Божура - трета научна конференция

 

Embed or link this publication

Description

Сборник доклади от Научна конференция "Национален странджанско-тракийски събор "Божура"

Popular Pages


p. 1

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß “×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎД

[close]

p. 2

© ×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ Äîêëàäè îò Òðåòà Íàó÷íà Êîíôåðåíöèÿ ãð. Ñðåäåö, 2004 ã. Áúëãàðñêà Ïúðâî èçäàíèå ISBN 954-9306-56-9 Èçäàòåëñòâî ËÈÁÐÀ ÑÊÎÐÏ

[close]

p. 3



[close]

p. 4

“ÔÎËÊËÎÐÅÍ ÂÅÍÅÖ ÁÎÆÓÐÀ” å íàé-çíà÷èìèÿò ïðàçíèê â êóëòóðíèÿ êàëåíäàð íà Îáùèíà Ñðåäåö. Öåëòà íà ñúáîðà å äà ïðîäúëæè òðàäèöèÿòà íà ñòðàíäæàíñêî-òðàêèéñêèÿ êðàé, äà ñòèìóëèðà èíòåðåñà è ëþáîâòà íà ìëàäèòå êúì áîãàòîòî ôîëêëîðíî íàñëåäñòâî, äà îñèãóðè ïðèåìñòâåíîñò ìåæäó ïîêîëåíèÿòà. Ñèëàòà ìó å â íåóìèðàùàòà ïåñåííà òðàäèöèÿ, ïîäåìàíà ñ ëþáîâ è âäúõíîâåíèå îò ìëàäèòå èçïúëíèòåëè, çà êîèòî ñöåíàòà å çàÿâêà çà ìóçèêàëíî-ôîëêëîðíî èçïúëíèòåëñêî áúäåùå. Ïàðàëåëíî ïðîâåæäàíå íà íàó÷íà êîíôåðåíöèÿ íà âñåêè äâå ãîäèíè è ïóáëèêóâàíåòî íà ìàòåðèàëèòå å íåîáõîäèìî çà îñìèñëÿíå íà ôîëêëîðà êàòî äóõîâíî ÿâëåíèå è øàíñîâåòå ìó ïúëíîêðúâíî äà ñå âìåñòè â ñúâðåìåííèòå êóëòóðíè òåíäåíöèè. ×èòàëèùàòà, êàòî èíñòèòóöèè ñúõðàíÿâàùè ôîëêëîðíèòå òðàäèöèè, ñà öåííè áúëãàðñêè ñúêðîâèùíèöè, íà êîèòî ñå îòäåëÿ âíèìàíèå â íàñòîÿùèÿ òðóä. Óíèêàëíè ïî ñâîÿòà ñúùíîñò, ïðåìèíàëè ïðåç ìíîæåñòâî ïåðèïåòèè, íàøèòå êóëòóðíè öåíòðîâå ñà äîêàçàëè ñâîÿòà ñèëà è æèçíåíîñò çà ïîïóëÿðèçèðàíåòî íà áúëãàðñêèÿ ôîëêëîð – ãàðàíò çà ñúõðàíÿâàíå íà áúëãàðñêàòà èäåíòè÷íîñò. Êìåò íà Îáùèíà Ñðåäåö Èíæ. Òîäîð Ïðîéêîâ

[close]

p. 5

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ È ×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ Íåíêî Êîðèòàðîâ Ôîëêëîðúò å íàöèîíàëíàòà ãîðäîñò íà åäèí íàðîä. Ïåñåíòà å ïîääúðæàëà äóõúò è ãîðäîñòòà íà òîçè íàðîä. Òÿ å èñòîðè÷åñêàòà ïðàâäà íà íåãîâîòî ðàçâèòèå, çàïå÷àòàíî â òåêñòà è ìåëîäèÿòà. Àêî òîçè òåêñò ñå ïîäíåñå êàòî ñòèõîòâîðåíèå, òîé ñêîðî ùå ñå çàáðàâè, íî îáëå÷åí â ìåëîäèÿ ãî ïðàâè åìîöèîíàëåí è ïåñåíòà ñå âïëèòà â ÷îâåøêîòî íàñòðîåíèå è ñå ïðåäàâà îò ïîêîëåíèå íà ïîêîëåíèå è íåãîâîòî çàáðàâÿíå ñòàâà ïî÷òè íåâúçìîæíî. “Ñ ïåñåíòà ðàäîñòòà ñòàâà äâîéíà, ñêðúáòà íàïîëîâèíà, à ïîáåäàòà ñå óòðîÿâà.” Ñ òàçè íàðîäíà ìúäðîñò íàðîäúò å èçðàçèë ïî ñâîé íà÷èí ôèëîñîôèÿòà ñè çà âúçäåéñòâèåòî íà ïåñåíòà. Çàòîâà òÿ òðÿáâà äà áúäå ïîïóëÿðèçèðàíà â ñåìåéíè òúðæåñòâà, äà ñå ïðåäàâà íà ìëàäèòå, äà âëàñòâà â ÷èòàëèùàòà, ó÷èëèùåòî è äà íå ñå ïîäöåíÿâà íåéíîòî åìîöèîíàëíî âúçäåéñòâèå. Åòî çàùî òîçè ïåñåíåí ïðàçíèê “Áîæóðà” å åäíî ñúáèòèå, êîåòî ïîääúðæà áúëãàðñêàòà è ïî-ñïåöèàëíî ñòðàíäæàíñêàòà è òðàêèéñêà ïåñåí äà áúäå âñå ïàê æèâà è âúçòîðæåíà è âèíàãè ÷èñòà è áèñòðà êàòî èçâîðíà âîäà, íåçàìúðñåíà îò íàõëóâàíå íà ðàçëè÷íèòå ïåñåííè ñòèëîâå íà ïåñåííèÿ ïàçàð. Òîâà ñúáèòèå, ïðîâåæäàíî åæåãîäíî å âúçòîðæåí ïðàçíèê, ïîä÷åðòàâàù, ÷å ïåñíèòå íà Ñòðàíäæà âèíàãè ùå çà5

[close]

p. 6

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß ïàçÿò ñâîÿòà åìîöèîíàëíà áúëãàðñêà ïåñåííà çâó÷íîñò è ñà îáè÷àíè è èçïúëíÿâàíè îò íàñåëåíèåòî íà Ñòðàíäæà. Íåêà íè áúäå ÷åñòèò ïðàçíèêà íà Ñòðàíäæàíñêàòà ïåñåí! 6

[close]

p. 7

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ ×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÂÒÎÐÎÒÎ ÄÈÕÀÍÈÅ ÍÀ ÁÚËÃÀÐÑÊÈß ÔÎËÊËÎÐ ïðîô. Âåñêà Æèâêîâà Äóìàòà ÷èòàëèùå å îò òðóäíî ïðåâîäèìèòå íà ÷óæä åçèê, ìàêàð ÷å åòèìîëîãèÿòà íà òàçè äóìà å ðàçãàäàåìà áåç çàòðóäíåíèÿ. Òðóäíîñòèòå èäâàò îò íåâúçìîæíîñòòà äà ñå íàìåðè àíàëîã, ñ êîéòî äà ñå èäåíòèôèöèðà ïðè ïðåâîäà òàçè íàé-ãðàæäàíñêà íàöèîíàëíà èíñòèòóöèÿ. Òÿ å íàöèîíàëíà, çàùîòî ñå ðàæäà çàåäíî ñ ðàæäàíåòî íà áúëãàðñêàòà íàöèÿ ïðåç Âúçðàæäàíåòî è æèâåå êàòî çíàê çà íàöèîíàëíà ñïåöèôèêà, ïðåìèíàâàéêè ïðåç ðàçëè÷íèòå èñòîðè÷åñêè èçïèòàíèÿ. Òÿ å íàöèîíàëíà è çàùîòî ïîêðèâà öÿëîòî çåìëèùå íà Áúëãàðèÿ, çàïàçâàéêè è îáùîòî, òðúãíàëî ñ ïúðâîíà÷èíàòåëèòå ïðåäè îêîëî âåê è ïîëîâèíà, ñúòâîðÿâàéêè è íîâîòî, äîøëî ñ íîâè âðåìåíà è âåòðîâå, íàìèðàéêè è îñîáåíîòî íà âñåêè áúëãàðñêè êúò è íà âñÿêî îòäåëíî ñåëèùå. Òÿ å ãðàæäàíñêà, çàùîòî îùå îò ñâîåòî çà÷åâàíå òÿ å ïëîä íà èíèöèàòèâàòà íà ñâîáîäíèÿ ÷îâåê, îñúçíàë ñâîÿòà ãðàæäàíñêà ñàìîöåííîñò. Âñúùíîñò áúëãàðñêîòî ÷èòàëèùå å ñúçäàäåíî îò, íî è ñàìîòî òî ñúçäàâà ãðàæäàíèíà íà Áúëãàðèÿ îùå ïðåäè äà å âúçðîäåíà Òðåòàòà áúëãàðñêà äúðæàâà. Ñïîðåä ìåí áúëãàðñêîòî ÷èòàëèùå å ñúâúðøåíèÿò îáðàç íà ãðàæäàíñêî ñäðóæåíèå ñ èäåàëíà öåë, êîåòî ïðèòåæàâà íåîáõîäèìèòå êà÷åñòâà çà ðàçâèòèå – óñòîé÷èâîñò, íî è àäàïòèâíîñò êúì íîâîòî, óìåíèå çà ïðîìÿíà, íî è ïðèäúðæàíå êúì êîðåíà. Òîâà å ãðàæ7

[close]

p. 8

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß äàíñêîòî ñäðóæåíèå, êîåòî íàé-óñïåøíî ñúáóæäà è îðãàíèçèðà ìåñòíàòà èíèöèàòèâà, âëèÿå âúðõó íàé-øèðîêè ñîöèàëíè êðúãîâå, èìà íàé-ãîëÿìà ÷ëåíñêà ìàñà è ðàçâèâà äåéíîñòè, îòãîâàðÿùè íà íàé-áîãàò ñïåêòúð îò èíòåðåñè íà ëèöà îò ðàçëè÷íè âúçðàñòè è ñîöèàëíè ãðóïè. Ðàçáèðà ñå äåéíîñòòà íà âñÿêî ÷èòàëèùå å ñïåöèôè÷íà è ñúîòâåòñòâà íà ìåñòíèòå óñëîâèÿ, ìåñòíèòå èíòåðåñè è âúçìîæíîñòè – êàêòî íà îðãàíèçàòîðèòå, òàêà è íà ó÷àñòíèöèòå â òåçè äåéíîñòè. Îùå ïðè ñâîÿòà ïîÿâà â ñðåäàòà íà Õ²Õ âåê ÷èòàëèùåòî ïîåìà ôóíêöèèòå íà àäàïòîð íà íåôîëêëîðíèÿ òèï êóëòóðà â ñîöèàëåí êîíòåêñò, îðãàíèçèðàí ïî çàêîíèòå íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà. Óòâúðæäàâàíåòî íà ÷èòàëèùåòî êàòî ñïåöèôè÷íà ãðàæäàíñêà èíñòèòóöèÿ â ìíîæåñòâî ñåëèùà îùå ïðåäè Îñâîáîæäåíèåòî âúðâè ïàðàëåëíî ñ èçãðàæäàíåòî ìó êàòî ñâîåîáðàçåí ìîäåðåí àíàëîã íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà, äîêîëêîòî òî èìà ïîäîáíî äåéíîñòíî ìíîãîîáðàçèå è íà ïðàêòèêà ðåãóëèðà äåéíîñòè è èíòåðåñè âúâ âñè÷êè ñôåðè íà îáùåñòâåíèÿ æèâîò. ×èòàëèùàòà ñòàâàò ñâîåîáðàçíà øêîëà çà ñîöèàëíà àêòèâíîñò è ôîðìèðàò íîâ òèï ñîöèàëíî ãðóïèðàíå. Çà ñåëîòî è çà ìàëêèÿ ãðàä (íåîáëàñòåí öåíòúð) ÷èòàëèùåòî å óíèâåðñàëíàòà èíñòèòóöèÿ íà ëîêàëíèÿ êóëòóðåí æèâîò, â êîÿòî ñå ñúñðåäîòî÷àâàò è ïðåðàáîòâàò ïî ñïåöèôè÷åí íà÷èí âñè÷êè ôîðìè íà ìåñòíàòà ñîöèàëíîñò. Îñúçíàòî èëè íå – íà ÷èòàëèùåòî ñå äåëåãèðàò ôóíêöèè äà ñúçäàâà è ïîäõðàíâà èíòåëåêòóàëíàòà ñðåäà íà òàçè ñîöèàëíîñò è äà ïîääúðæà ïðÿêàòà âðúçêà, çàùîòî ÷èòàëèùåòî å èíñòèòóöèÿòà íà ïðÿêàòà âðúçêà, íà íåïîñðåäñòâåíèÿ êîíòàêò. Ìàêàð ÷å ÷èòàëèùàòà íàé-÷åñòî ñà ðåçóëòàò íà óñèëèÿòà íà ìåñòíèòå ó÷èòåëè, à ÷èòàëèùàòà è ó÷èëèùàòà äåéñòâèòåëíî ñúçäàâàò ìàñîâèòå ôîðìè íà ìîäåðíàòà áúëãàðñêà 8

[close]

p. 9

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ äóõîâíîñò, ïî ñâîÿòà èçíà÷àëíîñò òå ñà øèðîêî îòâîðåíè – áåç âúçðàñòîâè îãðàíè÷åíèÿ è áåç éåðàðõè÷åñêà ñòðóêòóðèðàíîñò. Òå ðåøàâàò ñîáñòâåíè êóëòóðíè çàäà÷è, êîèòî îò ñâîÿ ñòðàíà âëèÿÿò îáà÷å âúðõó ðàçâèòèåòî íà öåëèÿ ñîöèóì.  ñâîÿ êëàñè÷åñêè âèä â äîìîäåðíèòå îáùåñòâà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà å ñàìîîðãàíèçèðàùà ñå è ñàìîðåãóëèðàùà ñå êóëòóðíà ñèñòåìà, à ÷èòàëèùåòî îùå ñúñ ñàìàòà ñè ïîÿâà ïðåäïîëàãà îðãàíèçèðàùè ñóáåêòè è íàëè÷èåòî èëè îòñúñòâèåòî íà òàêèâà ñóáåêòè áåëåæè ïðèëèâèòå è îòëèâèòå â àêòèâíîñòòà íà ñàìîòî ÷èòàëèùå. Îùå ïúðâèòå ïîâåè íà ìîäåðíîñòòà âëèÿÿò íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà äâóÿêî. Îò åäíà ñòðàíà òå ðàçêîëåáàâàò ñàìîðåãóëàöèÿòà íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà è íåéíîòî ñàìîâúçïðîèçâåæäàíå, êîåòî îò ñâîÿ ñòðàíà âîäè äî çàêúðíÿâàíå íà ðåäèöà êóëòóðíè ÿâëåíèÿ îò ôîëêëîðåí òèï. Îò äðóãà ñòðàíà – ñ ðàæäàíåòî íà ìîäåðíîñòòà ñå ðàæäà è èíòåðåñúò êúì ôîëêëîðà, êîéòî ñå èçâåæäà îò êóëòóðåí ôåíîìåí íà ñåëñêàòà íèçèíà äî óíèâåðñàëíà õóäîæåñòâåíà öåííîñò. Íà÷àëîòî íà ìîäåðíîñòòà ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà çàïèñâàíåòî íà ôîëêëîðíèÿ òåêñò, èçó÷àâàíåòî íà ôîëêëîðà, ïðåäñòàâÿíåòî íà ôîëêëîðà, ñúçäàâàíå íà õóäîæåñòâåíè ôåíîìåíè, âäúõíîâåíè îò ôîëêëîðà èëè – ïî ìîäåëèòå íà ôîëêëîðà âúâ âñè÷êè íåãîâè ïðîÿâëåíèÿ. Òîâà îáà÷å å è íà÷àëîòî íà ïàðöåëèðàíåòî íà ôîëêëîðà êàòî òèï êóëòóðíà ñèñòåìà. Íå å íåîáõîäèìî äà ñå ñïèðàì ïîäðîáíî íà òàçè îäèñåÿ íà èçó÷àâàíåòî íà ôîëêëîðà è íåãîâàòà èíòåðïðåòàöèÿ â ðàçëè÷íè íàó÷íè îáëàñòè. Òîçè èçâúðâÿí ïúò íåèçáåæíî äîâåäå äî ôîðìóëèðàíåòî íà ïàðàäèãìàòà çà ôîëêëîðà êàòî òèï êóëòóðà, êîÿòî äàäå íîâ òëàñúê â ðàçâèòèåòî íà íàóêàòà çà ôîëêëîðà – íåçàâèñèìî äàëè òàçè ïàðàäèãìà áåøå ïðèåìàíà èëè îòõâúðëÿíà. 9

[close]

p. 10

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß Ñ íà÷àëîòî íà ìîäåðíîñòòà ñáëúñúêúò ìåæäó ôîëêëîðíàòà è íåôîëêëîðíàòà êóëòóðà ïðåæèâÿ äðàìàòè÷íè êîëèçèè è ïîáåäàòà íå áåøå íà ðàíàòà íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà. Ñúùî òàêà å èñòèíà îáà÷å, ÷å (êàêòî ÷åñòî îáè÷àøå äà ïîâòàðÿ ïðîô. Ò. Èâ. Æèâêîâ), âå÷å äâà âåêà èçñëåäîâàòåëè, ïîêëîííèöè è íàäìåííî ãëåäàùè íà ôîëêëîðà òâúðäÿò, ÷å ñòîÿò íà ñìúðòíîòî ìó ëîæå, à ôîëêëîðúò âñå îùå æèâåå â íåî÷àêâàíè è íåïîäîçèðàíè ìåòàìîðôîçè è ðàêóðñè. Çà äà ñïåñòèì äèàïàçîíà íà ðàçñúæäåíèÿòà ñè, ìîæåì äà ãîâîðèì ñàìî çà áúëãàðñêèÿ ôîëêëîð è ñïîêîéíî òðÿáâà äà êàæåì çà íåãî, ÷å òîé íàìåðè ñâîÿòà áúëãàðñêà âåðñèÿ çà îöåëÿâàíå. Áåçóñëîâíî ñòàâà äóìà çà ÷èòàëèùåòî. ×ðåç ÷èòàëèùàòà è â ÷èòàëèùàòà ôîëêëîðúò íàìèðà ñâîÿòà åêîëîãè÷íà íèøà çà îöåëÿâàíå ïî òúíêèÿ ðúá íà åñòåñòâåíàòà æèçíåíà ñðåäà è ñöåíè÷íàòà èçÿâà, ïî ïúòÿ íà ñàìîâúçïðîèçâåæäàíå ñ ïîìîùòà íà àâòåíòè÷íè íîñèòåëè íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà è ñúñ ñðåäñòâàòà íà ìîäåðíîòî îáó÷åíèå îò ïðîôåñèîíàëèñòè. ×èòàëèùàòà ïúðâè ïðåäëàãàò öåííîñòè îò íåôîëêëîðåí òèï, ïðîêàðâàéêè ãðàíèöàòà ìåæäó ïóáëèêàòà è èçïúëíèòåëèòå. Ñúùî òàêà îáà÷å ñöåíàòà íà ÷èòàëèùåòî (èëè îíîâà, êîåòî å îáîçíà÷åíî êàòî ñöåíà) å ïúðâîòî ìÿñòî, êúäåòî ôîëêëîðíàòà ïåñåí å èçâåäåíà îò åñòåñòâåíèÿ ñè êîíòåêñò è å ïðåäñòàâåíà ïðåä ïóáëèêà, ò.å. êàòî õóäîæåñòâåí ïðîäóêò îò íåôîëêëîðåí òèï. Çà èçìèíàëèòå âåê è ïîëîâèíà îò ïúðâèòå ÷èòàëèùíè ïðåäñòàâëåíèÿ äèàëîãúò íà ÷èòàëèùåòî è ôîëêëîðà ïðåìèíàâà ïðåç ðàçëè÷íè ïðåâúïëúùåíèÿ. Ìîæåì äà ïîñî÷èì ïîíå íÿêîëêî èíòåðåñíè ôîðìè â òîçè äèàëîã èëè ïî-òî÷íî íà êóëòóðíàòà ñèìáèîçà – ñúæèâîò. – Îùå âúâ âðåìåíàòà íà æèâà ôîëêëîðíà êóëòóðà ñ èçÿâåíà ñàìîðåãóëàöèÿ íà ôóíêöèèòå è àâòåíòè÷íîñò íà èç10

[close]

p. 11

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ ïúëíèòåëè è îáðåäíè ëèöà òâúðäå ÷åñòî ÷èòàëèùåòî ñå îêàçâà ñúîðãàíèçàòîð ïðè ðåàëèçàöèÿòà íà ðåäèöà îáðåäíè öèêëè, à äàðåíîòî îò ñòîïàíèòå íà îáðåäíèòå ïåðñîíàæè â ïàðè è ïðîäóêòè ñå äàðÿâà íà ÷èòàëèùåòî – çà êíèãè èëè çà ïîñòèãàíå íà ïî-ãîëåìè öåëè – çàêóïóâàíå íà êèíîìàøèíà èëè äîðè ïîñòðîÿâàíå íà ÷èòàëèùíà ñãðàäà. – Àâòåíòè÷íèÿò ôîëêëîðåí èçïúëíèòåë èçëèçà íà ñöåíàòà, ïðåäñòàâÿ ïåñåíòà ñè, áåç äà ÿ ïîä÷èíÿâà íà ñöåíè÷íèòå èçèñêâàíèÿ. Êúì òîçè ñëó÷àé ïðèíàäëåæàò èçíåñåíèòå íà ñöåíàòà äðàìàòèçàöèè íà îáðåäè è îáðåäíè ñèòóàöèè è ò.í. – Êúì òàçè ãðóïà ãðàâèòèðàò è îíåçè îðãàíèçàöèîííè ôîðìè è õóäîæåñòâåíè èçÿâè, ñâúðçàíè ñ ïðåäñòàâÿíåòî íà àâòåíòè÷íèÿ ôîëêëîð â ðàçëè÷íè ñúáîðè, íàäïÿâàíèÿ, ôåñòèâàëè è ò.í.  ñâîèòå ïúðâè ïðîÿâëåíèÿ è ïî ñâîÿ çàìèñúë òåçè îðãàíèçàöèîííè ôîðìè áÿõà ñòèìóë çà àêòèâèðàíå è ïðåäñòàâÿíå íà ôîëêëîðíèòå ôåíîìåíè îò æèâèòå íîñèòåëè íà òðàäèöèÿòà, êîèòî â ãîëÿìà ñòåïåí âëàäååõà ìåõàíèçìèòå íà ôîëêëîðíèÿ òèï õóäîæåñòâåíà êîìóíèêàöèÿ. – ×èòàëèùíàòà îðãàíèçàöèÿ ÷ðåç ìíîãîîáðàçèåòî íà ôîðìè è ñïåöèôè÷íè ïðîÿâëåíèÿ ïðåðàáîòâà ïî îñîáåí íà÷èí ìåñòíàòà òðàäèöèÿ è ñå ñòàðàå äà ÿ çàäúðæè â ñîáñòâåíèÿ é êîíòåêñò, ïðèäàâàéêè é íîâè èìïóëñè è âêëþ÷âàéêè íîâè ïîêîëåíèÿ, ñîöèàëèçèðàíè íå ïî çàêîíèòå íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà. ×èòàëèùàòà ïðàâÿò îùå åäíà êðà÷êà, êîÿòî å íåùî ïî-ðàçëè÷íî. Íîñèòåëÿò íà æèâà ôîëêëîðíà êóëòóðà ïîñòåïåííî ñè îòèâà. Îòäàâíà ñà ðàçðóøåíè åñòåñòâåíèòå ñîöèàëíè ôîðìè çà îáó÷åíèå ïî ôîëêëîðíèòå êóëòóðíè ìîäåëè. Ìåõàíèçìèòå çà ñàìîâúçïðîèçâåæäàíå è ñàìîðàçâèòèå íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà íå ðàáîòÿò è íå èçïúëíÿâàò ñâîèòå ðåãóëàòèâíè çàäà÷è. 11

[close]

p. 12

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß Íà ïðàêòèêà ÷èòàëèùåòî ïîåìà ðîëÿòà íà íàé-ðàííèÿ îáó÷èòåëåí öåíòúð, êîéòî ÷ðåç ïðîôåñèîíàëèñòèòå èëè äðóãè ëèöà, ïðèäîáèëè ïðîôåñèîíàëíà ïîäãîòîâêà âúí îò àâòåíòè÷íàòà ñðåäà íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà, ïîäãîòâÿ íîâè íîñèòåëè íà ôîëêëîðà èëè ïî-ñêîðî íîñèòåëè íà ôîëêëîðíè îáðàçöè – âå÷å ñïîðåä èçèñêâàíèÿòà íà ñúâðåìåííèòå êóëòóðíè ìîäåëè. Ïðåç ÷èòàëèùåòî ìèíàâàò è òåçè, êîèòî èçïúëíÿâàò ôîëêëîðíàòà ïåñåí èëè èíñòðóìåíòàëíà ìåëîäèÿ çà ñîáñòâåíà ðàäîñò èëè ïî ïðèÿòåëñêè ñúáèðàíèÿ, è òåçè, êîèòî ñòàâàò íåîòäåëèìà ÷àñò îò ìåñòíèÿ êóëòóðåí æèâîò è ãî ïðåäñòàâÿò íà ðàçëè÷íè íèâà, è òåçè êîèòî íàìèðàò ñâîÿòà ïúòåêà íà ïðîôåñèîíàëèñòè è óòâúðæäàâàò ñâîå ëèöå è ñâîé ñòèë êàòî ïîâå÷å èëè ïî-ìàëêî çíà÷èìî êóëòóðíî ÿâëåíèå. Òúêìî òîâà ìíîãîîáðàçèå íà ðåçóëòàòèòå â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí ðîäåå ÷èòàëèùåòî ñ ôîëêëîðíàòà êóëòóðà è ïðàâè ÷èòàëèùåòî âñåîáùàòà íàöèîíàëíà êóëòóðíà ñòðÿõà. Ïðè âñè÷êè ðàçìèñëè çà ñúäáàòà íà ôîëêëîðà â äíåøíè âðåìåíà ÷èòàëèùåòî âèíàãè å çàåìàëî ñðåäèùíî ìÿñòî èìåííî êàòî îðãàíèçàòîð íà ëîêàëíàòà êóëòóðíà òðàäèöèÿ è ìåäèàòîð ìåæäó ôîëêëîðíàòà è íåôîëêëîðíàòà êóëòóðà.  òàçè ëîãèêà íà ðàçìèñëè åñòåñòâåíî ñå ïîðàæäà âúïðîñúò “Êàêâî ëè áè æèâÿëî îùå îò ôîëêëîðà, àêî íå áåøå íåâèäèìèÿò òðóä íà ìåñòíèòå ÷èòàëèùíè äåéöè”. Ãîëåìèòå èäåè, ðîäåíè íà âèñîêèòå éåðàðõè÷íè íèâà, íèêîãà íå áèõà ñå èçïúëíèëè, àêî íå áåøå òðóäîëþáèâàòà âñåîòäàéíîñò íà ÷èòàëèùàòà. Îùå îò ñàìàòà ñè ïîÿâà ÷èòàëèùàòà äàâàò íîâ äúõ íà ôîëêëîðà, ïðèñïîñîáÿâàéêè ãî êúì íîâèòå êóëòóðíè ÿâëåíèÿ è íàìèðàéêè âñå íîâè è íîâè àäàïòèâíè ôîðìè. Ìîäåðíîñòòà îáà÷å íå ñàìî ðîäè òàçè èíñòèòóöèÿ, íî è íåïðåêúñíàòî é ïîñòàâÿ âñå íîâè èçïèòàíèÿ. Âåðîÿòíî äíåøíèòå èçïèòàíèÿ ñà îò íàé-òåæêèòå. È òîâà å òàêà íå ñàìî 12

[close]

p. 13

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ ïîðàäè ïàçàðíèòå èìïåðàòèâè – òå âèíàãè ñà ñòîÿëè íà äíåâåí ðåä, çàùîòî ÷èòàëèùåòî íå å áþäæåòíà îðãàíèçàöèÿ. Ìîæå áè ãëàâíîòî çàòðóäíåíèå å, ÷å âñå ïî-ìàëêî îñòàâà îò àïîñòîëñêàòà âñåîòäàéíîñò íà ïúðâîíà÷èíàòåëèòå, à è òàì, êúäåòî ÿ èìà, ÷åñòî ñå ïîñðåùà ñ ïîäîçðåíèå è òúðñåíå íà ñêðèòè êîðèñòíè öåëè. Ïðè ÷èòàëèùàòà âèíàãè å äåéñòâàëà îñíîâíàòà ìàêñèìà íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà – “Äàðáà çà äàðáà”. Îò ÷èòàëèùàòà èäâà êóëòóðàòà, íà ÷èòàëèùàòà ñå îòäàâà àïîñòîëñêà ïðåäàíîñò è áåçïðåäåëíà ÷åñòíîñò. Äíåñ ïðèíöèïèòå íà ñàìîäåéíîñòòà ñà äîñòà ðàçêëàòåíè – â ñìèñúë, ÷å ñå î÷àêâà íåùî ïîâå÷å îò âúçìåçäÿâàíå ñ áëàãîäàðíîñò. Ìíîãî ÷åñòî èñòèíñêè âñåîòäàéíèòå ñå ÷óâñòâàò èçëúãàíè â ñâîÿòà ãîòîâíîñò çà ñåáåðàçäàâàíå. Ïàçàðíàòà èêîíîìèêà ñå îïèòâà äà ïðåðàáîòè õóìàííèòå ïðèíöèïè íà åäíà èíñòèòóöèÿ, ðîäåíà â óñëîâèÿòà íà íàöèîíàëíà ïðîáóäà è äà èçòðúãíå õóìàííîòî é èçíà÷àëèå. Ïðîáëåìúò å êàê äà ñå óñòîè. Äîêîëêîòî íàøèÿò ðàçãîâîð íå å èçîáùî çà ÷èòàëèùåòî è íåãîâèòå òðàíñôîðìàöèè è àäàïòàöèè â óñëîâèÿòà íà ñîöèàëíà ïðîìÿíà, à çà âðúçêàòà íà ÷èòàëèùåòî è ôîëêëîðà, íåîáõîäèìî å äà ïðîäúëæèì ðàçñúæäåíèÿòà ñè ñàìî çà âàðèàíòèòå íà òàçè âðúçêà. Íà äîñåãàøíèòå åòàïè íà ðàçâèòèå íà ÷èòàëèùåòî â òàçè âðúçêà âèíàãè ñà ïðèñúñòâàëè â íÿêàêâà ñòåïåí æèâàòà ôîëêëîðíà òðàäèöèÿ, àâòåíòè÷íèÿò íîñèòåë íà èíôîðìàöèÿ çà ôîëêëîðíèÿ ôàêò, ñîáñòâåíèÿò æèâ ñïîìåí è æèâ îïèò. Âå÷å òàçè ñòðàíà íà âðúçêàòà å ïî÷òè èç÷åçíàëà äîðè ñúâåòâàùèòå è “åðóäèòèòå” ãîâîðÿò çà ðàçêàçèòå íà áàáèòå ñè, çà ñïîìåíèòå ñè êàòî çðèòåëè, à è ìíîãî ÷åñòî “àâòåíòè÷íàòà èíôîðìàöèÿ” ñå îêàçâà ïðî÷åòåíà íÿêúäå, ÷óòà ïî åëåêòðîííèòå ìåäèè èëè ïúê âèäÿíè äðàìàòèçàöèè íà ñàìîäåéíè ñöåíè. 13

[close]

p. 14

ÒÐÅÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÊÎÍÔÅÐÅÍÖÈß Êàêúâ å èçâîäúò? Äîñòà å ïðîñò. Âå÷å îñíîâíàòà îòãîâîðíîñò çà æèâîòà íà ôîëêëîðà â íåïîñðåäñòâåíèÿ ñîöèàëåí êîíòåêñò ñå ïîåìà îò ÷èòàëèùåòî. Ïåðèìåòðèòå íà íåãîâèòå îòãîâîðíîñòè îáà÷å ñà ðàçëè÷íè îò òåçè íà ó÷èëèùåòî è íà ñïåöèàëèçèðàíèòå ôîëêëîðíè ìóçèêàëíè ó÷èëèùà, íà àíñàìáëèòå è åëåêòðîííèòå ìåäèè, íà ìóçèêàëíè êúùè è ïðîäóöåíòè íà ôîëêëîðíà ìóçèêà, íà íàó÷íè èíñòèòóòè è ó÷åíè-èçñëåäîâàòåëè, ìàêàð ÷å êàòî óíèâåðñàëíà èíñòèòóöèÿ òî íîñè è ñõîäíè çàäúëæåíèÿ â íÿêîè îòíîøåíèÿ. Äúëãúò íà ÷èòàëèùåòî å äà ðàáîòè ïðÿêî ñúñ ñîöèàëíàòà îáùíîñò è äà ñòèìóëèðà åñòåñòâåíàòà êóëòóðíà ïîòðåáíîñò çà òâîð÷åñòâî è çà ïîòðåáÿâàíå íà êóëòóðíè öåííîñòè. Ñ äðóãè äóìè – â ñèòóàöèÿòà íà èç÷åçíàëà ñàìîðåãóëèðàùà ñå ôîëêëîðíà êóëòóðà ÷èòàëèùåòî ïîåìà ôóíêöèèòå íà ñòèìóëàòîð íà êóëòóðíàòà àêòèâíîñò íà íàé-íèñêèòå åòàæè íà åæåäíåâíîòî è ïðàçíè÷íîòî îáùóâàíå è èçïúëíÿâà çàäúëæåíèÿòà íà ðåãóëàòîð íà âúçìîæíèòå è äîíÿêúäå çàïàçåíè îòáëÿñúöè íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà ïðè ïîäêðåïàòà èì çà ðåàëåí æèâîò â ñîöèóìà, à íå ñàìî íà ñöåíàòà – êàòî ðåëèêò. ×èòàëèùåòî îáà÷å ïîåìà è ôóíêöèèòå íà ïðåäñòàâèòåëíîñò è ïîêàçâà ëîêàëíèòå ïîñòèæåíèÿ â íàäëîêàëíè (âêëþ÷èòåëíî è íàöèîíàëíè) ïðîÿâè. Òî÷íî òåçè ïðåäñòàâèòåëíè ôóíêöèè íà ïðàêòèêà ñòèìóëèðàò ìåñòíàòà àêòèâíîñò íà ïúðâè÷íî íèâî, çàùîòî äîêàçâàò çíà÷èìîñò, ìîãàò äà äîíåñàò íàãðàäè è äà äàäàò íîâè õîðèçîíòè çà ðàçâèòèå íà ìåñòíèòå òàëàíòè. Óñïåøíàòà ðàáîòà å áàëàíñ ìåæäó òåçè äâå íèâà è ðàçáèðà ñå ìåæäó âñè÷êè ìíîãîáðîéíè äåéíîñòè, ÷ðåç êîèòî ÷èòàëèùåòî åæåäíåâíî ñå ïðåïîòâúðæäàâà êàòî íàé-çíà÷èìàòà ãðàæäàíñêà èíñòèòóöèÿ. È àêî â çàêëþ÷åíèå å íåîáõîäèìî äà ñå î÷åðòàÿò íÿêîë14

[close]

p. 15

×ÈÒÀËÈÙÀÒÀ È ÁÚËÃÀÐÑÊÈßÒ ÔÎËÊËÎÐ êî âúçìîæíè çàäà÷è íà ÷èòàëèùåòî, ìîæå áè òðÿáâà äà ñå çàïî÷íå îò – îáó÷åíèåòî  åäíà äîñòà íåðàâíîñòîéíà áèòêà ñ ðàçëè÷åí òèï õóäîæåñòâåíè öåííîñòè (è ÷åñòî îò òâúðäå âèñîê ïîðÿäúê) ôîëêëîðíèÿò òèï õóäîæåñòâåíè ïðîäóêòè îáèêíîâåíî ñà â ãóáåùà ïîçèöèÿ è òðóäíî ïðîáèâàò â öåííîñòíàòà ïàëèòðà íà ìëàäîòî ïîêîëåíèå. Íà òîâà ñòúïàëî ñà íàé-ãîëåìèòå ïðåäèçâèêàòåëñòâà è òðóäíîñòè – ñúçäàâàíå íà èíòåðåñ è îòêðèâàíå íà ðàäîñòòà äà ïîçíàâàø ôîëêëîðíèòå õóäîæåñòâåíè ôàêòè è äà ìîæåø äà ïååø è èãðàåø çà ñîáñòâåíî óäîâîëñòâèå. Íà òîâà íèâî îáèêíîâåíî ñå ïðèïîìíÿ è ôàêòîëîãèÿòà çà ìåñòíàòà îáðåäíîñò è ïðàçíè÷íîñò è çà âúçìîæíîòî é îáæèâÿâàíå â æèâèÿ ñîöèàëåí êîíòåêñò, à íå íà ñöåíàòà. Íà òîâà ñòúïàëî å âàæíî óâëè÷àíåòî íà öÿëàòà îáùíîñò. – Îòêðèâàíåòî, ñòèìóëèðàíåòî íà òàëàíòèòå å ñëåäâàùîòî âàæíî ñòúïàëî è çà òîçè òèï çàíèìàíèÿ å íóæíî ó÷àñòèåòî è óñåòúò íà ïðîôåñèîíàëèñòèòå. – Ïðåäñòàâÿíåòî íà ëîêàëíàòà ôîëêëîðíà êóëòóðà â íåéíàòà ñïåöèôèêà íà ïî-âèñîêè éåðàðõè÷íè íèâà å ïðåäèçâèêàòåëñòâî çà îðãàíèçàöèîííà çðåëîñò. Óäàðè ÷àñúò îáà÷å çà åäíà îñîáåíî ãîëÿìà îòãîâîðíîñò.  îáùè ëèíèè äîñåãà. – Ñúáèðàòåëñêàòà ðàáîòà, ñâúðçàíà ñ ôåíîìåíèòå íà ôîëêëîðíàòà êóëòóðà, íå å áèëà ñðåä ïðèîðèòåòèòå íà ÷èòàëèùàòà. Äîøëî å âðåìå âå÷å äà ñå ñúáèðà âñè÷êî îöåëÿëî, äà ñå àðõèâèðà è äà ñå ãàðàíòèðà ñúõðàíÿâàíåòî ìó. Âñè÷êè ñìå íà ÿñíî, ÷å íå å ïî ñèëèòå íà íèòî åäèí íàó÷åí èíñòèòóò äà ñâúðøè îíîâà, êîåòî ìîãàò äà íàïðàâÿò õèëÿäè ÷èòàëèùà – ñòèãà äà îñúçíàÿò, ÷å òå ñà ïîñëåäíèòå èìàíÿðè íà åäíà îòèâàùà ñè êóëòóðà. Òå òðÿáâà äà ñå ïîäñåòÿò è äà ñå 15

[close]

Comments

no comments yet