София Ангелова, "Женският глас на историята"

 

Embed or link this publication

Description

Българският исторически роман и жените авторки - научна монография

Popular Pages


p. 1

ÑÎÔÈß ÀÍÃÅËÎÂÀ-ÄÀÌßÍÎÂÀ ÆÅÍÑÊÈßÒ ÃËÀÑ ÍÀ ÈÑÒÎÐÈßÒÀ (Áúëãàðñêèÿò èñòîðè÷åñêè ðîìàí è æåíèòå àâòîðêè) Áóðãàñ, 2004

[close]

p. 2

© ÆÅÍÑÊÈßÒ ÃËÀÑ ÍÀ ÈÑÒÎÐÈßÒÀ (Áúëãàðñêèÿò èñòîðè÷åñêè ðîìàí è æåíèòå àâòîðêè) © Àâòîð: Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà Áúëãàðñêà Ïúðâî èçäàíèå ISBN 954-9306-23-2 Èçäàòåëñòâî ËÈÁÐÀ ÑÊÎÐÏ

[close]

p. 3

ÑÚÄÚÐÆÀÍÈÅ Âúâåäåíèå ...................................................................... 5 Èñòîðè÷åñêèÿò ðîìàí è æåíñêèÿò ãëàñ................. 11 Èñòîðèÿòà ................................................................ 11 Ðîìàíúò .................................................................... 17 Æåíñêèÿò ãëàñ.......................................................... 25 Âëàäåòåëÿò è íåãîâèòå äúùåðè ............................... 44 Æåíàòà ñ âëàñò ñðåùó âëàñòòà íà æåíñêîòî.............................................................. 44 “Äúùåðÿòà íà...” èëè èäåîëîãè÷åñêè óïîòðåáè è ëèòåðàòóðíîèñòîðè÷åñêè àñèìåòðèè (Ôàíè Ïîïîâà-Ìóòàôîâà) ................... 63 “Àç, Àííà...” èëè Èñòîðèÿòà è èñòîðèèòå (Âåðà Ìóòàô÷èåâà) ............................ 80 Áàùè, äúùåðè è èñòîðè÷åñêè íàðàòèâ................ 112 Èçïèòàíèÿòà íà æåíñêîòî ...................................... 123 Èñòîðèè íà äðåõàòà (ßíà ßçîâà) ......................... 123 Æåíèòå âîéíèöè ............................................... 123 Èñòîðèÿòà êàòî ïðîðî÷åñòâî ........................... 138 Íåâúçìîæíèÿò ðîìàí (Ñåâäà Ñåâàí) ................... 143 Æåíñêèÿò ñâÿò .................................................. 143 Çà “øèíåëà” íà Âàçîâ ...................................... 158 Ïðåìúë÷àâàíèÿ ..................................................... 166 Çàêëþ÷åíèå ............................................................... 174

[close]

p. 4

ÍÀ ÀÍÃÅË È ÄÀÌßÍ Ñ ÏÐÈÇÍÀÒÅËÍÎÑÒ ÇÀ ÒÚÐÏÅÍÈÅÒÎ È ÑÚÏÐÈ×ÀÑÒÈÅÒÎ “...ðîìàíèòå íà æåíèòå íåùî íå ñå ïîëó÷àâàò ïðåç 90-òå è äî äíåñ. Êàòî ñå çàïî÷íå ñ íåóñïåøíàòà êíèãà íà Âåðà Ìóòàô÷èåâà îò 91à, “Àç, Àííà Êîìíèíà”... Íå, íà áúëãàðñêèòå æåíè îïðåäåëåíî íå èì îñòàâà âðåìå çà ðîìàí.”43

[close]

p. 5

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà ÂÚÂÅÄÅÍÈÅ „Êîãàòî ñå ãîâîðè çà èìåòî è ó÷à-ñòòà íà æåíèòå, ÷îâåê ìèñëè ïî-âå÷å çà ïðîñòðàíñòâîòî, ïîðà-æäàùî è îôîðìÿùî ÷îâåøêèÿ ðîä, îòêîëêîòî çà âðåìåòî, ñòàâàíåòî, èñòîðèÿòà...“ Þ. Êðúñòåâà Êàòåãîðèèòå ïðîñòðàíñòâî è âðåìå â ïñèõîàíàëèòè÷åí àñïåêò ñå ìèñëÿò êàòî èçãðàæäàùè ñèìâîëè÷íîòî ðàçäåëåíèå ìåæäó ìúæêîòî è æåíñêîòî. Æåíñêîòî, ïîðàäè óòðîáàòà è ìàòåðèíñêàòà ôóíêöèÿ, ñå àñîöèèðà ñ ïðîñòðàíñòâîòî â äâà ïëàíà: è êàòî ìÿñòî, â êîåòî íåùàòà ñå ïîðàæäàò, è êàòî ìÿñòî, â êîåòî òå ñå ïðèåìàò, çàòâàðÿò è çàäúðæàò. Îòòóê è îáîçíà÷àâàíåòî è èíòåðïðåòèðàíåòî íà æåíñêîòî ñ òåðìèíèòå íà ïðîñòðàíñòâîòî äîðè â ñëó÷àèòå, êîãàòî ñòàâà äóìà çà ïðîöåñè, çà ïîðåäèöè îò ñëó÷âàíèÿ è ðàçêàçà/ðàçêàçèòå çà òÿõ.  òîçè ñìèñúë ïàòðèàðõàëíèÿò äèñêóðñ ãëåäà íà èñòîðèÿòà êàòî íà „ïðîñòðàíñòâî“, êîåòî âìåñòâà â ñåáå ñè äúëãà ïîðåäèöà îò èìåíà íà ìúæå, ñâúðçàíè ñ âðåìåòî, ñúñ „ñòàâàíåòî“, ñ „ïðàâåíåòî“ íà ñúáèòèÿòà, à ðîëÿòà íà æåíàòà â íåÿ å ñâåäåíà äî ÷èñòî ïðîñòðàíñòâåíè èçìåðåíèÿ: íåéíîòî ìÿñòî å “çàä” (â íàé-äîáðèÿ ñëó÷àé “äî”) âñåêè âåëèê ìúæ. Æåíñêàòà ãëåäíà òî÷êà âúðõó èñòîðèÿòà ïðàêòè÷åñêè îòñúñòâà, æåíñêèÿò ãëàñ ðÿäêî ñå ÷óâà êàêòî â íàðàòèâèòå íà îôèöèàëíàòà èñòîðèîãðàôèÿ, òàêà è âúâ ôèêöèîíàëíèÿ èñòîðè÷åñêè ðàçêàç. Èçñëåäâàíåòî èìà çà öåë äà ïðîñëåäè äîêîëêî è äàëè â áúëãàðñêèòå èñòîðè÷åñêè ðîìàíè, ñúçäàäåíè îò æåíè, áè ìîãëî äà ñå ãîâîðè çà ðåïðåçåíòàöèÿ íà ñïåöèôè÷íî æåíñêà âèçèÿ çà èñòîðèÿòà, êàòî ïîñòàâè àêöåíò âúðõó îíåçè ïðîèçâåäåíèÿ, â êîèòî òðåòîëè÷íîòî ïîâåñòâîâàíèå ÷ðåç ðàçëè÷íè ïîâåñòâîâàòåëíè òåõíèêè ïðåäñòàâÿ, èëè ïîíå ñå ñòðåìè äà ïðåäñòàâè, æåíñêàòà ãëåäíà òî÷êà êúì èñòîðèÿòà è íàé-âå÷å êîãàòî „àç“-ïîâåñòâîâàíèåòî å ïîâåðåíî íà æåíè - 5

[close]

p. 6

Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà ñðàâíèòåëíî ðåäêè ñëó÷àè, ÷èÿòî íèñêà ÷åñòîòíîñò ïðîáëåìàòèçèðà êàêòî çíà÷èìîñòòà íà æåíñêîòî ïðèñúñòâèå â èñòîðèÿòà, òàêà è âúçìîæíîñòòà çà ïèñàíå îòâúä ãðàíèöèòå íà åäíà óòâúðäåíà ëèòåðàòóðíà òðàäèöèÿ, çàä êîÿòî íåèçìåííî ñòîè ïðåäñòàâàòà çà èñòîðèÿòà êàòî „ìÿñòî“ íà ìúæà. Ïðåòåíöèÿòà ìó å äà „âèäè“ æåíñêèÿ ïîãëåä êúì èñòîðèÿòà, äà „÷óå“ æåíñêèÿ ãëàñ ïðè îïèñàíèåòî é â ïðîèçâåäåíèÿòà íà óòâúðäåíè àâòîðêè â ïîëåòî íà áúëãàðñêèÿ èñòîðè÷åñêè ðîìàí, òúé êàòî, îñâåí ÷å òðåòèðàò ñúùíîñòíè çà êðàÿ íà ÕÕ âåê âúïðîñè - çà æåíñêàòà èäåíòè÷íîñò è æåíñêàòà ñàìîèäåíòèôèêàöèÿ, çà îòíîøåíèåòî íà æåíèòå êúì âëàñòòà, âîéíàòà, ïîëèòèêàòà, ïîäáðàíèòå òâîðáè îñúùåñòâÿâàò íåãëàñåí äèàëîã ïîìåæäó ñè ïî îòíîøåíèå íà ïîñî÷åíàòà ïðîáëåìàòèêà è äàâàò îñíîâàíèÿ äà ñå ïðîñëåäè êàê ñå ïðîìåíÿò âúçãëåäèòå è àâòîðñêèòå íàãëàñè â åäèí ïåðèîä îò îêîëî ñòî ãîäèíè - îò ïúðâèÿ áúëãàðñêè èñòîðè÷åñêè ðîìàí, ïèñàí îò æåíà (“Öàðèöà Òåîäîðà” íà Âåëà Áëàãîåâà), ïðåç 90òå ãîäèíè íà Õ²Õ âåê äî íà÷àëîòî íà 90-òå ãîäèíè íà ÕÕ âåê (“Àç, Àííà Êîìíèíà” íà Âåðà Ìóòàô÷èåâà”). Èçâúí îáùèòå çà èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí ïðîáëåìè çà ãðàíèöèòå íà æàíðà, çà îòíîøåíèåòî ìåæäó èñòîðèÿ è ôèêöèÿ, ìåæäó ìèíàëî è ñúâðåìåííîñò èíòåðåñúò êúì ïðîáëåìàòèçèðàíåòî íà æåíñêàòà ãëåäíà òî÷êà â èñòîðè÷åñêèòå ðîìàíè íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëêè íåèçáåæíî ïðîâîêèðà ðåäèöà ñúùåñòâåíè âúïðîñè: ïî êàêúâ íà÷èí òåçè ðîìàíè èíêîðïîðèðàò èñòîðè÷åñêèòå ñòðóêòóðè â ñâîÿòà ñîáñòâåíà ëèòåðàòóðíà ñòðóêòóðà; êàê áîðàâÿò ñ èñòîðèÿòà, çà äà ïîñòèãíàò öåëèòå ñè; êàêâà âèçèÿ çà æåíàòà â èñòîðèÿòà âíóøàâàò. Ñ îãëåä íà çàäà÷èòå, êîèòî ñè ïîñòàâÿ, èçñëåäâàíåòî íÿìà çà öåë äà ñå çàíèìàâà ñ âñè÷êè áúëãàðñêè èñòîðè÷åñêè ðîìàíè, ñúçäàäåíè îò æåíè, ïîðàäè êîåòî ðåäèöà ïðîèçâåäåíèÿ, âúïðåêè íÿêîè áåãëè ïîçîâàâàíèÿ, íå ñà îáåêò íà çàäúëáî÷åíîòî ìó âíèìàíèå: òðèëîãèÿòà “Áàíñêàëèè” íà Ìàãäà Êîë÷àêîâà1, öåíòðèðàíà îêîëî ñúäáàòà íà ãëàâíàòà ãåðîèíÿ Ìàðà Äæîëåâà, äîêîëêîòî êàòåãîðè÷íî çàÿâåíàòà îùå ÷ðåç ïàðàòåêñòà äîêóìåíòàëíà îñíîâà íåïðåêúñíàòî âçåìà ïðåâåñ è æèâîòúò è ó÷àñòèåòî íà Ìàðà â ìàêåäîíñêîòî îñâîáîäèòåëíî 6

[close]

p. 7

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà äâèæåíèå èçãëåæäàò ïî-ñêîðî îõóäîæåñòâåíà èëþñòðàöèÿ íà ðåàëíèòå èñòîðè÷åñêè ôàêòè; â “È ãî íàðåêîõà Ïàèñèé” íà Íàäåæäà Äðàãîâà2 íåîñúùåñòâåíàòà ëþáîâ êúì Áåíà å ïîäòèêúò Ñòîÿí äà òðúãíå ïî òåæêèÿ ïúò íà ìîíàõà Ïàèñèé, à èçáîðúò íà ãåðîèíÿòà äà íàïóñíå ãúð÷ååùèÿ ñå ñúïðóã - íåòðàäèöèîíåí çà áúëãàðêàòà îò åïîõàòà, å âêëþ÷åí â îáùàòà íàñî÷åíîñò êúì óòâúðæäàâàíå íà áúëãàðñêî ñàìîñúçíàíèå, íî äîðè çàåìàíåòî íà îïðåäåëåíà ïîçèöèÿ ñ ïúëíîòî ñúçíàíèå çà ïîñëåäèöèòå è ðèñêà å ïî-ñêîðî Áîãîðîäè÷åí æåñò - îòäàâàíå íà ñèíà íà ñâåòà íà èñòîðèÿòà, îòêîëêîòî ëè÷íî è íåïîñðåäñòâåíî ó÷àñòèå íà æåíàòà â íåãî; â “Ëèòóðãèÿ çà Èëèíäåí” íà Ñâîáîäà Áú÷âàðîâà3 æåíèòå ñà èíñòðóìåíò çà ïîñòèãàíå íà öåëèòå íà áîðáàòà - îòâëè÷àíåòî íà ìèñ Ñòîí è Öèëêà êàòî çàëîæíè÷êè, íî ïîâåñòâîâàíèåòî íå óñïÿâà äà åêñïëîàòèðà äîêðàé áëàãîòâîðíîòî âëèÿíèå íà “æåíñêîòî” - ìàé÷èíñòâîòî íà Öèëêà, âúðõó ÷åòíèöèòå; â ðîìàíèòå íà Íåäà Àíòîíîâà - “Âîéíàòà ñâúðøè â ÷åòâúðòúê”, “Íå óìèðàé âìåñòî ìåí”, “Àíãåëà”4 - ìàêàð ÷å ãåðîèíèòå ñà èçêëþ÷èòåëíî îñâîáîäåíè â ìèñëåíå è äåéñòâèå â ïðîòèâîâåñ íà ïðåäñòàâèòå çà ïîëîæåíèåòî íà æåíàòà â ïàòðèàðõàëíèÿ ñâÿò è âúïðåêè èíòåðåñà êúì æåíàòà âúâ âëàñòòà (âèåíñêàòà ïðèíöåñà è ñðúáñêà êðàëèöà Íàòàëèÿ, íà êîÿòî ñà ïîñâåòåíè íÿêîëêî ñòðàíèöè â “Íå óìèðàé âìåñòî ìåí”, èíòåðïðåòèðàíà êàòî èíèöèàòîð íà Ñðúáñêî-áúëãàðñêàòà âîéíà ïîðàäè àìáèöèèòå é Ñúðáèÿ äà âëàäåå âñè÷êè ñëàâÿíñêè íàðîäè íà Áàëêàíèòå, îáðå÷åíà íà ñàìîòà ïîðàäè ñâîåòî âëàñòîëþáèå, êîåòî èìà çà îáðàçåö Ìàðèÿ Àíòîàíåòà è äðóãèòå âëàäåòåëêè îò Õàáñáóðãñêèÿ ðîä, èçïúëíÿâàùà åäíîâðåìåííî ðîëèòå íà ìàéêà, ãóâåðíàíòêà è ëþáîâíèöà íà ïëàõèÿ è íåðåøèòåëåí êðàë Ìèëàí), îòíîøåíèåòî íà æåíèòå êúì èñòîðè÷åñêèòå ñúáèòèÿ, òåõíèÿò ïàòðèîòèçúì, ïðåäàíîñòòà êúì íàöèîíàëíàòà êàóçà ñà ïðå÷óïåíè ïðåç ïðèçìàòà íà ëþáîâòà - íà Çîãðàôèÿ êúì Ñêîáåëåâ, íà Ãàëóíà êúì Ñòåôàí, íà Ìåëèíè êúì Ôðàí÷åñêî, íà Ðàëó/Ðàäà êúì Åäðåâ, ò.å. æåíàòà å èíòåðïðåòèðàíà â òðàäèöèîííàòà é ðîëÿ íà ñúïðóãà è ëþáèìà; â ðåäèöà ðîìàíè - “Äðóì ñå âèå”, “Ãîñïîäè, è òè ëè ñè àãàðÿíèí” è “Èçêóïëåíèåòî íà Êðàêðà” íà Ìàðèÿ Ñìèëîâà5, “Åëòèìèð Òåðòåð” è “Àç ñúì öàðÿò” íà Âåëè÷êà Íàñòðàäèíîâà6, æåíñêà- 7

[close]

p. 8

Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà òà ãëåäíà òî÷êà èçîáùî îòñúñòâà èëè æåíàòà å âèäÿíà êàòî èçòî÷íèê íà íàñëàäà, íà áîãàòñòâî è îáùåñòâåíî ïîëîæåíèå çà ìúæà; â äðóãà ãðóïà ïðîèçâåäåíèÿ æåíñêàòà èäåíòè÷íîñò å ïîäëîæåíà íà îñîáåíè äåôîðìàöèè âúâ âðúçêà ñúñ ñåðèîçíèÿ èäåîëîãè÷åñêè íàòèñê, òðåòèðàù æåíàòà êàòî ñúðàòíè÷êà èëè äåéíà ó÷àñòíè÷êà â ïîëåòî íà èäåîëîãèêî-ïîëèòè÷åñêîòî - “Ñåäåì ãîäèíè” íà Âåñåëèíà Ãåíîâñêà7, “Ïî îíîâà âðåìå” íà Ñèÿ ×àëúêîâà8, “Âðàãîâå” íà Ìàðèÿ Ãðóáåøëèåâà9 ; â “Àëìà - ëþáîâòà íà êàí þâèãè Òåëåðèã” íà Åëåíà Äèìèòðîâà10 è, êàêòî å âèäíî îò çàãëàâèÿòà, â ïëàíèðàíèòå îò àâòîðêàòà ñëåäâàùè ðîìàíè - “Êàí þâèãè Ïðåñèÿí è ñëàâÿíêàòà”, “Åäèíñòâåíàòà ëþáîâ íà öàð Ïåòúð”, “Ñàìóèëîâàòà äúùåðÿ Êîñàðà è ëþáîâòà é ñ êíÿç Èâàí-Âëàäèìèð” è “Öàð Ãàâðèèë-Ðàäîìèð è õóáàâàòà Èðèíà”, áúëãàðñêàòà èñòîðèÿ å ñàìî ôîí (áè ìîãëà äà áúäå è âñÿêà äðóãà) çà ñúçäàâàíå íà ñåðèÿ ðîçîâè ðîìàíè, íÿìàùè íèùî îáùî ñ êàêâàòî è äà áèëî êîíöåïöèÿ çà èñòîðèÿòà èëè çà ìÿñòîòî íà æåíàòà â íåÿ. Èçñëåäâàíåòî å ñúñðåäîòî÷åíî îêîëî îíåçè òâîðáè - íà Âåëà Áëàãîåâà, Ôàíè Ïîïîâà-Ìóòàôîâà, ßíà ßçîâà, Ñåâäà Ñåâàí, Âåðà Ìóòàô÷èåâà, êîèòî äàâàò âúçìîæíîñò íàé-öÿëîñòíî äà ñå ïðîáëåìàòèçèðà ñúùåñòâóâàíåòî íà íåùî ñïåöèôè÷íî æåíñêî âúâ ôèêöèîíàëíèÿ èñòîðè÷åñêè ðàçêàç, ïðå÷óïâàéêè ãî ïðåç äâîéíàòà ïðèçìà íà æåíñêèÿ ïîãëåä/ãëàñ - íà àâòîðêèòå è ãåðîèíèòå, êàêòî è äà ïðîñëåäè ïðîìåíèòå, íàñòúïâàùè â èíòåðïðåòèðàíåòî íà æåíñêàòà èäåíòè÷íîñò. Îñîáåíîòî ïðåäèçâèêàòåëñòâî ïðåä èçñëåäîâàòåëÿ ñå êðèå âúâ ôàêòà, ÷å ÷àñò îò àâòîðêèòå, âïèñâàéêè ñå íà ïðúâ ïîãëåä â òðàäèöèèòå íà “ìúæêîòî” ïèñàíå çà èñòîðèÿòà, íà ïðàêòèêà ãî ïîäðèâàò â ñàìèÿ ìó ôóíäàìåíò, êàêòî ïðîëè÷àâà îò èçáîðà íà çàãëàâèÿ, íà ãëàâíè ãåðîè, íà ñþæåòè, îò öåíòðèðàíåòî íà ïîâåñòâîâàíèåòî îêîëî ôèãóðàòà íà æåíàòà, îò îïèòà äà ñå âèäè è îñìèñëè èñòîðè÷åñêîòî ñëó÷âàíå ïðåç æåíñêèÿ ïîãëåä. Ðàáîòàòà ñå èíòåðåñóâà îò îíåçè ðîìàíè, êîèòî ãðàäÿò ñâîÿ êîíöåïöèÿ çà ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà æåíàòà â èñòîðèÿòà, êàòî òàçè êîíöåïöèÿ ìîæå äà íå å â ÿâåí âèä, íî å ðàçëè÷èìà è ìîæå äà áúäå èçâåäåíà è ôîðìóëèðàíà âúç îñíîâà íà õóäîæåñòâåíèòå ôàêòè. Ðàç- 8

[close]

p. 9

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà ëè÷èåòî ìåæäó òåçè êîíöåïöèè è òðàíñôîðìàöèÿòà íà âèçèÿòà çà æåíàòà â èñòîðèÿòà â áúëãàðñêèòå èñòîðè÷åñêè ðîìàíè, ïèñàíè îò æåíè, å èìåííî îñíîâíèÿò îáåêò íà èíòåðåñ çà òîâà èçñëåäâàíå. Òîçè èíòåðåñ å ïðîâîêèðàí îò ôàêòà, ÷å ìàêàð è ãîëÿìà ÷àñò îò ôèêöèîíàëíèòå èñòîðè÷åñêè ðàçêàçè íà æåíèòå àâòîðêè äà âúçïðîèçâåæäàò øàáëîíà íà ñîöèàëíî-ðîäîâèòå îòíîøåíèÿ, âñå ïàê îùå ñ âúçíèêâàíåòî íà áúëãàðñêèÿ èñòîðè÷åñêè ðîìàí ñúùåñòâóâàò ïèñàòåëêè, êîèòî (÷åñòî ñïîíòàííî, íåçàäúëæèòåëíî îñúçíàòî è öåëåíàñî÷åíî) ñå îïèòâàò äà ïîòúðñÿò è âíóøàò åêñïëèöèòíî èëè èìïëèöèòíî ñâîÿ âèçèÿ çà ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà æåíàòà â èñòîðèÿòà. Ïúòÿò è ñòðàòåãèèòå èì ñà ðàçëè÷íè - ïðè Ôàíè Ïîïîâà-Ìóòàôîâà îöåííîñòÿâàíåòî íà æåíàòà â èñòîðèÿòà ìèíàâà ïðåç èäåíòèôèêàöèÿòà è ñàìîèäåíòèôèêàöèÿòà ñ áàùàòà-âëàäåòåë, ßíà ßçîâà îòõâúðëÿ æåíñêîòî êàòî àáñóðäíî è íåäîïóñòèìî âúâ âðåìå íà èñòîðè÷åñêè êîëèçèè, òðèëîãèÿòà íà Ñåâäà Ñåâàí îòðàçÿâà ôóíäàìåíòàëíîòî àêñèîëîãè÷åñêî ðàçìèíàâàíå ìåæäó “æåíñêèÿ ñâÿò” è “ìúæêàòà èñòîðèÿ”, “Àç, Àííà Êîìíèíà” íà Âåðà Ìóòàô÷èåâà, ïîíå â ïúðâèÿ ñè ïëàí, å êàòî ÷å ëè îïèò äà ñå íàïèøå “æåíñêà” èñòîðèÿ â ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî ìåæäó îôèöèàëíèÿ (ïèñàí) ðàçêàç íà èñòîðèîãðàôèÿòà ñðåùó îòäåëíèòå (óñòíè) “èñòîðèè” íà ïåòòå ãåðîèíè. Âúïðåêè ðàçëè÷èÿòà, ìàðêèðàùè âñúùíîñò öåëè åòàïè íà ñðàâíèòåëíî íå ÷àê òîëêîâà áîãàòàòà òðàäèöèÿ íà áúëãàðñêèÿ èñòîðè÷åñêè ðîìàí, ïèñàí îò æåíè, ñàìèÿò ôàêò, ÷å æåíàòà îò îáåêò, à êàòî òàêúâ òÿ íàéâå÷å ïðèñúñòâà â áúëãàðñêèòå îáðàçöè íà æàíðà, ïîñòåïåííî ñå ïðåâðúùà â ñóáåêò íà èñòîðèÿòà, ïîëó÷àâà “ãëàñ”, çà äà ãîâîðè çà ñåáå ñè â íåÿ, äà îñïîðâà òðàäèöèîííîòî ðàçïðåäåëåíèå íà ðîëèòå, çàäàâà ïåðñïåêòèâè è ìàðêèðà òåíäåíöèèòå íà ôèêöèîíàëíèÿ èñòîðè÷åñêè ðàçêàç, ñúçäàäåí îò æåíè. 9

[close]

p. 10

Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà Ê î ë ÷ à ê î â à , Ìàãäà. Áàíñêàëèè. Ñ., 1966 Ä ð à ã î â à , Íàäåæäà. È ãî íàðåêîõà Ïàèñèé. Âàðíà, 1963 3 Á ú ÷ â à ð î â à , Ñâîáîäà. Ëèòóðãèÿ çà Èëèíäåí. Æèòèå íà åäèí ÷åòíèê. Ñ., 1969 4 À í ò î í î â à , Íåäà. Âîéíàòà ñâúðøè â ÷åòâúðòúê. Ñ., 1979; À í ò î í î â à , Íåäà. Íå óìèðàé âìåñòî ìåí. Ñ., 1981; À í ò î í î â à , Íåäà. Àíãåëà. Ñ., 1985 5 Ñ ì è ë î â à , Ìàðèÿ. Äðóì ñå âèå. Ñ., 1968; Ñ ì è ë î â à , Ìàðèÿ. Ãîñïîäè, è òè ëè ñè àãàðÿíèí. Ñ., 1974; Ñ ì è ë î â à , Ìàðèÿ. Èçêóïëåíèåòî íà Êðàêðà. Ñ., 1981 6 Í à ñ ò ð à ä è í î â à , Âåëè÷êà. Åëòèìèð Òåðòåð. Ïëîâäèâ, 1976; Í à ñ ò ð à ä è í î â à , Âåëè÷êà. Àç ñúì öàðÿò. Ïëîâäèâ, 1981 7 à å í î â ñ ê à , Âåñåëèíà. Ñåäåì ãîäèíè. Ñ., 1965 8 × à ë ú ê î â à , Ñèÿ. Ïî íîâà âðåìå. Ñ., 1960 9 à ð ó á å ø ë è å â à , Ìàðèÿ. Âðàãîâå. Ñ., 1964 10 Ä è ì è ò ð î â à , Åëåíà. Àëìà - ëþáîâòà íà êàí þâèãè Òåðåëèã. Ñ., 1998 1 2 10

[close]

p. 11

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÈßÒ ÐÎÌÀÍ È ÆÅÍÑÊÈßÒ ÃËÀÑ Èçñëåäâàíåòî íà èñòîðè÷åñêèòå ðîìàíè, ïèñàíè îò æåíè, êðèå ðåäèöà ðèñêîâå è òðóäíîñòè, ñâúðçàíè ñ ïðîìÿíàòà â íàãëàñèòå è ìèñëåíåòî çà èñòîðèÿòà ïðåç ÕÕ âåê, ñ îòíîøåíèåòî èñòîðèÿ-ëèòåðàòóðà, ñúñ ñòàòóòà è ñïåöèôèêàòà íà áúëãàðñêèÿ èñòîðè÷åñêè ðîìàí, êàêòî è ñ äåáàòèòå îêîëî “æåíñêèÿ ãëàñ” è “æåíñêîòî ïèñàíå”, ïîðàäè êîåòî ñå íàëàãà äà ñå óòî÷íÿò ðàáîòíèòå ïîíÿòèÿ, êîèòî èçñëåäâàíåòî ùå èçïîëçâà, è òåîðåòè÷íèòå ïîñòàíîâêè, íà êîèòî òî ùå ñå îïèðà, ïðè êîíêðåòíèòå çàíèìàíèÿ ñ òâîð÷åñòâîòî íà îòäåëíèòå àâòîðêè â òúðñåíå íà òåõíèòå êîíöåïöèè çà ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà æåíàòà â èñòîðèÿòà. *** ÈÑÒÎÐÈßÒÀ Ïðîáëåìàòèêàòà îêîëî èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí îò Ëóêà÷ äî äíåñ å òðàäèöèîííî óñïîðåäåíà ñ îòíîøåíèåòî èñòîðèÿ-ëèòåðàòóðà, ïðè êîåòî òî ñå ïðèåìà êàòî ðåøàâàùî çà æàíðîâàòà êîíâåíöèÿ: “Äà ñå ìèñëè çà èñòîðèÿ è ëèòåðàòóðà â ñúïîñòàâèòåëåí àñïåêò, à àêî âÿðâàìå íà Ëåñèíã, òîâà îçíà÷àâà è â èçãðàæäàù ãðàíèöè àñïåêò, íåñúìíåíî å ñâîåîáðàçåí òîïîñ íà êóëòóðîëîãèÿòà, çà êîéòî îáà÷å èñòîðè÷åñêèÿò ðîìàí îò ïåðèîäà íà ñúçäàâàíåòî ìó äî äåí-äíåøåí ñúâñåì áåçîòãîâîðíî íåõàå. È ìàêàð ÷å èìåííî ñ ïîÿâàòà ìó Êëèî ñòàâà âñå ïî-íåæåëàíà â ñâåòà íà ïðîôåñèîíàëíàòà èñòîðèîãðàôèÿ, â ðàçâèòèåòî ñè èñòîðè÷åñêèÿò ðîìàí îòêðîè ïî-ñêîðî åäèíñòâîòî íà äâåòå ñôåðè íà êóëòóðíî óñâîÿâàíå íà ìèíàëîòî - èñòîðèÿ è ëèòåðàòóðà. Îáðàòíîòî, âêëþ÷âàíåòî íà ñúçíàíèåòî çà ãðàíèöà (îñíîâàòåëíî èëè íå) áè ðàçðóøèëî æàíðîâàòà êîíâåíöèÿ, ïðåâðúùàéêè èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí â õèáðèä, ïðè öåëèÿ ðèñê íà èìïëèêàöèèòå çà íåêà÷åñòâåíîñò íà âñÿêî ñìåøåíèå, èëè “ïðîñòî” â ðîìàí”1. Îùå ïî-çíà÷èì, ïîðàäè âèñîêîòî îòíîñèòåëíî òåãëî íà èñòîðèçìà â áúë- 11

[close]

p. 12

Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà ãàðñêàòà òðàäèöèÿ, å òîçè ïðîáëåì çà íîâàòà áúëãàðñêà ëèòåðàòóðà, â ÷èåòî íà÷àëî ñòîè åäíà èñòîðèÿ2 è â êîÿòî “ôàêòèòå, êîèòî òÿ [ëèòåðàòóðàòà] èçáèðà, ñòàâàò àêòèâíè â íàöèîíàëíîòî ñúçíàíèå; òåçè, êîèòî ïîäìèíàâà, êîëêîòî è ñúùåñòâåíè äà ñà, îñòàâàò â ñÿíêà”, ò.å. “èñòîðè÷åñêîòî ñúçíàíèå ó íàñ íå ìîæå ñàìò, áåç ïîìîùòà íà ëèòåðàòóðàòà, äà àêòèâèçèðà ñúáèòèÿòà è ôàêòèòå â ñúçíàíèåòî íà ñúâðåìåííèÿ áúëãàðèí”3. Ïîäîáíî òâúðäåíèå, êîëêîòî è äà èçãëåæäà ñïîðíî èëè ïðåóâåëè÷åíî, äî ãîëÿìà ñòåïåí å ïîêàçàòåëíî êàêòî çà íååäíîçíà÷íîñòòà íà îòíîøåíèåòî èñòîðèÿ-ëèòåðàòóðà, òàêà è çà çíà÷èòåëíèÿ ïðåâåñ íà ëèòåðàòóðàòà, è â ÷àñòíîñò íà èñòîðè÷åñêèÿ ðîìàí, ïðè ôîðìèðàíåòî íà áúëãàðñêèòå íàöèîíàëíè “èñòîðè÷åñêè ìèòîâå”4 .  êîíòåêñòà íà òîâà èçñëåäâàíå èíòåðåñúò êúì ïðîáëåìàòèêàòà îêîëî îòíîøåíèåòî èñòîðèÿ-ëèòåðàòóðà å ïðîäèêòóâàí îò íåîáõîäèìîñòòà äà ñå ïðîñëåäè äàëè, äîêîëêî è êàê áúëãàðñêèòå ëèòåðàòóðíè âåðñèè íà èñòîðèÿòà, ñúçäàäåíè îò æåíè, ïðåíàïèñâàò îôèöèàëíàòà èñòîðèîãðàôèÿ â òúðñåíå íà ìÿñòîòî è ðîëÿòà íà æåíàòà â èñòîðèÿòà, ò.å. ìîæå ëè èçîáùî äà ñå ãîâîðè çà ïðîÿâëåíèÿ íà îíîâà, êîåòî ñúâðåìåííèÿò ôåìèíèçúì îçíà÷àâà êàòî “æåíñêà” èñòîðèÿ - äðóãà, àëòåðíàòèâíà, èíòåðåñóâàùà ñå îò ñïåöèôè÷íèÿ “æåíñêè îïèò”. Äâàäåñåòè âåê ñåðèîçíî ïðîáëåìàòèçèðà ïèñàíåòî çà èñòîðèÿòà, âìåñòâàéêè ãî â øèðîêà àìïëèòóäà îò äèàìåòðàëíî ïðîòèâîïîëîæíè âúçãëåäè. Îò åäíà ñòðàíà, ïðåäñòàâèòåëèòå íà “Àíàëè” íàñî÷âàò óñèëèÿòà ñè êúì ñúçäàâàíåòî íà “ãëîáàëíàòà èñòîðèÿ, êîÿòî äà çàåìå ìÿñòîòî íà ñåãà ñúùåñòâóâàùèòå îòäåëíè ïîñòðîéêè”5, íà “ãëîáàëíè êàðòèíè íà èñòîðè÷åñêîòî ðàçâèòèå”6, íà ïàíîðàìà íà öÿëîòî ÷îâå÷åñòâî, âúðõó êîÿòî ñå ðàçèãðàâà èãðàòà íà öèâèëèçàöèÿòà â ðàìêèòå íà “longue durée”7. Óñïîðåäíî ñ òîâà ïðåäèøíîòî ñòîëåòèå çàâåùà ñåðèîçíè óñúìíÿâàíèÿ â ñúùåñòâóâàíåòî íà èñòîðèÿòà èçîáùî è äîïóñíà ëåãèòèìíîñòòà é åäèíñòâåíî êàòî ïèñàí ðàçêàç, âúçëàãàéêè îãðîìíà îòãîâîðíîñò âúðõó ïèøåùèÿ òîçè ðàçêàç8. Îùå ïðåç 60-òå ãîäèíè âúïðîñúò çà íàðàòèâà ñòàâà öåíòðàëåí, ïðîáëåìàòèçèðàéêè äî ãîëÿìà 12

[close]

p. 13

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà ñòåïåí ðàçãðàíè÷åíèåòî ìåæäó èñòîðèÿ è ôèêöèÿ, èñòîðèÿ è ðåòîðèêà, èñòîðèÿ è ïîåòèêà9.  íàé-êðàéíèòå ñè ïðîÿâëåíèÿ òåçè ñõâàùàíèÿ ïî÷òè óñïîðåäÿâàò èñòîðè÷åñêèÿ íàðàòèâ ñ ëèòåðàòóðíîòî ïîâåñòâîâàíèå10 èëè âîäÿò äî ðåòîðè÷åí àíàëèç íà èñòîðè÷åñêèÿ äèñêóðñ, îñúùåñòâÿâàí ñ åçèêà íà òðîïîëîãèÿòà11. Èëè ïî äóìèòå íà Ïîë Ðèêüîð “ñîáñòâåíî íàðàòèâíèòå êîíôèãóðàöèè... ñå îêàçâàò... âìåñòåíè â ðàìêèòå íà åäíà êîìïëåêñíà àðõèòåêòóðà îò êîäîâå, íàðåä ñ òðîïèòå è îñòàíàëèòå ôèãóðè íà äèñêóðñà è ìèñúëòà. Âñè÷êè òåçè ôèãóðè ñà ñ÷èòàíè çà ñòðóêòóðè, ïðèñúùè íà åäíî âúîáðàæàåìî, îáõâàùàùî öåëèÿ êëàñ íà “âåðáàëíè ôèêöèè”12. Óíèùîæèòåëíèÿò ìó ïîòåíöèàë, íàñî÷åí ñðåùó èñòîðè÷åñêàòà çàáëóäà, ïîñòèãà öåëòà ñè ñïîðåä Ðèêüîð åäâà êîãàòî ñå ñâúðçâà ñ ïîñòìîäåðíèçìà, êîéòî ïî ïîâîä äåáàòèòå îêîëî èñòèíàòà â èñòîðèÿòà ïîãëúùà “ðàöèîíàëíîñòòà íà èñòîðèöèòå âúâ âèõúðà, ðàçêëàùàù íàñëåäåíèòå îò åïîõàòà íà Ïðîñâåùåíèåòî óáåæäåíèÿ, ñ÷èòàíè çà ìÿðà çà ìîäåðíîòî”. Ïîñòìîäåðíèçìúò ïîäëàãà íà ïðåîöåíêà ñàìàòà âúçìîæíîñò çà ñúùåñòâóâàíå íà åäèíåí èñòîðè÷åñêè ðàçêàç13. Ëèîòàð îñïîðâà, âúâ âðúçêà ñ öÿëîñòíèÿ “ðàçïàä”, “çàëåç” íà “ãîëåìèòå ðàçêàçè”, ëåãèòèìíîñòòà íà ìåòàíàðàòèâèòå, è ïî-ñïåöèàëíî íà ðàçêàçèòå, ÷ðåç êîèòî ÷îâå÷åñòâîòî å êîíñòèòóèðàëî ñâîÿòà èñòîðèÿ êàòî íåïðåêúñâàåìà, êàòî íèç îò ãîëåìè ñëó÷êè14, ò.å. ïîñòìîäåðíèñòèòå ðàçêîëåáàâàò èäåÿòà çà ïîçíàâàåìîñòòà íà ìèíàëîòî êàòî öÿëîñòíî è åäèííî ñëó÷âàíå. Âúïðåêè ñëîæíèòå ñè è íååäíîçíà÷íè îòíîøåíèÿ ñ ïîñòìîäåðíèçìà15, ôåìèíèçìúò äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå âúçïîëçâà îò øàíñîâåòå, êîèòî ïîäîáåí âúçãëåä âúðõó èñòîðèÿòà ïðåäëàãà. Ñïîðåä Øåéëà Áåíõàáèá îò òåîðåòè÷íà ãëåäíà òî÷êà “ñìúðòòà íà Èñòîðèÿòà”, ïðîêëàìèðàíà îò ïîñòìîäåðíèçìà, òðÿáâà äà ñå ðàçáèðà êàòî çîâ äà ñå ïîñòàâè êðàé íà “âåëèêèòå íàðàòèâè”, êîèòî ñà åñåíöèàëèñòêè è åäíîïðè÷èííè. Êàòî ïðèìåð òÿ ïîñî÷âà áåçñìèñëèåòî äà ñå ñúçäàäå åäíà-åäèíñòâåíà óíèâåðñàëíà òåîðèÿ çà ïîòèñíè÷åñòâîòî íà æåíèòå è ìúæêîòî ãîñïîäñòâî, âàëèäíà çà âñè÷êè êóëòóðè è îáùåñòâà, êàêòî è çà ìàé÷èíñòâîòî. Îò ïîëèòè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà òîâà îçíà÷àâà êðàÿ íà òîòàëèòàðíèòå è òîòàëèçèðàùè äâèæåíèÿ íà ÕÕ âåê è 13

[close]

p. 14

Ñîôèÿ Àíãåëîâà-Äàìÿíîâà òóê òÿ âèæäà ïðèíîñà íà Ëèîòàð, Ôóêî è Äåðèäà16. Ïîñòìîäåðíèñòêàòà òåçà çà “ñìúðòòà íà Èñòîðèÿòà”17 ôåìèíèçìúò èíòåðïðåòèðà êàòî ñìúðòòà íà èñòîðèÿòà íà áåëèòå ìúæå, òàêàâà, êàêâàòî å áèëà ïðàâåíà äî òîçè ìîìåíò, è çàìÿíàòà é ñ íÿêàêâà äðóãà èñòîðèÿ, ñîáñòâåíà, ñòðóêòóðèðàíà ïî ðàçëè÷åí íà÷èí18, äîêîëêîòî â èñòîðè÷åñêèÿ äèñêóðñ äîìèíèðà “ìúæêàòà èñòèíà”. Æåíñêàòà èñòîðèÿ ñïîðåä Äæîóí Äæîíñúí Ëþèñ, åäíà îò àêòèâèñòêèòå â ïðîïàãàíäèðàíåòî íà “æåíñêà èñòîðèÿ” â ÑÀÙ, ïîêàçâà êàê áè èçãëåæäàëà èñòîðèÿòà îò ãëåäíà òî÷êà íà æåíèòå, òúé êàòî â òðàäèöèîííèÿ èñòîðè÷åñêè ðàçêàç ïðåîáëàäàâà òåíäåíöèÿòà æåíèòå è æåíñêèÿò ïðèíîñ äà áúäàò ïðåíåáðåãâàíè. Ïî òîçè íà÷èí ñïîðåä íåÿ ñå ïðåìúë÷àâà ñúùåñòâåíà ÷àñò îò èñòîðè÷åñêîòî ñëó÷âàíå. “Âðúùàíåòî” íà æåíèòå â èñòîðè÷åñêèÿ ðàçêàç (à ñàìîòî íàñòîÿâàíå çà “âðúùàíå” ïîäñêàçâà, ÷å òå ñà áèëè èçêëþ÷åíè îò íåãî, áåç îáà÷å äà ñòàâà ÿñíî äàëè íÿêîãà èçîáùî ñà áèëè âêëþ÷âàíè) áè äîâåëî, â êîíòåêñòà íà òàçè ãëåäíà òî÷êà, äî ïî-öÿëîñòíî è ïúëíî ðàçáèðàíå íà èñòîðèÿòà. Ôåìèíèñòêàòà êðèòèêà íà èñòîðèÿòà19 òðúãâà îò óáåæäåíèåòî, ÷å òðàäèöèîííàòà èñòîðèÿ ïî÷òè èçöÿëî ñå îñíîâàâà íà ìúæêèÿ îïèò, à æåíèòå ñå îêàçâàò ïðàêòè÷åñêè “íåâèäèìè” çà íåÿ, òúé êàòî òÿ ñå èíòåðåñóâà îò ñôåðàòà íà ïóáëè÷íîòî, îò êîÿòî æåíèòå ñà áèëè èçêëþ÷åíè. Îòòóê è íàñòîÿâàíåòî âåêîâíèòå ñôåðè íà îãðàíè÷èòåëíî ñúùåñòâóâàíå íà æåíèòå (âúçïèòàíèåòî è âëèÿíèåòî íàä äåöàòà, êîíòðîëà âúðõó ñåìåéíèÿ áþäæåò è äîìàêèíñòâîòî, âëàñòòà íàä äðóãèòå æåíè â ñåìåéñòâîòî - íà ñâåêúðâàòà íàä ñíàõàòà, è ïð.) ñúùî äà áúäàò ïðåäñòàâåíè â èñòîðè÷åñêèÿ íàðàòèâ ðåäîì ñ ïîëèòè÷åñêàòà è äèïëîìàòè÷åñêàòà èñòîðèÿ, êîèòî è ïðåç ÕÕ âåê äîìèíèðàò â èñòîðè÷åñêèòå íàó÷íè òðàäèöèè20. Ñúçäàäåíî å äîðè íîâî íàçâàíèå “her-story”, â ïðîòèâîâåñ íà “his-story”, ìàêàð ÷å èãðàòà íà äóìè íå óñïÿâà äà ðàçðåøè äîñòà ñëîæíèòå ïðîòèâîðå÷èÿ âúòðå â ñàìîòî äâèæåíèå, ñâúðçàíè ñ íàèìåíîâàíèåòî - “gender history” (èñòîðèÿ íà ðîäà21 ) èëè “women’s history” (èñòîðèÿ íà æåíèòå), ñ ïðîáëåìàòèçèðàíå íà “æåíèòå” êàòî åäèííà è öÿëîñòíà êàòåãîðèÿ, ñ ðåäèöà ìåòîäîëîãè÷åñêè è êîíöåïòóàëíè âúïðîñè22, ñúñ ñáëúñúêà ìåæäó ðàçëè÷íè ïàðàäèãìè â èñòîðèîãðàôèÿòà íà æåíèòå - ïàðàäèãìàòà 14

[close]

p. 15

Æåíñêèÿò ãëàñ íà èñòîðèÿòà íà åìïèðè÷íàòà ñîöèàëíà èñòîðèÿ, èìàùà çà çàäà÷à äà îñâåòëè áîðáèòå íà ðîäîâà, êëàñîâà è ðàñîâà îñíîâà, ÷ðåç êîèòî òàêà íàðå÷åíèòå “æåðòâè” íà èñòîðèÿòà äîãîâàðÿò, ïîäðèâàò, êàêòî è óñòîÿâàò íà âëàñòòà, ñ ïàðàäèãìàòà íà ïîñòìîäåðíèñòêàòà èñòîðèîãðàôèÿ, ïîâëèÿíà îò Ôóêî, êîÿòî ñúñðåäîòî÷àâà âíèìàíèåòî ñè âúðõó “êîíñòðóèðàíåòî” íà äåéíîñòòà íà æåðòâèòå ïîñðåäñòâîì ìåõàíèçìèòå íà ñîöèàëåí è äèñêóðñèâåí êîíòðîë23. Ùî ñå îòíàñÿ äî áúëãàðñêàòà èñòîðèîãðàôèÿ, òÿ “èçîáùî íå ñå èíòåðåñóâà îò ó÷àñòèåòî íà æåíèòå â íàöèîíàëèñòè÷åñêèÿ ïðîåêò, êàòî èçêëþ÷èì ñèìâîëè÷íàòà ïîÿâà íà íÿêîè èçêëþ÷èòåëíè æåíñêè õàðàêòåðè â èñòîðè÷åñêèÿ íàðàòèâ. Êàòî öÿëî òÿ èãíîðèðà âëèÿíèåòî íà ïîëà âúðõó ïðîöåñèòå íà íàöèîíàëíî èçãðàæäàíå è ìîäåðíèçàöèÿ â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî”, òâúðäè Êðàñèìèðà Äàñêàëîâà24. È ìàêàð ÷å ïî ñîáñòâåíèòå é ïðèçíàíèÿ íåéíîòî “ìíåíèå å áàçèðàíî âúðõó (öåëåíàñî÷åíîòî è ïðèñòðàñòíî) ôåìèíèñòêî ÷åòåíå è èíòåðïðåòàöèÿ íà ñúäúðæàíèåòî íà íÿêîè îò íîâèòå ó÷åáíèöè ïî èñòîðèÿ, ïóáëèêóâàíè ñëåä 1989 ã.”, èçâîäèòå, êîèòî ïðàâè, ñà èçêëþ÷èòåëíî ñèìïòîìàòè÷íè, îò åäíà ñòðàíà, çà âèçèÿòà, êîÿòî îôèöèàëíàòà èñòîðè÷åñêà íàóêà ãðàäè çà ìÿñòîòî íà æåíèòå â èñòîðèÿòà, à îò äðóãà - çà èíòåðïðåòàòèâíèòå ñòðàòåãèè íà ôåìèíèñòêîòî ÷åòåíå. Âúïðåêè êðàéíîñòèòå â òúëêóâàíåòî íà íÿêîè òåêñòîâå îò ó÷åáíèöèòå, îñíîâíèòå ïîñòàíîâêè îò èçñëåäâàíåòî é çà æåíñêàòà èäåíòè÷íîñò â ÷àñòòà, ïîñâåòåíà íà ðåïðåçåíòàöèÿòà íà æåíèòå â ó÷åáíèöèòå ïî èñòîðèÿ, å ÿðêà èëþñòðàöèÿ íà èçëîæåíàòà ïî-ãîðå òåçà, ïîðàäè êîåòî ùå ñè ïîçâîëÿ åäèí ïî-îáñòîåí öèòàò: “Æåíèòå íå ñå ñïîìåíàâàò ÷åñòî êàòî àêòüîðè íà èñòîðèÿòà â íàðàòèâà íà áúëãàðñêèòå ó÷åáíèöè... æåíñêèòå îáðàçè â ðàííàòà íàöèîíàëíà ìèòîëîãèÿ êàòî öÿëî ñà ìàëêî, ïîñòàâåíè ñà íà âòîðè ïëàí è ðîëÿòà èì â îñíîâíèòå ñþæåòè å íåçíà÷èòåëíà...  ñú÷åòàíèåòî íà “ïðèñúñòâèåòî” è “îòñúñòâèåòî” íà æåíèòå â ó÷åáíèêàðñêèòå òåêñòîâå áèõìå ìîãëè äà îòêðèåì åäíà ñåêñèñòêà âèçèÿ çà ìèíàëîòî íà æåíñêèÿ ïîë è íà áúëãàðñêèòå æåíè â ÷àñòíîñò. Íî äîðè â òåçè [ñëåä 1989 ã. - á. ì. Ñ. À-Ä.] íîâè âåðñèè íà Èñòîðèÿòà, æåíèòå ñà âñå îùå “îíåçè, êîèòî íÿìàò ïðàâî íà èñòîðèÿ”... ñ “äåìîêðàòèçàöèÿòà” íà îáùåñòâîòî è íàóêàòà ñëåä 1989 ã. îïèòúò è ðåï- 15

[close]

Comments

no comments yet