Ана Николова, "Ахелой. Вчера, днес и утре"

 

Embed or link this publication

Description

летописна книга за гр. Ахелой, област Бургас

Popular Pages


p. 1

Àíà Íèêîëîâà ÀÕÅËÎÉ Â×ÅÐÀ, ÄÍÅÑ È ÓÒÐÅ

[close]

p. 2

© ÀÕÅËÎÉ - Â×ÅÐÀ, ÄÍÅÑ È ÓÒÐÅ, ëåòîïèñ © Àâòîð: Àíà Íèêîëîâà © Ðåäàêòîð è àâòîð íà ñòèõîâåòå: Áîðèñ Áóõ÷åâ Áúëãàðñêà, ïúðâî èçäàíèå ISBN-10: 954-9306-80-1 ISBN-13: 978-954-9306-80-4 Èçäàòåëñòâî ËÈÁÐÀ ÑÊÎÐÏ Áóðãàñ, 2006

[close]

p. 3

ÀÍÀ ÍÈÊÎËÎÂÀ ÀÕÅËÎÉ Â×ÅÐÀ, ÄÍÅÑ È ÓÒÐÅ Àâòîð íà ñòèõîâåòå ÁÎÐÈÑ ÁÓÕ×ÅÂ

[close]

p. 4

Ана Николова е родена в с. Ахелой през 1934 година. Завършила полувисш учителски институт в гр. Бургас, специалност история. Учителствала 36 години в родното си село.

[close]

p. 5

Ахелой - вчера, днес и утре В най-слънчевия кът В най-слънчевия кът, където край морето през мост над Ахелой извива се шосето, ще видиш, пътнико: от две страни са спрели сред китни дървеса красиви къщи бели. И в нощни часове животът тук не спира, кервани от коли остават своя диря, пренасят с екот свой усмивки и проблеми, че част е Ахелой от сложното ни време. 5

[close]

p. 6

Ана Николова Памет за Ахелой На годините в дългата плитка, дето слънце редува се с мрак, Симеон с Ахелойската битка е оставил преславен знак. Тук величествен паметник няма, има тръпка дълбоко у мен и разтърсва ме страшната драма от далечния кървав ден. Сред полето – не жътва на ниви, била жътва на хорски глави и се смесили мъртви и живи сред лозя и градински треви. Векове, векове оттогава се редуват и слънце и мрак и блести Ахелойската слава като български звезден знак. Пред безкрайните автоколони палка СТОП ще издигна аз, всеки пътник да спре, да запомни: Ахелой, Ахелой е пред вас! Запомнете и млади и стари, устремени с моторен вой: За да има свободна България дял велик има и Ахелой! 2005 г. 6

[close]

p. 7

Ахелой - вчера, днес и утре Ïúðâà êíèãà çà èñòîðèÿòà íà Àõåëîé Ùàñòëèâà ñúì, ÷å ïðåç ìîÿ ìàíäàò ñå èçäàâà ïúðâàòà êíèãà çà èñòîðèÿòà íà ñåëî Àõåëîé. Ïðèâåòñòâàì òàçè èäåÿ è ïîçäðàâÿâàì àâòîðêàòà é ã-æà Àíà Íèêîëîâà. Òÿ ïîëîæè ãîëåìè óñèëèÿ äà èçäèðè è ïðîó÷è ñúõðàíåíèòå àðõèâè çà èñòîðèÿòà è ðàçâèòèåòî íà ñåëîòî íè îò ñúãðàæäàíåòî ìó äî íàøè äíè è íè ïîäíåñå åäíî áîãàòî ÷åòèâî, èçïúëíåíî ñ ìíîãî ôàêòè, ñïîìåíè è ðàçêàçè íà àõåëîéöè, ïîäêðåïåíè è îíàãëåäåíè îò, ìàêàð è èçáëåäíåëè îò ãîäèíèòå, ñíèìêè. Òàçè êíèãà èìà íå ñàìî èñòîðè÷åñêà ñòîéíîñò. Îò íåÿ íàó÷àâàìå çà èêîíîìèêàòà, çà ïîìèíúêà íà íàñåëåíèåòî ïðåç ðàçëè÷íèòå åòàïè îò ðàçâèòèåòî íà Àõåëîé. Çàïîçíàâàìå ñå ñ áèòà, ñ íðàâèòå è îáè÷àèòå íà õîðàòà, æèâåëè ìíîãî ãîäèíè ïðåäè íàñ. Ñúùåâðåìåííî ñúçíàâàì, ÷å íèêîãà åäèí òàêúâ òðóä íå ìîæå äà áúäå íàïúëíî èç÷åðïàòåëåí, çàùîòî æèâîòúò ñå ðàçâèâà è ïðîìåíÿ, à è íå âñè÷êè àðõèâè ñà çàïàçåíè è ïðîó÷åíè. È ñúì óáåäåíà, ÷å èñòîðèÿòà íà Àõåëîé ùå èìà ñ êàêâî äà ñå îáîãàòÿâà è äîïúëâà. Îñîáåíî êàòî ñå èìà ïðåäâèä îãðîìíàòà çíà÷èìîñò íà èñòîðè÷åñêîòî ìÿñòî, íà êîåòî å ðàçïîëîæåíî Àõåëîé, èçâåñòíî ñ íàé-ãðàíäèîçíàòà ñðåäíîâåêîâíà áèòêà íå ñàìî â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðèÿ, íî è íà Áàëêàíèòå è Åâðîïà ïðåç 917 ãîäèíà îò åäíà ñòðàíà è îò äðóãà – ÷óäåñíèòå ïåðñïåêòèâè çà ðàçâèòèå íà òóðèçìà. Ñú÷åòàíèåòî íà åäíî áîãàòî èñòîðè÷åñêî ìèíàëî ñ åäíî ïðåêðàñíî áúäåùå, íà îñíîâàòà íà òóðèçìà, ùå ïðîìåíè äî ãîëÿìà ñòåïåí æèâîòà íà õîðàòà òóê. Íî íåêà äîïúëíåíèÿòà íà âñè÷êî, ñâúðçàíî ñ èñòîðèÿòà íà Àõåëîé, îñòàâèì íà áúäåùèòå ïîêîëåíèÿ. Éîðäàíêà ÕÀÐÀËÀÌÁÎÂÀ, êìåò íà ñ. Àõåëîé, Îáùèíà Ïîìîðèå 7

[close]

p. 8

Ана Николова Áåëåæêè íà àâòîðà Èäåÿòà çà íàïèñâàíå íà êíèãà çà ñåëî Àõåëîé ñå çàðîäè ïðåäè 30 ãîäèíè. Êàòî ó÷èòåëêà ïî èñòîðèÿ â ÎÓ “Õð. Áîòåâ”, ñ. Àõåëîé, ðúêîâîäèõ ÷åòèðè ãîäèíè êðúæîê ïî êðàåçíàíèå. Òîãàâà áÿõà ñúáðàíè ìàòåðèàëè çà èäâàíåòî íà áåæàíöèòå â ñ. ×èìîñ 1919-1929 ã. Çàïèñàíè áÿõà íàðîäíè îáè÷àè è ïåñíè. Ðàáîòàòà çà íàïèñâàíå íà êíèãàòà ïðîäúëæè ïðåç 2000 ã. Ñúáðàõà ñå ìíîãî ñíèìêè îò áèòà íà íàñåëåíèåòî â ñåëîòî. Èçäèðèõà ñå è çàñåëèëèòå ñå ñåìåéñòâà â ñ. Àõåëîé îò 1950 ã. äî íàøè äíè. Ïðåç ïîñëåäíàòà 2005 ã. ñúáðàõìå ìàòåðèàëè çà ðîäîâàòà ïàìåò. Ïîñåòèõ Öåíòðàëåí äúðæàâåí àðõèâ – Ñîôèÿ è ïîëçâàõ ñâåäåíèÿ çà áåæàíöèòå è øàðîíñêèòå êúùè. Ïîñåòèõ Îêðúæåí äúðæàâåí àðõèâ è ïîëçâàõ äîêóìåíòè çà ó÷èëèùåòî, ïîëçâàõ óñëóãèòå íà Îêðúæíà íàó÷íà áèáëèîòåêà – Áóðãàñ. Çà ìåí å îò îñîáåíî çíà÷åíèå òîâà, ÷å ðåäàêòîðúò íà êíèãàòà å ïîåòúò Áîðèñ Áóõ÷åâ. Òîé ìè ïîìîãíà ìíîãî è ñúñòàâè ñòèõîâå, êîèòî íàïðàâèõà êíèãàòà ïî-èíòåðåñíà è ðàçíîîáðàçíà. Àç ñúì ùàñòëèâà, çàùîòî Àõåëîé å ñåëîòî, â êîåòî ñúì ñå ðîäèëà, êúäåòî ñúì æèâÿëà 71 ãîäèíè è êúäåòî ñúì ðàáîòèëà 36 ãîäèíè â îñíîâíîòî ó÷èëèùå. Ùàñòëèâà ñúì, ÷å ìîèòå ñúñåëÿíè ñå îòíåñîõà áëàãîñêëîííî êúì ìîåòî æåëàíèå è òðóä äà íàïèøåì êíèãà çà ñåëîòî íè. Íàðè÷àì ÿ êíèãà, íå èñòîðèÿ, çàùîòî Àõåëîé å ñðàâíèòåëíà ìëàäî ñåëèùå – ñ îêîëî 100-ãîäèøíà èñòîðèÿ. Ïîëó÷èõ ïîäêðåïàòà íà ×èòàëèùíîòî ðúêîâîäñòâî è ìíîãî äðóãè, èìåíàòà íà êîèòî ùå ïðî÷åòåòå â îïðåäåëåíèÿ çà òîâà ñïèñúê. Àç ùå ñúì îùå ïî-ùàñòëèâà, àêî æèòåëèòå íà ìîåòî ðîäíî ñåëî, êúäåòî è äà æèâåÿò äíåñ è â áúäåùå, ïðèåìàò òîçè òðóä êàòî ñêúï äàð! Àíà ÍÈÊÎËÎÂÀ 8

[close]

p. 9

Ахелой - вчера, днес и утре Áëàãîäàðíîñò íà âñè÷êè, êîèòî ñà ïîäïîìîãíàëè íàïèñâàíåòî è èçäàâàíåòî íà òàçè êíèãà 1. Ñïîíñîðè: Îáùèíñêè íàðîäåí ñúâåò – ãð. Ïîìîðèå, èíæ. Ïåòúð Ãåîðãèåâ Çëàòàíîâ – êìåò íà Îáùèíà Ïîìîðèå, Éîðäàíêà Ãðîçåâà Õàðàëàìáîâà – êìåò íà ñ. Àõåëîé 2. ×èòàëèùå “Ñâåòëèíà”, ñ. Àõåëîé, ñ ðúêîâîäñòâî: Èâàí Ãåîðãèåâ Èâàíîâ – ïðåäñåäàòåë Êîéêà Åíåâà Äèìèòðîâà – ñåêðåòàð Àíòîí Êðóìîâ Ñòîÿíîâ Äèìèòúð Íèêîëîâ Äèìèòðîâ Ìàðèÿ Àòàíàñîâà Ñòîÿíîâà Ðåíè Õðèñòîâà Êîëåâà 3. Êàòÿ Ìàâðàãàíîâà Äèìèòðîâà 4. Õðèñòî ßíåâ Øèâàðîâ 5. èíæ. Õðèñòî Ïååâ, ãð. Ïîìîðèå 6. Íèêîëàé Êîðèòàðîâ, ãð. Êàçàíëúê 7. Èâåëèíà Ñúáåâà, ãð. Áóðãàñ 8. Ïåòúð Ãåîðãèåâ Ïåòðîâ 9. Ãåîðãè Ïåòðîâ Íàéäåíîâ 10. Âàíÿ Ñòîÿíîâà Äèìèòðîâà 11. Ñèéêà Ïàíåâà Êàðàèâàíîâà 12. Õðèñòèíêà Àíäîíîâà Ìàâðàãàíîâà 13. Íàäåæäà Õðèñòîâà Ñòîÿíîâà 14. Ìàðèÿ Ôèëèïîâà Ëàìáîâà 15. Ìàðèÿ Êîñòàäèíîâà Äèìèòðîâà 16. Ðóñêà Ãåíîâà Ëîçàíîâà 17. Òîìà Äèìèòðîâ Òîìîâ 18. Ãåîðãè Àíäðååâ Àòàíàñîâ 19. Äèìî Ìèõàéëîâ Àíäðååâ 20. Õðèñòî Äðóì÷åâ Õðèñòîâ 21. Ðàäêà Ëþá÷åâà Ðàäèëîâà 9

[close]

p. 10

Ана Николова 22. Äèìèòúð Àòàíàñîâ Ìàðèíîâ 23. Êàëèíà Õðèñòîâà Ñòîéêîâà 24. Íèêîëàé Ãåîðãèåâ Ìàíåâ 25. Âåëèêà Êèðèëîâà Ïåòêîâà 26. Ïðîô. Ùåëèàíà Äèìèòðîâà Äæåíäîâà, ãð. Ñîôèÿ Óëèöà “Èñêúð”, ñ. Àõåëîé. 10

[close]

p. 11

Ахелой - вчера, днес и утре Èñòîðè÷åñêè ñâåäåíèÿ çà çåìëèùåòî íà ñ. Àõåëîé Àíòè÷íè àâòîðè ñúîáùàâàò, ÷å òðàêèòå, êîèòî íàñåëÿâàëè íàøèòå çåìè, áèëè ìíîãîáðîåí íàðîä. Ñòðàáîí èçáðîÿâà 22 òðàêèéñêè ïëåìåíà, êàòî ðàçáèðà ñå, òîé çàïèñàë íÿêîëêî. Ïî áðåãà íà ×åðíî ìîðå, þæíî îò Ñòàðà ïëàíèíà, íàðè÷àíà òîãàâà Õåìóñ, æèâååëè òèíèòå. Òåõíè ñúñåäè áèëè àñòèòå. Åäíî îò íàé-ìíîãîáðîéíèòå òðàêèéñêè ïëåìåíà â äíåøíà Ñåâåðîèçòî÷íà Áúëãàðèÿ áèëè ãåòèòå.  V²²²-V âåê ïð.Õð. ïî êðàéáðåæèåòî íà ×åðíî ìîðå âúçíèêíàëè ïúðâèòå ãðúöêè êîëîíèè. Áëèçî äî çåìëèùåòî íà äíåøíîòî ñåëî Àõåëîé áèëè êîëîíèèòå Ìåñàìáðèÿ è Àíõèàëî. Òåçè çåìè ïàäíàëè ïîä ðèìñêî âëàäè÷åñòâî ïðåç ²²²-² âåê ïð.Õð.  çåìëèùåòî íà Àõåëîé å íàìåðåíà íàäãðîáíà ïëî÷à íà ðèìëÿíêàòà Þëèÿ Õåêàòà îò ²² âåê, äúëãà 150 ñì, øèðîêà 49 ñì è äåáåëà 8 ñì. Íàøåòî çåìëèùå ñå âêëþ÷âà â ãðàíèöèòå íà äúðæàâàòà Áúëãàðèÿ â íà÷àëîòî íà Õ-òè âåê. Êúò îò ãðàäèíàòà. 11

[close]

p. 12

Ана Николова Ñåëî Àõåëîé Ìåñòîïîëîæåíèå, ïðèðîäíà è ãåîãðàôñêà ñðåäà Êîãàòî ïúòóâàòå ïî ïàíîðàìíèÿ ïúò îò Áóðãàñ çà Âàðíà, ñëåä Ïîìîðèå ìèíàâàòå ïðåç Àõåëîé. Òîâà å ñåâåðíàòà ÷àñò îò Áóðãàñêàòà íèçèíà, îãðàíè÷åíà îò ×åðíîìîðñêèÿ áðÿã. Ñúâðåìåííèÿ ðåëåô ñå îôîðìÿ â ðåçóëòàò íà áàâíî è ïðîäúëæèòåëíî ïîòúâàíå íà Áóðãàñêàòà íèçèíà. Ïîâúðõíèíàòà å ðàâíèííà è íà ìåñòà â îêîëíîñòèòå íà ñåëîòî èìà ñëàáî çàáëàòÿâàíå. Ìîðñêèÿò áðÿã ïðè Àõåëîé å ñòðúìåí, êîåòî ìó ïðèäàâà îñîáåíà êðàñîòà. Ïëàæíàòà èâèöà å øèðîêà 4-5 ìåòðà. Êëèìàòúò å ïîä âëèÿíèåòî íà ×åðíî ìîðå. Ñðåäíàòà ÿíóàðñêà òåìïåðàòóðà å îêîëî 0 ãðàäóñà. Ëÿòîòî å ïðîõëàäíî, åñåíòà ïðîäúëæèòåëíà è òîïëà, à çèìàòà ñðàâíèòåëíî ìåêà (ñíÿã ïî÷òè íå ñå çàäúðæà). Ïîðàäè áàâíîòî çàòîïëÿíå íà ìîðñêàòà âîäà ïðîëåòòà å õëàäíà è ïðîäúëæèòåëíà. Õàðàêòåðíè âåòðîâå ñà áðèçèòå. Âàëåæèòå ñà íåäîñòàòú÷íè è ïî÷âàòà ñå íóæäàå îò èçêóñòâåíî íàïîÿâàíå. Åäèíñòâåí èçòî÷íèê, êîéòî ñå èçïîëçâà çà òàçè öåë å ðåêà Àõåëîé. Òÿ èçâèðà îò Èçòî÷íà Ñòàðà ïëàíèíà (Àéòîñêàòà ïëàíèíà) è ñå âëèâà â ×åðíî ìîðå ÷ðåç ëèìîííî óñòèå ñåâåðíî îò Ïîìîðèéñêîòî ñîëåíî åçåðî. Ïðè ñåëî Àõåëîé íà ðåêàòà å ïîñòðîåí ìèêðîÿçîâèð, âîäèòå íà êîéòî íàïîÿâàò îâîùíè è çåëåí÷óêîâè ãðàäèíè. Ïî÷âèòå ñà ÷åðíîçåìíè ñìîëíèöè, êîèòî ñúäúðæàò îêîëî 5% õóìóñ. Òå ñå ñïè÷àò áúðçî è ñðàâíèòåëíî òðóäíî ñå îáðàáîòâàò. Êëèìàòúò è ïî÷âàòà áëàãîïðèÿòñòâàò çà ðàçâèòèåòî íà ëîçàðñòâî, îâîùàðñòâî è çåëåí÷óêîïðîèçâîäñòâî. Äîáðå âèðåÿò è çúðíåíèòå êóëòóðè. 12

[close]

p. 13

Ахелой - вчера, днес и утре ×èôëèêúò íà ðîäà Ìàòåâè Ëþäìèëà Íèêîëàåâà Ìàòåâà, ðîäåíà ïðåç 1924 ã., ðàçêàçâà çà ñâîÿ ðîä. Áàùà é ñå êàçâàë Íèêîëàé Ìàòåâ. Èìàëà òðèìà ÷è÷îâöè: Ïåíüî Ìàòåâ, Âëàäèìèð Ìàòåâ è Ãåîðãè Ìàòåâ è äâå ëåëè: Ðóæà Ìàòåâà-Ìèëòåíîâà è Êèíà Ìàòåâà-Ñèðîìàõîâà. Ïåíüî çàâúðøèë ïðàâî â Æåíåâà (Øâåéöàðèÿ), Âëàäèìèð – ìåäèöèíà â Ìîíïåëèå (Ôðàíöèÿ) è ñòàíàë õèðóðã, Íèêîëàé çàâúðøèë Âèñøåòî òúðãîâñêî ó÷èëèùå â Ñâèùîâ. Ðîäúò Ìàòåâè âîäè íà÷àëîòî ñè îò ãð. Áÿëà, Ðóñåíñêî. Íàé-ïðî÷óò ñòàíàë Âëàäèìèð Ìàòåâ. Íåãîâèòå èçêëþ÷èòåëíè êà÷åñòâà êàòî õèðóðã áèëè îöåíåíè è òîé áèë íàçíà÷åí çà óïðàâèòåë íà Êëåìåíòèíñêàòà áîëíèöà â Ñîôèÿ. Òàçè áîëíèöà íîñè èìåòî ñè îò èìåòî íà ìàéêàòà íà öàð Ôåðäèíàíä. Áðàòÿ Ìàòåâè êóïèëè ÷èôëèêà îò òóð÷èí â êðàÿ íà Õ²Õ âåê. ×èôëèêúò ïðèòåæàâàë 2/3 îò íèâèòå â çåìëèùåòî íà ñ. ×èìîñ. Îòãëåæäàëè ìíîãî îâöå, ïðàñåòà, êðàâè è êîêîøêè. Ðàçïîëàãàëè ñ íÿêîëêî ñåëñêîñòîïàíñêè ìàøèíè (òðàêòîðè, ðåäîñåÿëêè, æúòâàðêè è âúðøà÷êè). Èìàëè çåëåí÷óêîâà è îâîùíà ãðàäèíà. Ïðèòåæàâàëè è ñîëíèöè.  ñåëîòî ÷èôëèêúò èìàë ãîëÿì äâîð ñ íèñêà ñòàðà ãðúöêà êúùà. Ïîääúðæàëè ãîëÿìà êóõíÿ çà èçõðàíâàíå íà ðàáîòíèöèòå â ÷èôëèêà. Íàðåä ñ îáîðèòå çà äîìàøíèòå æèâîòíè, ïîääúðæàë öâåòíà ãðàäèíà ñ èíòåðåñíè öâåòÿ.  ñåëñêèÿ äâîð èìàëî ïîñòðîéêè, â êîèòî æèâååëè ðàáîòíèöèòå. Öåëèÿò äâîð áèë îáãðàäåí ñ ãîëåìè ñàëêúìè, êîèòî îáðàçóâàëè æèâà îãðàäà. ×èôëèêúò ñå ðúêîâîäåë ñàìî îò Ïåíüî Ìàòåâ. Òîé áèë ñåðèîçåí ÷îâåê, íå ìíîãî ïðèêàçëèâ è çàáåëåæèòåëíî ïåñòåëèâ. ×èôëèêúò ðåäîâíî áèë ïîñåùàâàí îò äðóãèòå áðàòÿ íàñëåäíèöè è òåõíèòå äåöà. Èêîíîìè÷åñêèòå ïðîáëåìè â ÷èôëèêà ñå ðåøàâàëè îò ñ÷åòîâîäèòåëÿ Áîðèñ Áèøèðîâ, êîéòî áèë äîâåðåí ÷îâåê íà Ìàòåâè. Òîé æèâååë ñàì â åäíà îò êúùèòå íà ÷îðáàäæèèòå, íî ìíîãî îáùóâàë ñ õîðàòà îò ñåëîòî è äîðè áèë êðúñòíèê íà íÿêîëêî ñåìåéñòâà. 13

[close]

p. 14

Ана Николова Ïðåç 1919 ã. â ÷èôëèêà èäâàò òðèìà åìèãðàíòè-áåëîãâàðäåéöè: Êàðàâàåâ, Èâàí Ìèõàëè÷ – Èâàí÷èê è Ïàâåë. Êàðàâàåâ ñå ïðîÿâèë êàòî ñïåöèàëèñò â ðàçðàáîòâàíåòî íà ñîëíèöèòå, ïîñòðîåíè îò Íèêîëàé Ìàòåâ. Èâàí÷èê ðàáîòåë êàòî õëåáàð è ãîòâà÷, à Ïàâåë ñå ãðèæåë çà æèâîòíèòå â ÷èôëèêà. Òðèìàòà ðóñíàöè ñå ïðèîáùèëè ñ íàñåëåíèåòî. Èâàí÷èê ñå îæåíèë çà Ìàðèÿ Ïåòðîâà, êîÿòî áèëà ãîòâà÷êà â ÷èôëèêà, è ïðåêàðàë ñòàðèíèòå ñè â ñ. ×èìîâî. Ïàâåë ñå îæåíèë çà äðóãàòà ãîòâà÷êà Ãåíà è îñòàíàë â ñåëîòî äî êðàÿ íà æèâîòà ñè. Æåòâàðêà è òðàêòîð â ÷èôëèêà íà áðàòÿ Ìàòåâè, 1935 ã. Òðàêòîðèñòè: Äèìèòúð Õàðèçàíîâ è Õðèñòî Æåëÿçêîâ (âëÿâî). 14

[close]

p. 15

Ахелой - вчера, днес и утре Âúðøèòáà â ÷èôëèêà, 1935 ã. Ñåìåéñòâî Ìàòåâè, 1935 ã. 15

[close]

Comments

no comments yet