Еркечки Великден

 
no ad

Embed or link this publication

Description

Сборник с материали от Международна научна дискусия "Еркечки Великден", 2006 г.

Popular Pages


p. 1

ÎÁÙÈÍÀ ÏÎÌÎÐÈÅ ÁÚËÃÀÐÑÊÀ ÀÊÀÄÅÌÈß ÍÀ ÍÀÓÊÈÒÅ ÈÍÑÒÈÒÓÒ ÇÀ ÔÎËÊËÎÐ ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÈ ÌÓÇÅÉ - ÏÎÌÎÐÈÅ ÅÐÊÅ×ÊÈ ÂÅËÈÊÄÅÍ ÑÁÎÐÍÈÊ Ñ ÌÀÒÅÐÈÀËÈ ÎÒ ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÍÀÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÄÈÑÊÓÑÈß “ÅÐÊÅ×ÊÈ ÂÅËÈÊÄÅÍ” ‘2006

[close]

p. 2

© ÅÐÊÅ×ÊÈ ÂÅËÈÊÄÅÍ © Ñáîðíèê ñ ìàòåðèàëè îò Ìåæäóíàðîäíàòà íàó÷íà äèñêóñèÿ “Åðêå÷êè Âåëèêäåí” ‘2006 Áúëãàðñêà, ïúðâî èçäàíèå ISBN 978-954-471-006-4 Èçäàòåëñòâî ËÈÁÐÀ ÑÊÎÐÏ Áóðãàñ, 2007

[close]

p. 3

ÎÁÙÈÍÀ ÏÎÌÎÐÈÅ ÁÚËÃÀÐÑÊÀ ÀÊÀÄÅÌÈß ÍÀ ÍÀÓÊÈÒÅ ÈÍÑÒÈÒÓÒ ÇÀ ÔÎËÊËÎÐ ÈÑÒÎÐÈ×ÅÑÊÈ ÌÓÇÅÉ - ÏÎÌÎÐÈÅ ÅÐÊÅ×ÊÈ ÂÅËÈÊÄÅÍ ÑÁÎÐÍÈÊ Ñ ÌÀÒÅÐÈÀËÈ ÎÒ ÌÅÆÄÓÍÀÐÎÄÍÀÒÀ ÍÀÓ×ÍÀ ÄÈÑÊÓÑÈß “ÅÐÊÅ×ÊÈ ÂÅËÈÊÄÅÍ” ‘2006

[close]

p. 4



[close]

p. 5

Åðêå÷êè Âåëèêäåí 2006 Ïðîô., ä.èçê. ÌÈËÀ ÑÀÍÒÎÂÀ Äèðåêòîð íà Èíñòèòóòà çà ôîëêëîð ïðè Áúëãàðñêà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå Òîâà èçäàíèå âêëþ÷âà ðàçðàáîòêè, èçíåñåíè ïî âðåìå íà Ìåæäóíàðîäíàòà íàó÷íà äèñêóñèÿ “Åðêå÷êè Âåëèêäåí”, ñúñòîÿëà ñå â íà÷àëîòî íà ìåñåö ñåïòåìâðè 2006 ãîäèíà. Äèñêóñèÿòà, â êîÿòî îñâåí áúëãàðñêàòà êîëåãèÿ, ó÷àñòâàõà è ó÷åíè îò Ôèíëàíäèÿ è Ëàòâèÿ, áå ëîãè÷íèÿ àêöåíò â îðãàíèçèðàíàòà îò Îáùèíà Ïîìîðèå öÿëîñòíà âèçèÿ êúì òðàäèöèÿòà è êóëòóðàòà íà Êîçè÷èíî (Åðêå÷). Äèàëîãúò íà ó÷àñòíèöèòå â äèñêóñèÿòà áå ïðåäøåñòâàí îò ïîñåùåíèå íà ñåëîòî, ïðè êîåòî âñè÷êè òå èìàõà âúçìîæíîñò äà ñúó÷àñòâàò â îáðåäà “Âàëÿíêà”, äà ñå çàïîçíàÿò ñ èçãðàäåíèÿ íà ìÿñòî åòíîãðàôñêè êîìïëåêñ, äà íàáëþäàâàò íåïîñðåäñòâåíî æèâîòà íà æèòåëèòå íà ñåëîòî... Äîðè è ñàìî ñúäúðæàíèåòî íà èçäàíèåòî ïîêàçâà áîãàòñòâîòî îò ïðîáëåìè, êîèòî ïîâäèãà èñòîðèÿòà è êóëòóðàòà íà ñåëèùåòî. Ïîäíåñåíè ïðåä àóäèòîðèÿòà êàòî ñàìîñòîÿòåëíè äîêëàäè, ïî âðåìå íà ôîðóìà òå áÿõà ñ èíòåðåñ èçñëóøâàíè îò ïðèñúñòâàùèòå, íî ñúùî òàêà è ïðîâîêèðàõà èíòåðåñíè äèñêóñèè. Ìîæå ñàìî äà ñå ñúæàëÿâà, ÷å ÷àñò îò òðåòèðàíèòå â äèñêóñèèòå ïðîáëåìè íå áÿõà îôîðìåíè âúâ âèä íà èçëîæåíèÿ, çà äà íàìåðÿò äîñòîéíî ìÿñòî â íàñòîÿùåòî èçäàíèå. Íî ïúê òàçè ëèïñà íå å ëè åäíà îòâîðåíà âðàòà êúì áúäåùåòî? Ñòúïèë ïðåç ñòîëåòèÿòà íà áîãàòîòî ñè êóëòóðíî èñòîðè÷åñêî íàñëåäñòâî, â ñúâðåìåííîñòòà ôåíîìåíúò “Åðêå÷” ïðåäîñòàâÿ íå ïî-ìàëêî ïðîáëåìè, ñâúðçàíè ñ ãðèæàòà, îïàçâàíåòî, äåëèêàòíîòî ñòèìóëèðàíå íà òðàíñìèñèÿòà íà ïîçíàíèåòî â êóëòóðà êúì ñëåäâàùèòå ïîêîëåíèÿ. Òîâà ñà âñå ïðîáëåìè îò êðúãà íà ò.íàð. êóëòóðíî èíæåíåðñòâî, âñå ïî-àêòóàëíî çà îáùåñòâîòî íà 21-âèÿ âåê. Åäèí îò âàæíèòå àñïåêòè íà êóëòóðíîòî èíæåíåðñòâî â ñúâðåìåííîñòòà å îïèðàíåòî íà ñúâðåìåííèòå êóëòóðíè ïðîöåñè âúðõó ðåàëíè ïîêàçàòåëè. Åäèíñòâåíî òàêà ìîæå äà áúäå ïîñòèãàíà è âúçìîæíî ïî-ïúëíîêðúâíà ðåêîíñò5

[close]

p. 6

ðóêöèÿ íà íàñëåäåíîòî – òîãàâà, êîãàòî òÿ å áàçèðàíà íà ñèñòåìíà äîêóìåíòàöèÿ. Êúì íàïðàâåíîòî äîòóê çà Åðêå÷ â òîâà îòíîøåíèå ãîëÿìà å îòãîâîðíîñòòà íà àäìèíèñòðàòèâíèòå âëàñòè â îáëàñòòà íà êóëòóðàòà, êàêòî è íà èíñòèòóöèÿòà íà Èñòîðè÷åñêè ìóçåé – Ïîìîðèå. Ìóçåÿò ìîæå äà ñå ïðåâúðíå â åñòåñòâåíèÿ öåíòúð çà ñúõðàíÿâàíåòî è ñèñòåìàòèçàöèÿòà íà íàòðóïâàíàòà äîêóìåíòàëíà áàçà, ñúáèðàíà íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî è êàòî ðåçóëòàò îò àêòèâíîòî îáùóâàíå ñ ïðîôåñèîíàëèñòè îò ñïåöèàëèçèðàíèòå èíñòèòóöèè â ñòðàíàòà. Èíñòèòóòúò çà ôîëêëîð ïðè Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå å îòêðèò çà òàêîâà ñúòðóäíè÷åñòâî.  õîäà íà äèñêóñèÿòà “Åðêå÷êè Âåëèêäåí” ñå îòêðè åäèí èíòåðåñåí àñïåêò êàòî ïåðñïåêòèâà çà àêòèâíà âúçìîæíîñò çà ïîääúðæàíåòî íà ðåàëíàòà âèòàëíîñò íà òðàäèöèÿòà. Ñòàâà âúïðîñ çà âñå ïî-øèðîêî ïîïóëÿðíèòå îñúùåñòâÿâàíè â Åðêå÷ ðîäîâè ñðåùè. Âúçìîæíîñòòà çà ðåàëíà ñðåùà íà ïîêîëåíèÿòà, çà êóëòóðåí îáìåí ìåæäó òÿõ, å ñúùåñòâåíà áðúíêà îò îñèãóðÿâàíåòî çà áúäåùèòå ïîêîëåíèÿ íà ïîçíàíèåòî çà êóëòóðà. Çàùîòî, íÿìà ñúìíåíèå, â òîâà îòíîøåíèå äíåñ ñåëèùåòî èìà îòêðèòè ïðîáëåìè, íàé-ÿðêèÿò îò êîèòî âúïëúùàâà òúæíèÿ îáðàç íà ó÷èëèùåòî, â êîåòî âå÷å íå áèå ó÷èëèùíèÿò çâúíåö. Òîâà ñà ïðîáëåìè îò êîìïåòåíöèèòå íà ò.íàð. “ñîöèàëíî èíæåíåðñòâî”, îòêðèòè ïðåä àäìèíèñòðàòèâíîòî ðúêîâîäñòâî. Îðãàíèçèðàíèòå îò ã-æà Ñâåòëà Àñåíîâà äíè, ïîñâåòåíè íà “Åðêå÷êè Âåëèêäåí”, â êîèòî ó÷àñòâàõà áúëãàðñêè è ÷óæäåñòðàííè èçñëåäîâàòåëè, áÿõà èçêëþ÷èòåëíî èíòåðåñíè çà ó÷àñòíèöèòå è ïëîäîòâîðíè ñ ðåçóëòàòèòå.  ïîñëåäíîòî ìîæå äà ñå óáåäè âñåêè, êîéòî âçåìå â ðúöå íàñòîÿùåòî èçäàíèå. Íåêà ñè ïîæåëàåì “Åðêå÷êè Âåëèêäåí” ‘2006 äà áúäå íà÷àëîòî íà åäíà ïëîäîòâîðíà òðàäèöèÿ. 6

[close]

p. 7

Ïðèåìñòâåíîñò íà åðêå÷êàòà êóëòóðà âúâ âåêîâåòå í.ñ. ÖÎÍß ÄÐÀÆÅÂÀ Äèðåêòîð íà Ðåãèîíàëíèÿ Áóðãàñêè ìóçåé Ïðåäè ïðåâàëà íà ïîñëåäíèòå ðèäîâå íà Ñòàðà ïëàíèíà â òåñíèÿ ïðîõîä ïî äîëèíàòà íà áúðçà ðåêà ñå å ñãóøèëî ëåãåíäàðíîòî ñåëî Åðêå÷. Ìíîãî ó÷åíè è ìåñòíè ðîäîëþáöè ñà òúðñèëè êîðåíèòå íà íåãîâîòî èìå. Êàòî ÷å ëè ïðåèìåíóâàíåòî ìó íà 14 àâãóñò 1934 ã. â ñ. Êîçè÷èíî å ïðåäðåøèëî òåõíèòå ñïîðîâå. Àç îáà÷å íå ïðèåìàì òîçè îïèò äà ñå ïðåâúðíå èìåòî ïðîñòî êàòî áåëåã íà ñêîòîâúäíèòå çàíèìàíèÿ íà íåãîâèòå æèòåëè. Ñâúðçâàíåòî íà äóìàòà “åðêå÷” ñ êîðåíà “êå÷”îò òóðñêàòà äóìà “êå÷è”çà êîçà å ñàìî åäíî ïðåäïîëîæåíèå. Âúçìîæíî å èìåòî íà ñåëèùåòî äà å îò òóðàíñêî-ñàðìàòñêè ïðîèçõîä, êîåòî ïðåäîïðåäåëÿ îáùèÿ êîðåí. Íî òîé å ñâúðçàí íå ñ ïåðèîäà íà êúñíîòî òóðñêî ïðèñúñòâèå, à ñ íà÷àëîòî íà Áúëãàðñêàòà äúðæàâà, ñòúïèëà òóê 800 ãîäèíè ïîðàíî. Îñòàíêèòå îò ñòàðîáúëãàðñêîòî ïîãðàíè÷íî ñúîðúæåíèå “åðêåñ”, â áóêâàëåí ïðåâîä “ïðåñå÷åíà, êîïàíà çåìÿ” è èçäèãàùîòî ñå íà íàéâèñîêàòà ìó îïîðíà òî÷êà Ãîëÿìî èëè Åðêå÷êî êàëå, ïîêàçâàò, ÷å òóê îùå â ñðåäàòà íà VII âåê ñà ñå çàñåëèëè áúëãàðèòå. Âúçìîæíî å òî äà å èçãðàæäàíî è îõðàíÿâàíî îò áúëãàðèòå çàåäíî ñ òåõíèòå ñúþçíèöè – ñëàâÿíèòå îò ïëåìåòî “ñåâåðè”, çà êîåòî èñòîðè÷åñêèòå õðîíèêè ïèøàò, ÷å ñà çàùèòàâàëè èçòî÷íîïëàíèíñêèòå ïðîõîäè îùå ïî âðåìåòî íà õàí Àñïàðóõ. Çàòîâà â ëåãåíäèòå ñè åðêå÷àíèòå ñå íàðè÷àò ïîòîìöè íà Êðóìîâèòå áúëãàðè. È äîðè ïîñòàâÿò íà ãîëÿìîòî êàëå ëåòíèÿ ïàëàò íà Êðóì, îòêúäåòî òîé ãëåäàë ìîðåòî è êðîÿë ïëàíîâå çà ïðåâçåìàíå íà âèçàíòèéñêèÿ òîãàâà ãðàä Íåñåáúð. Äúëáîêèÿò ðîâ îò þæíàòà ñòðàíà íà ñòàðîáúëãàðñêèÿ îêîï è çäðàâèÿ ãðàäåæ íà ïðåãðàäèòå â ëåñíîïðîõîäèìèòå ìåñòà å âïå÷àòëÿâàë ìíîãî ïúòåøåñòâåíèöè. Ïðåç 1829 ã. ðóñêèÿò îôèöåð Ôåëèêñ Ôîíòîí, ó÷àñòíèê â Ðóñêî-òóðñêàòà âîéíà 1828-29 ã., å áèë òîëêîâà âïå÷àòëåí îò ñòðàòåãè÷åñêîòî ìåñòîïîëîæåíèå íà ñåëîòî, ÷å îïèñàë ãëåäêàòà êàòî 7

[close]

p. 8

äèâíî, ìàãè÷åñêî ñëèâàíå íà ïëàíèíàòà, íàðÿçàíà îò ðå÷íèòå äîëèíè è ïîëÿòà, ñ áåçêðàéíàòà øèð íà ìîðåòî. “Îò íàøàòà âèñî÷èíà – ïèøå òîé ïî-íàòàòúê – âèæäàìå â ìîðåòî íÿêîëêî íàøè âîåííè ïàðàõîäè, ïðèñòèãíàëè îò Ñîçîïîë çà îâëàäÿâàíåòî íà Íåñåáúð è Áóðãàñ”. Òåçè äóìè ñèãóðíî ñà çâó÷àëè ñúñ ñúùàòà ñèëà òðè õèëÿäîëåòèÿ íàçàä, êîãàòî òåçè ìåñòà ñå âëàäååëè îò òðàêèòå. Âúçìîæíî å òóê äà ñà áèëè âëàäåíèÿòà íà òðàêèéñêèÿ âîæä Ñàäàëà îò öàðñêèÿ ðîä íà Îäðèñêàòà äèíàñòèÿ, îòêúäåòî òîé êîíòðîëèðàë ìîðñêèÿ áðÿã è êîðàáèòå íà äðåâíîãðúöêàòà òúðãîâñêà êîëîíèÿ Ìåñàìáðèÿ. È äíåñ èìàíÿðè òúðñÿò ñëåäèòå íà òðàêèéñêèòå ñåëèùà êðàé Êîçè÷èíî.  ñòàðàòà ìåñòíîñò Ïåòêîâà ìàõàëà èìà òðàêèéñêè íàäãðîáíè ìîãèëè. À ïúê ñïîìåíàòî Ãîëÿìî Åðêå÷êî êàëå èìà è ãðàäèùå ñ ãîëåìè ðàçìåðè, îòêúäåòî ñå îòêðèâàò íàõîäêè îò âðåìåòî íà òðàêèòå â àíòè÷íàòà è êúñíîàíòè÷íàòà åïîõà. Áåçñïîðíî îùå â òðàêèéñêàòà äðåâíîñò òóê å ñúùåñòâóâàë âàæåí ãðàäñêè öåíòúð, ñâúðçàí ñúñ ñòàðèÿ ïúò, ïðåñè÷àù Èçòî÷íà ïëàíèíà. Ñ îòäàëå÷àâàíåòî íà âðåìåòî ìàòåðèàëíèòå ñâèäåòåëñòâà îò ïîðàííèòå åïîõè ïî÷òè ñà çàëè÷åíè. Íî äðåâíèòå êîðåíè íà åðêå÷àíè ñà çàïå÷àòàíè â òÿõíàòà äóõîâíà êóëòóðà, â ñâîåîáðàçíèÿ èì àðõàè÷åí ãîâîð è íàé-âå÷å â òåõíèÿ ôîëêëîð. Òîçè èçâîð å ïàçåí íàé-ðåâíèâî è äî äíåñ ñå ïðåäàâà ìåæäó ïîêîëåíèÿòà âúâ âúçìîæíî íàé-àâòåíòè÷åí âèä. È íàé-îðèãèíàëíèòå è îáè÷àíè ðèòóàëè îò åðêå÷êèÿ ôîëêëîð ñà òåçè, êîèòî îñèãóðÿâàò òàçè âðúçêà ìåæäó ñòàðè è ìëàäè çà ñúõðàíÿâàíå íà ìàãè÷åñêîòî ïîçíàíèå íà òðàäèöèÿòà. Åðêå÷êîòî ëàçàðóâàíå èëè ïðåäñòàâÿíåòî íà ñúçðÿâàùèòå äåâîéêè â îáùåñòâîòî, çà äà ìîãàò äà ó÷àñòâàò ïî-íàòàòúê êúì âåëèêîòî è äðåâíî òàéíñòâî íà æåíèòáàòà, å îðèãèíàëíî ñúñ ñâîÿòà òåàòðàëíîñò.  ðèòóàëà ñà ñúõðàíåíè ìíîãî òðàêèéñêè è ñëàâÿíîáúëãàðñêè åëåìåíòè. Òå ïðîëè÷àâàò â èçáîðà íà ìàãè÷åñêîòî ëèöå – âîäà÷êàòà – “áóåíåöà” íà ëàçàðêèòå, îáùîòî ïðåíîùóâàíå êðàé ðåêàòà è îãúíÿ, ãàäàåíåòî ïî êëîíêèòå âúâ âîäàòà è äð. Îñîáåíî èíòåðåñíî å âúâåæäàíåòî îò ìëàäè ìîìöè “êóìîâå” êàòî äóõîâíè âîäà÷è â ìàãè÷åñêîòî ïðîñòðàíñòâî íà îáùåñòâîòî – õîðîòî. Òàêà ñå îñúùåñòâÿâà ïðåõîäúò êúì ñëåäâàùàòà ñòúïêà â ñîöèàëèçèðàíåòî íà ìëàäèòå æåíè – ñëúí÷åâàòà ñâàòáà “Åíüîâäåí”. Òîãàâà âå÷å ìîìèòå ñà íàïðàâèëè ñâîÿ èçáîð è î÷àêâàò äà ïîëó÷àò çíàöèòå íà ñúäáàòà ÷ðåç ãàäàåíåòî íà Åíüîâàòà áóëÿ çà áúäåùîòî áëàãîïîëó÷èå.  åðêå÷êèÿ ôîëêëîð âàæíî ìÿñòî å îòäåëåíî íà Ñëúíöåòî è íåãîâèÿ îáðàç ïðåç íîùòà – Çìåÿò, êîéòî ñúùî ñè òúðñè íåâåñòà.  åäíà îò ïåñíèòå, ÷åñòî èçïúëíÿâàíè îò ìîìèòå ïðè ëàçàðóâàíåòî è íà 8

[close]

p. 9

Åíüîâäåí, ñå ïåå çà Çëàòà ëàçàðêèíÿ. Çìåéêî ÿ çàëþáèë íà Ëàçàðà è èñêàë äà ÿ âçåìå çà íåâåñòà: Çëàòà, ìîìà Çëàòà Çëàòà Ëàçàð õîäè, çìåéêî ïîêðàé íåÿ õîäè. Çëàòêà çìåéíó äóìà: “Ïî÷àêàé ìå çìåéíî, Ëàçàð äà ïîõîäÿ, êóìà äà êóìóâàì.” Äîð Çëàòêà èçäóìà, âèõðóøêà ñå ñâèëà, Çëàòêà ñå èçäèãíà. Çëàòêèíè ÷åõëè ïî íåáå õâúð÷àõà, êàòî äâå îðëåòà”. Òàêà ïðåäñòàâÿëè â ïåñíèòå ñè Çìåéîâàòà ñâàòáà. Íî äàëè òîâà íå å áèë õóäîæåñòâåíèÿò îáðàç íà ãðàáâàíåòî íà áóëêà, êîåòî ÷åñòî áèëî ïðàêòèêà â Åðêå÷. Äîðè öÿë åäèí ðîä áèë íàðè÷àí Çìååâèòå, çàùîòî áèëè èçâåñòíè ñ òîâà, ÷å êðàäåëè íåâåñòè. Âúâ âðúçêà ñ âñè÷êè òåçè ïðåäõîäíè ðèòóàëè îáà÷å íàé-ìàãè÷åñêè îñòàâàë äðåâíèÿò ñâåùåí ðèòóàë íà ñâàòáàòà – “Åðêå÷êàòà” ñâàòáà, òåæêà, ïðîòÿæíà âúâ âðåìåòî, ñ ìíîãî ïðèêàçêè, ïåñíè è èãðè. Öÿë åäèí òåàòúð, â êîéòî ñàìî ñå ñìåíÿò àêòüîðèòå, áåç èçëèøåí ôàëø, ïîêàçíîñò íà èçîáèëèå. Êðàñîòàòà íà Åðêå÷êàòà ñâàòáà å â ñêðîìíîñòòà íà ìàòåðèàëíîòî è áîãàòñòâîòî íà äóõîâíîòî ïðåäñòàâÿíå. Òîâà å ñúùíîñòòà íà îòâàðÿíåòî êúì íîâîòî ïîêîëåíèå, êîåòî ùå ïðîäúëæè ìàãèÿòà è âå÷íîñòòà íà åðêå÷êèòå òðàäèöèè. 9

[close]

p. 10

Êóìîâåòå ïîâåæäàò ëàçàðêèòå êúì ïîñëåäíîòî õîðî. Ïðàçíèêúò “Åíüîâà áóëÿ”, ïðåäñòàâåí â åòíîãðàôñêèÿ êîìïëåêñ, Áóðãàñ, 24 þíè 2006 ã. 10

[close]

p. 11

Àðõåîëîãè÷åñêè ïàìåòíèöè â çåìëèùåòî íà ñåëî Êîçè÷èíî (Åðêå÷) ÉÎÐÄÀÍ ÌÈÕÀÉËΠÈñòîðè÷åñêè ìóçåé – Ïîìîðèå Ñåëî Êîçè÷èíî (ñòàðèÿò Åðêå÷) ñå íàìèðà â ïîëèòå íà Èçòî÷íà Ñòàðà ïëàíèíà, â íåïîñðåäñòâåíà áëèçîñò äî åäíè îò íàé-èçïîëçâàíèòå îò äðåâíîñòòà äî íàøè äíè ïðîõîäè. Ñòðàòåãè÷åñêîòî ìó ìåñòîïîëîæåíèå ïðåäïîëàãà íàëè÷èåòî íà àðõåîëîãè÷åñêè ïàìåòíèöè îò âñè÷êè äðåâíè åïîõè. Íàñòîÿùåòî ñúîáùåíèå ïðåäñòàâÿ ïðåäâàðèòåëíî ñúáðàíàòà èíôîðìàöèÿ çà àðõåîëîãè÷åñêèòå ïàìåòíèöè â çåìëèùåòî íà ñåëî Êîçè÷èíî è àíàëèç íà âúçìîæíîñòòà èì çà ïðîó÷âàíå è åâåíòóàëíî ñîöèàëèçèðàíå. Òî íå å ðåçóëòàò îò àðõåîëîãè÷åñêè îáõîæäàíèÿ, ñâúðçàíè ñúñ ñèñòåìàòà ÀÊÁ (Àðõåîëîãè÷åñêà êàðòà íà Áúëãàðèÿ), êîÿòî èçèñêâà îïðåäåëåíà ìåòîäèêà è äîêóìåíòàöèÿ.  ñïåöèàëèçèðàíàòà ëèòåðàòóðà å ïèñàíî òâúðäå ìàëêî çà ïàìåòíèöèòå â ðàéîíà. Ïðåç 70-òå ãîäèíè íà ìèíàëèÿ âåê îò òóê ìèíàâà ãîëÿìàòà Òðàêîëîæêà åêñïåäèöèÿ. Ïóáëèêóâàíè ñà äâà ðåäà1 , äàâàùè äîñòà ìúãëÿâà èíôîðìàöèÿ çà çåìëèùåòî. Ìàëêî ïîâå÷å èíôîðìàöèÿ ñå äàâà çà êðåïîñòòà “Ãîëÿìî Åðêå÷êî ãðàäèùå”2 , êîÿòî íåïðàâèëíî å ðàçãëåæäàíà êàòî ÷àñò îò çåìëèùåòî íà ñåëî Ïàíèöîâî. Îáèêíîâåíî ñåëî Êîçè÷èíî ñå ñâúðçâà ñ ò.íàð. Õåìñêè ïîðòè. Èìå íà ïðîõîä èëè çàùèòíî ñúîðúæåíèå å åäèí îò âúïðîñèòå, êîéòî òúðñè îòãîâîð ïðè áúäåùèòå ñèñòåìíè àðõåîëîãè÷åñêè ïðîó÷âàíèÿ. Îáõîäúò áå îñúùåñòâåí íà 16 è 17 àâãóñò 2006 ã. Ïúðâèÿò äåí ìèíà â òúðñåíå íà ïîäõîäÿù âîäà÷. Çëàòèí Êúíåâ, äúëãîãîäèøåí äèðåêòîð íà ìåñòíîòî ó÷èëèùå, áå ëþáåçåí äà ïîêàæå ïî-äîñòúïíèòå ìåñòà 1 2 Òðàêèéñêè ïàìåòíèöè, òîì 3, ñ. 392 Ïàê òàì, ñ 393 11

[close]

p. 12

ñ ïðåäïîëàãàåìè ïàìåòíèöè. Ñëåäâàùèÿò äåí áå èçöÿëî ïîñâåòåí íà òåðåííà ðàáîòà è ôîòîäîêóìåíòèðàíå. Íîìåðàöèÿòà å ïðîèçâîëíà è ñëåäâà ìåñòîíàìèðàíåòî íà îáåêòèòå. Íàäãðîáíà ìîãèëà 1. Ìîãèëàòà ñå íàìèðà â ìåñòíîñòòà “Ìîãèëèòå” è å ÷àñò îò íåêðîïîë, ñúñòîÿù ñå îò äâå ìîãèëè. Âèñî÷èíà 2,5 ì, äèàìåòúð 8 ì. Èìàíÿðñêè èçêîï â ÞÇ ÷àñò ñ ðàçìåðè 3õ2 ì. Íå ñå êîíñòàòèðàò ñòðóêòóðè è àðõåîëîãè÷åñêè ìàòåðèàë. Íàäãðîáíà ìîãèëà 2. Ìîãèëàòà å ÷àñò îò ïî-ãîðå îïèñàíèÿ íåêðîïîë. Âèñî÷èíà 1 ì, äèàìåòúð 8 ì. Èìàíÿðñêè èçêîï ñ øèðèíà 2 ì ïðåñè÷à öÿëàòà ìîãèëà ïî îñòà È-Ç. Ñúùèÿò èìà ðàçøèðåíèÿ íà ñåâåð è â çàïàäíàòà ñè ïîëîâèíà.  ïðîôèëà ñå êîíñòàòèðà êðåïèäàòà íà ìîãèëàòà, êîÿòî ÿâíî ÿ ïîêðèâà öÿëàòà. Ëèïñàòà íà êàêúâòî è äà å àðõåîëîãè÷åñêè ìàòåðèàë ïðåäïîëàãà, ÷å ðàçêîïâà÷èòå íå ñà îòêðèëè ãðîá èëè êàêâîòî è äà å ñúîðúæåíèå. Íàäãðîáíà ìîãèëà 3. Íàé-âïå÷àòëÿâàùèÿò ïàìåòíèê îòêðèò ïî âðåìå íà îáõîäà. Âèñî÷èíà 7 ì, äèàìåòúð 10 ì. Íàìèðà ñå íà îêîëî 500 ì èçòî÷íî îò ïî-ãîðå îïèñàíèÿ íåêðîïîë è ÿâíî å èçïîëçâàíà â ïîêúñåí ïåðèîä êàòî ÷àñò îò ïðàáúëãàðñêàòà óêðåïèòåëíà ìðåæà. Âàë 1 ñå íàìèðà íà 7-8 ì îò íåÿ. Ìîãèëàòà å ïîùàäåíà ïðè ñòðîèòåëñòâîòî íà âàëà íå îò óâàæåíèå êúì ìúðòâèòå, à ïî ÷èñòî ïðàêòè÷åñêè ñúîáðàæåíèÿ. Íàé-âåðîÿòíî å èçïîëçâàíà êàòî íàáëþäàòåëåí ïîñò.  öåíòðàëíàòà ÷àñò èìà èìàíÿðñêè èçêîï 3õ2 ì ñ äúëáî÷èíà íàä 4 ì. Íå ñå êîíñòàòèðàò àðõåîëîãè÷åñêè ñòðóêòóðè è ìàòåðèàë. Âàë 1. Çåìëåíèòå âàëîâå, íàðè÷àíè îùå “ãåðìåòà”, ñà íàé-ìíîãîáðîéíèòå ïàìåòíèöè â ðàéîíà. Ëîãè÷íî å äà ïðåäïîëîæèì òÿõíàòà äàòèðîâêà ñëåä VII âåê, âðåìåòî, êîãàòî òóê íÿêúäå å ìèíàâàëà ãðàíèöàòà ìåæäó Ïúðâîòî áúëãàðñêî öàðñòâî è Âèçàíòèÿ. Òîçè âàë â íàéâèñîêàòà ñè ÷àñò å 6-7 ì (Ñíèìêà 1), äúëæèíà îêîëî 50 ìåòðà, îðèåíòèðàí ïî îñòà È-Ç. Ëþáîïèòíî å ïðåðÿçâàíåòî íà âàëà, ïðåç êîåòî ìèíàâà ñúâðåìåííèÿò ãîðñêè ïúò çà Ïåòêîâî ñåëî. Òî, çàåäíî ñ áëèçêàòà âíóøèòåëíà ìîãèëà, åñòåñòâåíî ïðåäèçâèêâàò ïðåäïîëîæåíèåòî çà âúçìîæíà ëîêàëèçàöèÿ íà ò.íàð. Õåìñêè ïîðòè. Ñåëèùå/âèëà “Àëåêñèåâ þðò”. Îáõîäúò íà ìåñòíîñòòà áå ñèëíî çàòðóäíåí îò âèñîêàòà ðàñòèòåëíîñò, íî îòêðèòàòà êóï÷èíà êàìúíè è ñòðîèòåëíà êåðàìèêà, íàòðóïàíà ïî âðåìåòî, êîãàòî òóê ñå å èçâúðøâàëà îáðàáîòêà íà çåìÿòà, ïðåäïîëîæè ëîêàëèçàöèÿòà íà ñåëèùå îò âðåìåòî íà êúñíàòà àíòè÷íîñò IV-VI âåê. Âàë 2.  çàïàäíàòà ÷àñò íà Ïåòêîâà ìàõàëà ñå ëîêàëèçèðà íèñúê çåìëåí âàë, îðèåíòèðàí ïî îñòà Ñåâåð-Þã (Ñíèìêà 2). 12

[close]

p. 13

Ñíèìêà 1. Ñíèìêà 2. 13

[close]

p. 14

Ñúâðåìåííèÿò ãîðñêè ïúò ãî ïðåñè÷à íàïðå÷íî. Âèñî÷èíà â íàáëþäàâàíàòà ÷àñò îêîëî 1 ì. Óêðåïëåíèå “Ìàëêîòî ãðàäèùå”. Îáåêòúò “Ìàëêîòî ãðàäèùå” å ïðåäñòàâèòåë íà ñðàâíèòåëíî ÷åñòî ñðåùàíèòå óêðåïåíè ïîñòîâå, êîèòî ñà áèëè ÷àñò îò çàùèòíàòà ñèñòåìà íà Âèçàíòèÿ. Ñòðîåíè ïî âðåìåòî íà Þñòèíèàí I, òå ñà ïðåèçïîëçâàíè îò ïðàáúëãàðèòå ñëåä òÿõíîòî íàñòàíÿâàíå íà ñåâåð îò Õåìóñ. Èíà÷å íå ìîæå äà áúäå îáÿñíåíà ñèòóàöèÿòà ïðè “Ìàëêîòî ãðàäèùå”, ïðè êîÿòî îò þãîçàïàäíèÿ úãúë íà óêðåïëåíèåòî çàïî÷âà çåìëåí âàë â çàïàäíà ïîñîêà, èçïîëçâàí èçêëþ÷èòåëíî îò ïðàáúëãàðèòå êàòî çàùèòíî ñúîðúæåíèå. Îáåêòúò “Ìàëêîòî ãðàäèùå” èìà ðàçìåðè 20õ20 ì è å ñ ôîðìàòà íà êâàäðàò. Íà ìåñòà ñòåíàòà, ñïîéêà îò ëîìåíè êàìúíè è õîðîñàí, èìà çàïàçåíà âèñî÷èíà íàä 1 ì. Ïðåäñòàâåíèòå îáåêòè ñà ìàëêà ÷àñò îò àðõåîëîãè÷åñêàòà êàðòà íà çåìëèùåòî íà ñåëî Êîçè÷èíî. Áúäåùèòå ñèñòåìíè ïðîó÷âàíèÿ òóê ùå ïðåäñòàâÿò â ïúëíà ñâåòëèíà èñòîðè÷åñêîòî íàñëåäñòâî â òîçè èçêëþ÷èòåëíî èíòåðåñåí ðàéîí. Îò äðóãàòà ãëåäíà òî÷êà, à èìåííî âúçìîæíàòà ñîöèàëèçàöèÿ, òî ïðåäâàðèòåëíèòå, ãðóáè ñìåòêè, äàâàò îñíîâàíèå äà ñå òâúðäè, ÷å ñ ìàëêî ñðåäñòâà ìîæå äà áúäå ïðåäèçâèêàí èíòåðåñúò íà òóðèñòè÷åñêèÿ ïîòîê, êîéòî ïðåìèíàâà ïðåç ñåëîòî. 14

[close]

p. 15

“Áðúñíàòèòå ãëàâè” – ïîðåäíî äîêàçàòåëñòâî çà äðåâíîñòòà íà Åðêå÷ ÏÅÒÚÐ ÊÓÖÀÐÎÂ, äîêòîð íà èñòîðè÷åñêèòå íàóêè Èñòîðèÿòà íà ïðàáúëãàðñêîòî ñåëî Åðêå÷1 å íåðàçðèâíî ñâúðçàíà ñ âúïðîñà çà ñúäáàòà íà ïðàáúëãàðèòå â Áúëãàðèÿ è äàëè îò òÿõ å îñòàíàëî ñàìî èìåòî íà íàðîäà, åçèêà è äúðæàâàòà íè.  êðàÿ íà ÕVIII è íà÷àëîòî íà ÕIÕ âåê â åâðîïåéñêàòà èñòîðèîãðàôèÿ, îò åäíà ñòðàíà, ñå ïîÿâÿâàò òðóäîâå, êîèòî èçòúêâàò òþðêñêèÿ èëè õóíñêè ïðîèçõîä íà äðåâíèòå áúëãàðè è ïðåíàñÿò òîçè ïðîèçõîä è âúðõó òîãàâàøíèòå áúëãàðè. Ïîäîáíà òåçà ðÿçêî ïðîòèâîðå÷è íà ïîëèòè÷åñêèòå èíòåðåñè íà íàìèðàùèÿ ñå ïîä îñìàíñêî èãî áúëãàðñêè íàðîä, òúé êàòî ãî ñâúðçâà ñ íåãîâèòå óãíåòèòåëè. Ïàèñèé Õèëåíäàðñêè â “Èñòîðèÿ ñëàâÿíîáúëãàðñêàÿ”, îò äðóãà ñòðàíà, ïðîêàðâà èäåÿòà, ÷å áúëãàðèòå ñà ñëàâÿíè è ñàìî ñëàâÿíè, ÷å ñà ïðîèçëåçëè îò Ìîñõîñ, ò.å. îáîñíîâàâà ïîëèòè÷åñêèÿ ñúþç ñ ðóñêèÿ íàðîä è äðóãèòå ñëàâÿíè ñ îáùèÿ èì ïðîèçõîä. Îùå òîãàâà ñðåä áúëãàðñêèòå êíèæîâíèöè íÿìàò óñïåõ òåîðèèòå, êîèòî èçòúêâàò â åäíà èëè äðóãà ñòåïåí ïðàáúëãàðñêèÿ êîìïîíåíò â áúëãàðñêèÿ åòíîãåíåçèñ. Ïðåç 1869 ã. Ãàâðàèë Êðúñòåâè÷ ïðåäñòàâÿ â ñâîÿòà èñòîðèÿ äðåâíèòå áúëãàðè êàòî õóíîåçè÷íî è òþðêîåçè÷íî ïëåìå è èçòúêâà ðîëÿòà èì â íàøàòà èñòîðèÿ.2  ñúùîòî âðåìå âå÷å å îôîðìåíî òå÷åíèåòî íà ìëàäèòå îñìàíöè, êîèòî òâúðäÿò, ÷å â Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ íÿìà áúëãàðè, òóðöè, ãúðöè, àëáàíöè, àðìåíöè è äð., à ñàìî îñìàíöè è îñìàíñêà îáùíîñò. Ñðåä òÿõ ñå ëàíñèðàò èäåè (Àõìåä Äæåâäåò ïàøà), ÷å áúëãàðè è òóðöè èìàò åäíàêúâ ïðîèçõîä. Ïîëèòè÷åñêàòà îïàñíîñò îò òàçè òåîðèÿ â îíîâà âðåìå å âèäÿíà ìíîãî äîáðå îò Ìàðèí Äðèíîâ, êîéòî íàïèñâà ãíåâíà ðåöåíçèÿ çà êíèãàòà íà Êðúñòåâè÷, îçàãëàâåíà “Õóíè ëè ñìå?”3  íåÿ òîé ïðèçíàâà, ÷å íàèñòèíà ïðàáúëãàðèòå ñà õóíîåçè÷íî, ò.å. òþðêîåçè÷íî ïëåìå, íî çàåäíî ñ òîâà óòâúðæäàâà ñõâàùàíåòî, ÷å òå áèëè íåçíà÷èòåëíà ãðóïà, 15

[close]

Comments

no comments yet