿ êëóá çà ìàãàçèí. Íà þã îò ó÷èëèùåòî å öúðêâàòà ïîñòðîåíà ñúñ çàñåëâàíåòî íà ñåëîòî. Ðàçïîëîæåíà èçòîê-çàïàä, ñòåíèòå èçãðàäåíè ñ ãîëåìè êàìúíè, ðàçäåëåíà íà äâå ïîìåùåíèÿ – ìúæêî è æåíñêî îòäåëåíèå.  èçòî÷íàòà ÷àñò å îëòàðà è ñòàÿ êîÿòî ïðåäè ïîñòðîÿâàíåòî íà ó÷èëèùåòî ñå ïîëçóâàëà çà ó÷åáíà ñòàÿ. Íà 500 ìåòðà íà çàïàä îò ñåëîòî å ãðîáèùåòî. Ñ çàïàçåíè îñíîâè è äî äíåøíî âðåìå å ïàðàêëèñà “Ñâ. Èëèÿ”. Ïðåç âðåìå íà êîëåêòèâèçàöèÿòà â õàðìàíà íà Êèðÿçà Ñòàìîâ áå ïîñòðîåí ñåëñêîñòîïàíñêè îáîð. Íà ñåâåðîçàïàä îò ñå15

[close]

Comments

no comments yet