O Entroido galego na Idade Media. Referencias documentais. Nieves Amado Rolán

 

Embed or link this publication

Description

O Entroido galego era xa tradicional no século XIII, evidenciando nesas datas tan temperás, estar plenamente ritualizado e tolerado pola Igrexa. Así o reflexan unha serie de documentos eclesiásticos medievais, todos publicados, pertencentes ós mosteiros

Popular Pages


p. 1

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. Referencias documentais    Nieves Amado Rolán      Lámina 1.‐ Primeira representación do Entroido. Peter Brueghel, S. XVI. Loita de D. Carnaval e dona Coaresma        Resumo.     O  Entroido  galego  era  xa  tradicional  no  século  XIII,  evidenciando  nesas  datas  tan  temperás,   estar plenamente  ritualizado e tolerado pola Igrexa. Así o reflexan unha serie de documentos  eclesiásticos  medievais,  todos  publicados,  pertencentes  ós  mosteiros  e  catedrais  galegas.  Tamén reflexa  a documentación, a evolución das distintas formas dos nomes que se lle daba a  esta celebración anual, rural e campesiña, nas distintas bisbarras da xeografía galega, sendo o  nome máis común o de Entroydo. Analizamos, comparamos e  interpretamos a súa dispersión,   e outras circunstancias que nos achega a documentación medieval transcrita ata o momento.    Palabras chave:    Entroido, Galicia, Idade Media    Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 2

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    Fig.1.‐ Mapa actual de Galicia coa dispersión xeográfica e número de referencias documentais do Entroido      O número total de referencias documentais da existencia do Entroido galego na Idade  Media, ascende a 29, distribuídas por toda a xeografía de Galicia. A maior parte, como se pode  ver no plano adxunto (Fig. 1), corresponden á actual provincia de Ourense, concentradas sobre  todo ó norte e noroeste da mesma, nas comarcas de Ourense, Ribeira Sacra, Caldelas, Trives, e  maiormente nas comarcas de Celanova, O Ribeiro e O Carballiño. Tamén aparecen referencias  ó norte, centro e sul da actual provincia de Lugo, nas comarcas de Mondoñedo e Viveiro, na  Ulloa e na Ribeira Sacra lucense. Nas outras dúas provincias actuais só aparece unha referencia  na catedral de Santiago (A Coruña).  Na de Pontevedra non aparece ningún nome referido ó  entroido como celebración, anque si como apelido: Gonçalvo Entroydo, clérigo. A  data  do  documento  máis  antigo  pertence  ó  mosteiro  de  Ramirás  (Celanova),  en  1268, e tamén a forma máis antiga da verba, Introido, que evidencia claramente a evolución  dende  a  palabra  latina  Introitus,  entendida  como  entrada  á  Coaresma.  Hai  outros  2  documentos  do  século  XIII  do  mesmo  mosteiro  de  Ramirás,  e  4  máis  pertencentes  ós  mosteiros  de  Montederramo,  Oseira  e  San  Clodio.  Os  22  restantes  son  documentos  eclesiásticos  dos  séculos  XIV  e  XV,  o  último  de  1490,  pertencentes  a  diversos  mosteiros  e  catedrais galegas, agás ún laico pertencente ó concello da cidade de Ourense. (Fig.2)   Os  documentos,  na  súa  forma  xurídica,  son  relaccións  bilaterais  igrexa‐pobo,  foros  sobre todo, anque tamén hai algunha doazón e arrendamento. O Entroido aparece reflexado  coma  festa  ritual,  coa  mesma  importancia  ca  outras  datas  sinaladas  do  ano,  coma  Tódolos  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 3

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    Santos,  Nadal,  Pascua,  San  Xoán,  San  Martiño,  San  Miguel  etc.  Todas  estas  datas  eran  as  sinaladas pola Igrexa para pagar anualmente o diñeiro ou froitos conveñidos nos contratos de  foros e arrendamentos.  As  distintas  formas  dos  nomes  redúcense  a  catro:  Introido,  Entroydo,  Entroido,  e  Antroido.  Introido  aparece  unha  vez  en  Ramirás,  Entroydo  e  Entroido,  a  mesma  forma  con  distinta grafía en 27, e Antroido unha vez en San Clodio.  ANOS/  SÉCULO  FORMA  LUGAR  Nº  REF.  TIPO DE  DOC.  TERRITORIO/PROVINCIA Ó  QUE SE REFIRE O  DOCUMENTO  Mosteiro de S. Pedro de  Ramirás ‐  Ramirás (Ourense)  Mosteiro de Sta Mª de  Montederramo ‐  Montederramo (Ourense)  1275   XIII  ENTROYDO  Mosteiro de Sta Mª de  1286  Oseira – Cea (Ourense)  1473   XV  1473  1298   XIII  ANTROIDO   Mosteiro de S. Clodio do  1319   XIV  ENTROIDO  Ribeiro ‐ Leiro (Ourense)  1320  ENTROYDO  1417   XV  1417  1421  1428  1434  1447  1309   XIV  ENTROYDO  Mosteiro de S. Salvador    de Sobrado de Trives ‐  Pobra de Trives (Ourense)  1314   XIV  ENTROYDO  Catedral de Mondoñedo  1316  (Lugo)  1318    1321  1336  1329   XIV  ENTROYDO  Mosteiro de S. pedro de  1347  ENTROIDO  Rochas ‐    Esgos (Ourense)  1365   XIV  ENTROYDO  Mosteiro de S. Salvador    de Vilar de Donas ‐ Palas  de Rei  (Lugo)  1396   XIV  ENTROYDO  Tombo H da Catedral de    Santiago ‐ Santiago  (A  Coruña)  1448   XV  ENTROYDO   Ourense cidade   1490   XV  ENTROYDO   Mosteiro de San Vicenzo    de Pombeiro ‐ Pantón  (Lugo)  1268   XIII  INTROIDO  1274  ENTROYDO  1282  1273   XIII  ENTROYDO    3 Foro Comarca de Terra de  Celanova (Ourense)  Comarca da Terra de  Caldelas  Ribeira Sacra (Ourense)  Comarca do Carballiño. Antiga Terra do Orcellón  (Ourense)Ourense  Comarca do Ribeiro  (Ourense)   1 Doazón 4 Foro Relación  9 Foro 1 Foro 5 Arrenda mento  Comarca de Terra de  Trives   (Ourense)  Comarcas de A Terra Chá  e A Mariña Occidental  (Lugo)  2 Foro 1 Foro Comarca de Ourense  Ribeira Sacra   (Ourense)  Comarca da Ulloa  (Lugo)  Comarca de Santiago  (A Coruña)  Ourense cidade  (Ourense)  Comarca da Terra de  Lemos  Ribeira Sacra  (Lugo)  1 Foro 1 1 Libro Foro Fig. 2.‐ Táboa ordenada cronolóxicamente coas verbas do Entroido nomeadas, e os lugares onde se localizan os documentos      Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 4

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    Non hai descricións do Entroido galego na Idade Media, pero da análise e interpretación dos  documentos extráense varias consecuencias:    • O Entroido galego era xa tradicional no século XIII, en plena Idade Media, tolerado,  ritualizado e institucionalizado pola Igrexa.   O  feito  de  que  fora  unha  data  importante para pagar os foros ós  mosteiros,  quere  dicir  que  vén  de  moito  antes  no  tempo,  seguramente  foi  un  dereito  acadado  pola  sociedade  rural  campesiña,  que  viña  celebrando  esta  festa  de  orixe  pagá  dende  antes  da  existencia  do  Cristianismo,  e  que  como  moitos  outros  rituais  pagáns  anteriores  ó  cambio  de  era,    a  Igrexa  interpretou,  non  só  tolerándoo,  senón  institucionalizándoo  e  inseríndoo  dentro  do  calendario  litúrxico,  coma  unha  pequena  paréntese  de  liberación  e  permisividade,  ante  as  severas  abstinencias de todo tipo impostas  para o tempo de Coaresma.1   A  documentación  é  parcial  e  aillada,  só  localizada  nos  grandes  mosteiros  e  catedrais  galegos,  documentos  dos  que  ademais,  só  coñecemos  os  transcritos  ata  o  de  agora.  Son moi escasos os conservados  da Alta Idade Media, aínda así,  e remontándonos uns  seis séculos atrás, xa se queixaba S. Isidoro de Sevilla no século VII, (Etimologías, Libro  VI2),  que  os  fieis  celebraban  festas  en  febreiro  disfrazados  polas  rúas,  vistíndose  do  sexo que non eran e comendo e bebendo sen parar.  Polo tanto o Entroido, tal e como o coñecemos hoxe, anque con raíces  noutros rituais  pagáns (orientais, gregos, romanos, ou mesmo prehistóricos), conformouse ó longo da  Alta Idade Media, posiblemente paralelo ó mesmo nacemento e estruturación litúrxica  do  Cristianismo3,  como  o  seu  propio  nome  latino  indica:  Introitus=entrada  (na  Coaresma)=Entroido.     • O Entroido era rural e celebrábase en todo o territorio galego nesas datas.   A  sociedade  medieval,  maiormente  rural  e  campesiña,  sometida  polas  relacións  de  vasalaxe  do  feudalismo  e  pola  Igrexa,  cinguida  por  un  lado  ós  ciclos  estacionais  agrícolas e naturais, e por outro ós ciclos relixiosos litúrxicos, era uniforme en usos e  costumes xerais, sobre todo en festividades e rituais cunha forte implantación popular,  que foran transmitidos dende a longa noite dos tempos.                                                               1 2  Entroido en Soutelo Verde, Laza, ca. 1940. Autor, anónimo   De Sevilla, Isidoro: Etimologías. Libro VI.  B.A.C., Madrid, 1995.  3  A Coaresma quedou estruturada dentro do ciclo litúrxico cristián no século IV, no Concilio de Nicea.  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 5

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    A  documentación  medieval  existente  pertence  ás  grandes  institucións  eclesiásticas  e  estas  non  están  espalladas  por  todo  o  país.  Se  analizamos  o  plano  adxunto  (Fig.1)  vemos  que  o  Entroido  medieval  está  focalizado  na  provincia  de  Ourense,  ó  norte  e  noroeste,  onde  se  atopan  unha  boa  parte  dos  grandes  mosteiros  galegos.  Pero  esta  localización  non  coincide  cos  grandes  Entroidos  actuais  do  sul  e  sureste  de  Ourense  (Laza4, Verin, Xinzo, Viana do  Bolo,  Vilariño  de  Conso,  Manzaneda…),  entroidos  con  moita tradición cando menos  dende  os  séculos  XVIII‐XIX.  Esta  circunstancia  non  quere  dicir  que  non  existiran  estes  e  outros  entroidos  na  Idade  Media,  senón  que  nestas  bisbarras non houbo grandes  mosteiros  que  aportaran  documentación,  só  propiedades  e/ou  prioratos  dependentes  daqueles.    Hai  algún  autor  que  interpreta  a  antigüidade,  vitalidade,  vigorosidade,  e  mesmo  a  implantación  destes  grandes  entroidos  tradicionais‐actuais,  no  territorio  baleiro  de  mosteiros destas bisbarras, nunha especie de confrontación negativa entroido‐igrexa.  Non sabemos a que se debeu a pervivencia e boa conservación destes entroidos, nin a  desaparición  de  outros  en  toda  a  xeografía  galega,  pero  dende  logo,  á  vista  da  presente  documentación,  a  Igrexa  non  prohibiu  esta  celebración  na  Idade  Media,  senón que  a tolerou e reglamentou dentro do ciclo litúrxico cristián, alomenos coma  “mal menor”.    • O nome máis común en toda Galicia era o de Entroydo. Agás a forma máis primitiva  conservada,  Introido,  e  a  forma  Antroido  nomeada  unha  vez,  a  maioría  das  verbas  empregadas  son  Entroydo  ou  Entroido,  a  mesma  palabra  con  distinta  grafía.  Esta  última,  conservada en Laza dende tempo inmemorial,  foi a que deu lugar  no último  cuarto  do  século  XX,  á  definitiva  recuperación  desta  forma  en  toda  Galicia,  desterrando a verba Carnaval, máis empregada ata entón en vilas e cidades.   Chama a atención que no norte de Galicia (A Coruña, Santiago) se usara ata o de agora  Antroido,  cando  nesa  zona  documéntase  Entroydo  na  Idade  Media,  e  a  forma  Antroido apareza só nomeada unha vez na comarca do Ribeiro.  As  formas  Entrudo  ou  Entrudio,  usadas  actualmente  nas  comarcas  surorientais  da  provincia de Ourense, non aparecen na documentación medieval.    Interpretamos que o entroido duraba un día no S. XIII e tres no século XV.   Antes  do  século  XV,  pensamos  que  o  Entroido  duraba  un  día,  que  sería  o  martes  (…domingo  dante  Entroydo...  usque  ad  diem  de  Introido…  por  día  d´entroydo…)  Sen  embargo  no  século  XV  a  duración  parece  ser  de  tres  días,  noméanse  o  domingo  e  o  luus de Entroido. O martes non aparece nomeado, pero parece  plausible pensar que  ese día fose o máis celebrado, precisamente por ser a entrada na Coaresma, o anterior  ó  Mércores  de  Cinsa,  primeiro  día  da  Coaresma.  O  martes  de  entroido  foi  dende  sempre o día máis grande dos entroidos tradicionais, cando esta celebración reunía só  ós propios veciños das parroquias, e aínda o é actualmente nalgún deles, anque o auxe  •                                                              4  A fotografía corresponde ó Entroido de Laza, 1982. Autor, Angel Martínez  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 6

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    ou decaemento dos distintos días de Entroido vén marcado hoxe por modas turísticas.  Nos documentos interpretamos que onde se nomea soamente …por dia de Entroydo…,  estase referindo ó martes de Entroido.    •  Ademáis  de  pan  e  viño,  as  viandas  gastronómicas  máis  demandadas  no  Entroido  eran o cabrito e as galiñas.   Dos  produtos  consumidos  no  Entroido  medieval,  temos  como  referencia  os  que  esixían  coma  canon  foral  os  distintos  mosteiros,  que  terían  por  costume  consumilos  nesas  datas.  Seguramente  non  todas  esas  viandas  foran  consumidas  polo  pobo  en  época  de  Entroido,  e  algunhas  delas  foran  gardadas  para  pagar  o  canon  foral,  pero  alomenos  podemos  interpretar  que  eran  viandas  abundantes  producidas  ou  pescadas  polos  campesiños  foreiros,  e  que  na  época  de Entroido estaban en sazón. 5                                     Así nas comarcas do Ribeiro e do Carballiño (Orcellón) noméanse numerosas viandas  demandadas  polo  Entroido:  viño,  aceite,  pan,  cabritos,  galiñas,  ovos,  castañas  secas,  noces, salmóns e anguías. Na Terra de Celanova, viño e cabritos.                  Nas  comarcas  de  Ourense,  Caldelas,  Ribeira  Sacra  e  Trives:  ovos,  galiñas,  e  castañas  secas. Na comarca da Ribeira Sacra lucense (Pantón): viño, pan blanco e cabritos.  Nas demáis comarcas de Lugo e Santiago non aparecen produtos gastronómicos polo  Entroido, senón pagos en moeda.  O  porco,  produto  gastronómico  por  excelencia  no  Entroido  actual,  era  demandado  polos mosteiros en Nadal.       ANEXO DOCUMENTAL. EXTRACTO DE DOCUMENTOS CON REFERENCIAS Ó ENTROIDO    1.‐ 1268. Mosteiro de San Pedro de Ramirás. Ramirás (Ourense)  Adidimus quod debemus uobis dare annuatim per tres uices in anno supradictis populatoribus  singulos  almutes  de  uino,  scilicet,  unum  almutem  de  uino  pro  festo  Omnium  Sanctorum,  et  alter pro Natale et alter pro Introido.  Lucas Alvarez, M. / Lucas Domínguez, P. P. (ed. ) (1988): San Pedro de Ramirás. Un monasterio femenino en la Edad  Media. Colección diplomática. Santiago: Publicacións de Caixa Galicia. Páx. 366  Prosa notarial. Foro  Autor: P. Iohannis iurarus capituliqui notuit  Lugar: Ramirás    2.‐ 1273. Mosteiro de Sta. Mª de Montederramo. Montederramo (Ourense)  Et  damos  a  essa  capela  por  en  todos  nossos  dias  CC  soldos  da  moeda  blanca,  os  meos  por  entroydo e outros meos por San Iohanne.   Ferro Couselo, X. (ed.) (1967): A vida e a fala dos devanceiros. Escolma de documentos en galego dos séculos XIII ao  XVI. 2 vols. Vigo: Galaxia. Páx. 31   Prosa notarial. Doazón  Autor: Pedro Pérez "póplico notario del Rey en Caldelas"  Lugar: Montederramo                                                               5  Foto : Entroido en Laza, 1982. Autor, Angel Martínez  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 7

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76      3.‐ 1274. Mosteiro de San Pedro de Ramirás. Ramirás (Ourense)  Damus uobis histam hereditatem tali paucto quod paretis illam bene et faciatis ibi illud quod  uolueritis, et detis de illa annuatim monasterio Ramiranis hunum cabritum bonum uiuum uel  IIIIor solidos pro illo, de Nathale Domini usque ad diem de Introido, et hoc sit pro cabedal de  ipso terreno.   Lucas Alvarez, M. / Lucas Domínguez, P. P. (ed. ) (1988): San Pedro de Ramirás. Un monasterio femenino en la Edad  Media. Colección diplomática. Santiago: Publicacións de Caixa Galicia. Páx. 401  Prosa notarial. Foro   Autor: Petri Iohannis notarii Ramiranis  Lugar: Ramirás    4.‐ 1275. Mosteiro de Sta. Mª de Oseira. San Cristovo de Cea (Ourense)  … et por esto dedes a nos cada ano de foros XVIII soldos alfonsiis, os meos por dia de entroydo  et os meos por dia de Pascoa;…   Romaní  Martínez,  Miguel  (ed.)  (1989‐93):  La  colección  diplomática  de  Santa  María  de  Oseira  (1025‐1310).  3  vols.  Santiago: Tórculo Edicións (1989, 1989, 1993). V. II. Páx. 1039  Prosa notarial. Foro   Autor: Johan Ares notario del rey en Orçellon  Lugar: Orçellon    5.‐ 1282. Mosteiro de San Pedro de Ramirás. Ramirás (Ourense)  …  et  dadenos  por  dereyturas  cadá  ánno  XXIIII  soldos  por  domingo  dante  entroydo  de  qual  moeda corer ena terra que tiri…   Lucas Alvarez, M. / Lucas Domínguez, P. P. (ed. ) (1988): San Pedro de Ramirás. Un monasterio femenino en la Edad  Media. Colección diplomática. Santiago: Publicacións de Caixa Galicia. Páx. 427  Prosa notarial. Foro   Autor: Johan Gonualuez publicu notariu de Ramiraes  Lugar: Ramirás    6.‐ 1286. Mosteiro de Sta. Mª de Oseira. San Cristovo de Cea (Ourense)  … et por Natal quatro soldos de leoneses ou a quantia deles, et dous soldos por entroydo et  dous por Pascoa et dous por Sayoane; et huu carneyro dessa moeda;…   Romaní  Martínez,  Miguel  (ed.)  (1989‐93):  La  colección  diplomática  de  Santa  María  de  Oseira  (1025‐1310).  3  vols.  Santiago: Tórculo Edicións (1989, 1989, 1993). V. II. Páx.  1131  Prosa notarial. Foro   Autor: Johan Fernandez notario del rey en Orzellon  Lugar: Orçellon    7.‐ 1298. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  …  et  cadá  áno  fazede  foro  á  ó  moesteiro  sobredito,  conuen  a  saber,  meadade  de  vino  et  de  cebolas, et terça de pan  et de lino, et dous arqos et dous saueeos et duas galinas, quer úún  cabrito,  por  antroido  et  V  dereituras  polo  ano,  assi  como  se  pagan  dos  outros  casaes  de  Louessende, et meadade de nozes et húún quarteyro de castanas secas pela sesta dereita,…   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 429  Prosa notarial. Foro  Autor: Iohan Martinz publico notario del Rey en terra de San Iohan et de Nouoa  Lugar: San Clodio    8.‐ 1309. Mosteiro de S. Salvador de Sobrado de Trives. Pobra de Trives (Ourense)  …  e  por  direytura  cada  ano  un  lonbo  de  porco  por  Natal  e  tres  galinas  con  dez  ouos  e  un  carneyro por Seoane e dardes coleyta por entroydo con uossos visinos assy como e uso e foro  da vila…  Duro Peña, Emilio (ed.) (1967): "El monasterio de San Salvador de Sobrado de Trives", Archivos Leoneses, 21, 49, pp.  7‐86. Páx. 75   Prosa notarial. Foro  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 8

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    Autor: Pedro Yannes notario de Triues e de Maaçeda e de terra de Layoso (por Afonso Yanes escriuan do infante  don Felipe e seu notario   Lugar:  ‐‐‐    9.‐ 1314. Mondoñedo.  (Lugo)  Et auedesnos a dar en renda por esta Matinada cada dia en estes dous annos quarenta soldos  desta  moeda  boa  et  leal  que  agora  corre  del  Rey  don  Fernando  en  Vilamayor,  et  pagardernoslos  por  terçios  do  anno:  a  terçia  por  San  Martinno,  a  terçia  por  entroydo  et  a  outra terçia por Sancti Sppiritus, su pea de trinta soldos desta moeda cada dia destes plasos  sobreditos  en  deante  quantos  dias  passassen  que  os  non  pagassedes  que  nos  peytedes  por  nome de pea et de interesse.   Cal Pardo, Enrique (ed. ) (1991): "De Viveiro en la Edad Media", Estudios Mindonienses, 7, pp. 11‐226. Páx. 108   Prosa notarial. Arrendamento  Autor: Pedro Eanes, raçoeyro et notario da Iglesia de Mendonnedo   Lugar:  Mendonnedo    10.‐ 1316. Mondoñedo.  (Lugo)  ...quarenta et çinco soldos desta moeda boa et leal que agora anda, del Rey don Fernando, en  Vilamayor, et pagardesnoslos por terços do anno en esta guisa: a terça por lo Sant Martinno,  et a terça por entroydo et a outra terça por Sancti Spiritus …   Cal Pardo, Enrique (ed. ) (1991): "De Viveiro en la Edad Media", Estudios Mindonienses, 7, pp. 11‐226. Páx. 109  Prosa notarial. Arrendamento   Autor: Pedro Eanes, raçoeyro et notario de Iglesia de Mendonnedo  Lugar:  Mendonnedo    11.‐ 1318. Mondoñedo.  (Lugo)  ...moeda boa et leal que agora corre del Rey don Fernando, que sea sin maliçia, ou estimaçon  deles  en  outra  moeda,  se  en  estes  çinco  annos  a  dita  moeda  minguar  ou  creçer,  et  pagaredesnos a meatade por entroydo et a outra meatade por lo Sant Johan na fin do anno,…  Cal Pardo, Enrique (ed. ) (1991): "De Viveiro en la Edad Media", Estudios Mindonienses, 7, pp. 11‐226. Cap. 35, páx.  113   Prosa notarial. Arrendamento   Autor: Pedro Eanes, raçoeyro et notario de Iglesia de Mendonnedo  Lugar:  Mendonnedo    12.‐ 1319. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  ...  ledeynas  de  mayo,  et  duas  galinas  por  dia  d  '  entroido,  et  huu  par  d  '  arcos  por  feira  de  setenbre; ...   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 451  Prosa notarial. Foro  Autor: Esteuao Peres, notario jurado en lugar de Pedro Leal, notario del Rey en terra de Sam Iohan et de Nouoa   Lugar: San Clodio    13.‐ 1320. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  … et dardes cada ano II arquos pare arqua et IIas galinas por entroido et II samoes;…   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 452  Prosa notarial. Foro  Autor:  Fernan  Peres  notario  jurado  en  lugar  de  Pedro  de  Meomãẽs  poblico  notario  del  Rey  ena  merindade  d  '  Orzellon   Lugar: San Clodio          Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 9

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    14.‐ 1321. Mondoñedo.  (Lugo)  ...desta  moeda  boa  et  leal  que  agora  anda  del  Rey  don  Fernando,  en  Vilamayor,  et  pagardenoslos por los terçios do anno, en esta guisa, conuen a saber, a terçia parte por Sant  Martinno et a outra por entroydo et a outra terçia por lo Sant Johan Baptista na fin do anno,…   Cal Pardo, Enrique (ed. ) (1991): "De Viveiro en la Edad Media", Estudios Mindonienses, 7, pp. 11‐226. Cap. 35, páx.  120   Prosa notarial. Arrendamento   Autor: Pedro Eanes, raçoeyro et notario de Iglesia de Mendonnedo  Lugar:  Mendonnedo    15.‐ 1329. Mosteiro de S. Pedro de Rochas. Esgos (Ourense)  Et  por  la  festa  de  Natal  hua  boa  porcalla,  e  por  mayo  hu  boo  carneiro,  e  por  entroydo  hua  galina con X ovos, e por quareesma III teegas de castanas secas e limpias para nossa cozina por  teega  ferrada  dOurense,et  por  la  festa  de  San  Martino  quareenta  soldos  dalfonsís  alvos  dos  quaes dan dous dineiros por hun soldo, ou estimaçón deles.  Duro Peña, Emilio (ed. ) (1972): El Monasterio de S. Pedro de Rocas y su colección documental. Ourense: Instituto  de Estudios Orensanos "Padre Feijoo". Páx. 177   Prosa notarial. Foro   Autor: Johan Pérez o Alto notario do moesteiro  Lugar:  Sam Pedro de Rochas [Esgos‐Ou]    16.‐ 1336. Mondoñedo.  (Lugo)  En  esta  feira  XVII  dias  do  mes  de  julio,  Era  Ma  CCCa  LXXIIII,  seendo  en  cabidoo,  por  campaa  taniuda,  o  dayan  et  hommes  boos  da  Iglesia  de  Mendonnedo  arrendaron  a  D.  Roy  Peres,  arcidiago  de  viueiro,  as  casas  que  lles  deu  Paulucho  en  viueiro,  des  dia  de  Santa  María  de  setenbre  primeiro  que  ven  ata  vn  anno  por  vinte  libras  et  deve  a  pagar  a  meatade  por  entroydo et a outra meatade por San Johan Baptista primeiro que se depoys seguira.  Cal Pardo, Enrique (ed. ) (1991): "De Viveiro en la Edad Media", Estudios Mindonienses, 7, pp. 11‐226. Cap. 35, páx.  131   Prosa notarial. Arrendamento  Autor: Anónimo   Lugar:  Mendonnedo    17.‐ 1347. Mosteiro de S. Pedro de Rochas. Esgos (Ourense)  Ainda nos daredes çinco almudes de castanas secas e linpas aa coçina por entroido.  Duro Peña, Emilio (ed. ) (1972): El Monasterio de S. Pedro de Rocas y su colección documental. Ourense: Instituto  de Estudios Orensanos "Padre Feijoo". Páx. 191   Prosa notarial. Foro  Autor: Gómez Fernández notario do dito moesteiro   Lugar:  Sam Pedro de Rochas [Esgos‐Ou]    18.‐ 1365. Mosteiro de Vilar de Donas. Palas de Rei (Lugo)  E auedes nos de dar cada hun anno 8 fanegas de ceueyra, sen grando e sen geada, pela tega de  frey Pedro de Bygo ou por outra senytal dela, e hun yantar os freyres do conuento des natal  ata entroydo cada hun anno, e que seyades seruentes e obydentes a Orden, e paredes ben o  lugar, e a dicto tenpo passado que fyque o dyto lugar a Orden lyure e quito, desenbargado con  todos llos bous paramentos que enno dicto lugar esteueren feytos.   Novo  Cazón,  José‐Luis  (ed.  )  (1986):  El  priorato  santiaguista  de  Vilar  de  Donas  en  la  Edad  Media  (1194‐1500).  A  Coruña: Fundación "Pedro Barrié de la Maza, Conde de Fenosa". Páx. 287   Prosa notarial. Foro  Autor: Afonso Martines, notario na meryndade de Mont Roso polo conde don Pedro   Lugar:  Mont Roso    19.‐ 1396. Catedral de Santiago. Santiago de Compostela (A Coruña)  … As quaes libras auedes de pagar ao dito teençeiro e ao teençeiro que porlos tenpos foren da  dita teença em paz e em saluo ena dita vila, a metade por entroydo e a outra metade por Sam  Migell de setenbro…  Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 10

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    Cabana Outeiro, Alexandra (ed.) (2003): O Tombo H da catedral de Santiago. Documentos anteriores a 1397. Valga:  Concello de Valga. Páx. 119   Prosa notarial. Foro  Autor: Afonso Eanes Iacob, notario   Lugar:  Santiago    20.‐ 1417. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  … et por cada dia de Natal oyto marauedis por foros et aas ditas duas galinas por Entroido a  enfermaria; et seeredes vos et ããs ditas vozes vasallos ...   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 596  Prosa notarial. Foro   Autor: Iohan Afonso notario publico del Rey en na meyrindade d ' Orzellon . . .   Lugar: San Cloyo    21.‐ 1417. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  ... et huun par de galinas por cada dia d ' Entroydo a enfermaria; et ããs outras vozes depus vos  daran o ...   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 596  Prosa notarial. Foro  Autor: Iohan Afonso notario publico del Rey en na meyrindade d ' Orzellon . . .   Lugar: San Cloyo    22.‐ 1421. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  et daredes cada dia d ' entroido ao ovençal que teuer a enfermaria huna boa galina.   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 628  Prosa notarial. Foro  Autor: Juan Gomes de Touro, notario publico por noso sennor el Rey en terra d ' Orzellon et de Deçon,   Lugar: San Clodio    23.‐ 1428. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  … et daredes mays a nos o dito don abade et aosabades que por lo tenpo foren en cada huun  anno por castanas et cortynas huun par de galinas por cada dia de entroido…   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 640  Prosa notarial. Foro  Autor: Ruy Gomes, notario publico [. . . ] en Galiza, et en terra de san Juan et de Nouoa et do Ribeiro d ' Auia, et en  na meryndade d   Lugar: Ribeiro d ' Auia [Ribadavia‐Ou]    24.‐ 1434. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  … et daredes mays de cada huun anno por entroydo a a enfermaria huna galina, et aas vozes  depus  vos  daran  duas  galinas  de  cada  huun  anno  aa  dita  enfermaria;  et  trageredes  per  vosa  custa o noso quinon das vuas a a nosa adega de fondo;…   Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 659  Prosa notarial. Foro  Autor:  Aluaro  de  Dacon  notario  publico  por  noso  sennor  el  Rey  en  nas  terras  do  Ribeyro  da  Auia  et  en  terra  d  '  Aueon et Chãão de Cast   Lugar: Ribeiro d ' Auia [Ribadavia‐Ou]      Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 11

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76    25.‐ 1447. Mosteiro de S. Clodio do Ribeiro. Leiro (Ourense)  … et daredes en cada huun anno huun par de gallinas ãã dita oveença por cada dia de domingo  de Entroydo;…  Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio de San Clodio do Ribeiro en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña: Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).  Páx. 518  Prosa notarial. Foro  Autor:  Affonso  Perez  notario  del  Rey  en  terra  de  san  Iohan  et  de  Nouoa  et  do  Ribeiro  da  Auẽã  et  en  toda  a  merindade d ' Orzellon   Lugar: Ribeiro d ' Auia [Ribadavia‐Ou]    26.‐ 1448. Ourense cidade  Iten  declarou  Gonçaluo  d  '  Olueda  et  Pero  de  Canba  que  en  luus  de  Entroydo,  primeiro  que  pasou,  que  Johán  Vaasques,  fillo  de  Aluaro  Paas  de  cabo  Melgaço,  que  lle  tomara  e  roubara  ena Portella d ' Azebedo, hun capuço nouo de morilla et hua capa trabera de mescra branca et  hua çinta e hun esqeiro et çen pares de brancas et hun frolín en ouro et seys congros frescos et  quatro lagostas, et a Gonçaluo d ' Olueda, çincoenta pares de brancas.  Ferro Couselo, X. (ed.) (1967): A vida e a fala dos devanceiros. Escolma de documentos en galego dos séculos XIII ao  XVI. 2 vols. Vigo: Galaxia. Páx. 296  Prosa notarial. Libro de notas do concello‐declaración de roubos e danos  Autor: Álvaro Afonso.   Lugar: Ourense    27.‐ 1473. Mosteiro de Sta. Mª de Oseira. San Cristovo de Cea (Ourense)  Item aforam aos de Sam Lourenço, Martino et Gonsalvo Anes et Gomes et Rodrigo et Ferran d  ' Ameedello et suas molleres et sen os fillos todas las olyveyras de Sam Lourenço que eram en  aquel tempo por vinte açumbres d ' azeyte, pagos por entroydo, bem linpo et bem cozido et  por boa medida dereyta, et deste a de pagar Martino et suas vozes huna terça parte, et todos  los outros outras duas terças.  Romaní Martínez, Miguel / Rodríguez Suárez, Mª del Pilar (2003): Libro tumbo de pergamino. Un códice medieval  del monasterio de Oseira. Santiago de Compostela: Tórculo. Páx. 57   Prosa notarial. Relación de bens   Autor:  Anónimo  Lugar: Oseyra    28.‐ 1473. Mosteiro de Sta. Mª de Oseira. San Cristovo de Cea (Ourense)  San Giao de Jusaa et outra herdade en Abacan en Santa Maria de Giam et a herdade de Vilar  Basym, et a renda que avemos sub sygno de Santa Maria de Villamene, daredes cada anno por  todo de renda vinte duzias d ' angias postas por vosa custa en o mosteyro d ' Oseyra su pena  de dous maravedis quantos dias passarem, anos a pagar por dia de Natal fasta Entroydo.  Romaní Martínez, Miguel / Rodríguez Suárez, Mª del Pilar (2003): Libro tumbo de pergamino. Un códice medieval  del monasterio de Oseira. Santiago de Compostela: Tórculo. Páx. 95   Prosa notarial. Relación de bens  Autor:  Anónimo  Lugar: Oseyra    29.‐ 1490. Mosteiro de S. Vicenzo de Pombeiro. Pantón.  (Lugo)  … e por ortos e lyno e nabos dares vos e a vosa muller e personas des marauedis vellos por san  Viçenço, e mays por Entroydo cada anno hun cabrito e quatro marauedis de pan blanco eun  barril de vyño; e cada Pascoa outro cabrito e outros quatro marauedis de pan branco e outro  barril de viño;…  Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds.) (1996): El priorato benedictino de San Vicenzo de Pombeiro  y  su  colección  diplomática  en  la  Edad  Media.  Sada  /  A  Coruña:  Ediciós  do  Castro  (Publicacións  do  Seminario  de  Estudos Galegos). Páx. 338  Prosa notarial. Foro  Autor: Diego de Villagilde, escriuano de camara del Rey nuestro Señor e seu notario publico en a sua corte, en todos  seus reynos e se   Lugar:   Nieves Amado Rolán.    

[close]

p. 12

O ENTROIDO GALEGO NA IDADE MEDIA. REFERENCIAS DOCUMENTAIS  Rev. Ágora do Orcellón, nº 25. Instituto de Estudios Carballiñeses. O Carballiño. 2013. Pp. 61‐76      BIBLIOGRAFÍA    TMILG  =  Varela  Barreiro,  Xavier  (dir.)  (2004‐):  Tesouro  Medieval  Informatizado  da  Lingua  Galega.  Santiago de Compostela: Instituto da Lingua Galega. [http://ilg.usc.es/tmilg]. [12‐23/12/2007]:   • • • • • • • • • • • PRMF: Lucas Alvarez, M. / Lucas Domínguez, P. P. (ed. ) (1988): San Pedro de Ramirás.  Un  monasterio  femenino  en  la  Edad  Media.  Colección  diplomática.  Santiago:  Publicacións de Caixa Galicia.   VFD:  Ferro  Couselo,  Xesús  (ed.)  (1967):  A  vida  e  a  fala  dos  devanceiros.  Escolma  de  documentos en galego dos séculos XIII ao XVI. 2 vols. Vigo: Galaxia.   CDMO:  Romaní  Martínez,  Miguel  (ed.)  (1989‐93):  La  colección  diplomática  de  Santa  María de Oseira (1025‐1310). 3 vols. Santiago: Tórculo Edicións (1989, 1989, 1993). V.  II.   MSCDR:  Lucas Álvarez, Manuel / Lucas Domínguez, Pedro (eds. ) (1996): El monasterio  de San Clodio do Ribeiro  en la Edad  Media: estudio y documentos. Sada / A Coruña:  Edicións do Castro (Publicacións do Seminario de Estudios Galegos).   MSST: Duro Peña, Emilio (ed.) (1967): "El monasterio de San Salvador de Sobrado de  Trives", Archivos Leoneses, 21, 49, pp. 7‐86.    VIM:  Cal  Pardo,  Enrique  (ed.  )  (1991):  "De  Viveiro  en  la  Edad  Media",  Estudios  Mindonienses, 7, pp. 11‐226.   MPR:  Duro  Peña,  Emilio  (ed.  )  (1972):  El  Monasterio  de  S.  Pedro  de  Rocas  y  su  colección documental. Ourense: Instituto de Estudios Orensanos "Padre Feijoo".    PSVD: Novo Cazón, José‐Luis (ed. ) (1986): El priorato santiaguista de Vilar de Donas en  la Edad Media (1194‐1500). A Coruña: Fundación "Pedro Barrié de la Maza, Conde de  Fenosa".    THCS:  Cabana  Outeiro,  Alexandra  (ed.)  (2003):  O  Tombo  H  da  catedral  de  Santiago.  Documentos anteriores a 1397. Valga: Concello de Valga.    LTP: Romaní Martínez, Miguel / Rodríguez Suárez, Mª del Pilar (2003): Libro tumbo de  pergamino.  Un  códice  medieval  del  monasterio  de  Oseira.  Santiago  de  Compostela:  Tórculo.    SVP:  Lucas  Álvarez,  Manuel  /  Lucas  Domínguez,  Pedro  (eds.)  (1996):  El  priorato  benedictino de San Vicenzo de Pombeiro y su colección diplomática en la Edad Media.  Sada / A Coruña: Ediciós do Castro (Publicacións do Seminario de Estudos Galegos).     Nieves Amado Rolán.    

[close]

Comments

no comments yet