gazeta june 2012

 

Embed or link this publication

Description

gazeta

Popular Pages


p. 1

«ҚазаҚстандағы ашаршылыҚ: халыҚ Қасіреті және тарих тағылымы» атты халыҚаралыҚ ғылыми конференция өтті размышления над «малым саммитом» ученых исследоВания о траГедии ПрошлоГо Будут Продолжены соВетский эксПеримент, унесший жизни миллионоВ крестьян казахстана тарихҚа жаңа көзҚарас отандыҚ және шетелдік тарихшылардың сұхБатына ұласты 30 жылдардағы ҚазаҚстандағы алаПат аштыҚтуралы әлем ғалымдары ой Бөлісті ҚазаҚстандағы ашаршылыҚ Қасіретіне 80 жыл научный Подход В оценке исторических соБытий 2 4 6 8 10 12 13 14 15 диалоГ историкоВ ҚазаҚстандағы украинаның төтенше және өкілетті елшісімен кездесу «ҚазаҚстандағы ашаршылыҚ: халыҚ Қасіреті және тарих тағылымы» атты халыҚаралыҚ ғылыми конференция өтті 1

[close]

p. 2

халыҚаралыҚ ғылыми конференция «ҚазаҚстандағы ашаршылыҚ: халыҚ Қасіреті және тарих тағылымы» атты халыҚаралыҚ ғылыми конференция өтті тақырыбын арнайы зерттеумен айналысқан ғалымдар түрлі мұрағаттағы құпия құжаттарды іздестіре отырып, нақты деректерге негізделген ғылыми еңбектердің тұтас топтамасын жарыққа шығарғандығын тілге тиек етті. Мемлекеттік хатшы өткізіліп отырған конференция нәубет қасіретін зерттеу бір ғана елдің еншісіндегі ісі емес, жалпы әлемдік тарихшылардың ортақ тақырыбы екенін тағы бір дәлелдеп отырғандығын баса айтты. Сөз соңында М.А. ҚұлМұхаммед тарихымыздың бұл кезеңі ешбір қарусыз, соғыссыз, тоталитарлық жүйенің қолымен жасалған адамзат тарихының XX ғасырдағы ең үлкен, ең қасіретті гуманитарлық апаты Маусым айының 1-ші жұлдызында Тәуелсіздік Сараында алапат ашаршылықтың 80 жылдығына арналған «Қазақстандағы ашаршылық: халық қасіреті және тарих тағылымы» атты Халықаралық ғылыми конференция өтті. Конференцияға Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы М.А. Құл-Мұхаммед, Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі Б.Т. Жұмағұлов, Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, дипломаттық корпустың және Қазақстан Республикасындағы шетел елшіліктерінің, мемлекеттік органдардың, ғылыми ұйымдар мен жоғары оқу орындарының өкілдері, АҚШ, Австралия, Франция, Германия Ресей, Украина, Қырғызстан, Өзбекстан және Қазақстанның жетекші ғалым-зерттеушілері, мұражай мен мұрағат қызметкерлері қатысты. Конференцияның пленарлық отырысын Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі Бақытжан Жұмағұлов ашып, өткізіліп отырған шараның келешек ұрпақ үшін маңызы зор екендігін және өткен тарихқа терең талдау жасау арқылы, тарихи шындық нығая түсетіндігін атап өтті. Жиында сөз алған Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед өз баяндамасында 1932-33 жылдары елімізде орын алған ашаршылық шындығы Кеңес Одағы сияқты тоталитарлық мемлекетте көп уақыт бойы жасырынып келгендігін атап өтті. Баяндамашы ашаршылық шындығы 80-шы жылдардың соңында айтыла бастағанын айта келе, Манаш Қозыбаев бастаған Отандық тарихшылардың жүргізген ғылыми – зерттеу жұмыстарына оң бағасын берді. Ашаршылық деп баға берген жөн, деп түйді. Конференцияның пленарлық отырысы барысында ҚР БҒМ ҒК Мемлекет тарихы институтының директоры, профессор Бүркітбай Аяған, Ресей экономика мұрағатының директоры Елена Тюрина (Ресей), Ресей және Еуразияны зерттеу бағдарламасы бойынша Халықаралық бейбітшілікті қолдау жөніндегі Карнеги Қорының (Вашингтон) жетекші ғылыми қызметкері Марта Олкот (АҚШ), Мель- 2

[close]

p. 3

международная научная конференция бурн университетінің професжуығы – босқындар болған десоры Стивен Уиткрофт (Авген отырықшыландыруға байстралия), Франция Ұлттық ланысты қазақтардың есебін ғылыми-зерттеу орталығының жүргізген деректерді келтірді. жетекшісі Изабель Огайон Әл-Фараби атындағы (Франция), Мэрилэнд Штаты Қазақ ұлттық университетінің Университетінің профессоры профессор Қампарбек АтаСара Камерон (АҚШ), Қырғыз баев өз сөзінде конференция Конферецияның пленарРеспубликасы Дипломатиялық халықаралық деңгейде өтіп лық отырысынан кейін академиясының кафедра меңжатқанын атап өтті. Сондайжурналистермен баспасөз герушісі Зайнидин Курмаақ шетелдік әріптестеріміздің мәслихаты өткізіліп, ғалымдар нов (Қырғыз Республикасы), зобалаң жылдардың тарихын журналистердің сауалдарыГумбольд атындағы Берлин зерттеп, ірі еңбектерді жазып на жауап берді. Одан әрі конуниверситетінің професоры жатқанына алғысын білдірді. ференция жұмысы «КСРОРоберт Киндлер (Германия), Келешекте өткен тарихты зертдағы ашаршылық: жаңаша Әлеуметтік ғылымдар жоғары теуде мұрағаттық материалдаркөзқарас және тарихшылардың мектебінің докторанты Ксады сыннан өткізіп, зерттеу мебағалауы» атты тақырып бойвьер Аллезд (Франция), Ресей тодологиясы мен деректануға ынша дөңгелек үстел жиынынмемлекеттік гуманитарлық көңіл бөлінсе деген ұсынысын да жалғасын тапты. Жиын барыуниверситеті (РМГУ) Тарихнажеткізді. сында ашаршылық тарихының ма кафедрасының профессоры Пікір алмасуға қатысқан өзекті мәселелеріне қатысты Владимир Козлов (Ресей) және шетелдік ғалымдар мен белгілі ғылыми тұжырымдамалар жаҚазақстандағы ашаршылық Отандық тарихшылардың салып, ғалымдар арасында тарихын зерттеген тарихшы өзара сұхбаты мен диалопікір алмасу болды. ғалымдар: Талас Омарбегы қазақ халқының ашарЖиын барысында Әлков, Жұлдызбек Әбілғожин, шылық тақырыбына қатысты Фараби атындағы Қазақ Ханкелді Әбжанов т.б. бамәселелерді одан әрі нығайтуға, ұлттық университетінің прояндама жасады. Онда жапкелешекте Украина, Белоруссия, фессоры Талас Омарбеков Репай ашаршылық қасіретінің Ресей және басқа да елдердің сейден алынған мұрағаттық себептері, оның ауқымдылығы жетекші ғалымдарымен бірлематериалдар негізінде зертмен салдары, проблемалары сіп жұмыс істеуге, ашаршылық телген Қазақстандағы 1932жөніндегі зерттеулері, жаптарихын зерттеу бағытындағы 33 жылдарғы ашаршылықтың пай отырықшыландырудың іс қимылдарын біріктіруге себебі, қасіретті зобалаң нәтижелері, қазақ ашарбағытталды. құрбандарының саны мен шылығы туралы Батыс таКонференция қорытынбосқындар санына қатысты рихнамасындағы дерекдысы бойынша XX ғасырдың ұсыныстарын баяндап берді. тер мен 30 жылдардың 30 жылдарындағы ашаршылық Профессор Т. Омарбековтың басында Қазақстанда болған проблемасын зерттеу мәселесі пайымдауынша қазақ халқының ашаршылық құрбандары жайсаяси емес, ғылыми проблема аштықтан қырылуының баында нақты деректер жанболып табылады деген қарар сты себебі дәстүрлі мал жақты талқыланды. қабылданды. шаруашылығының бұзылуы Шараясында «Зобалаң» Түйіндей келгенде, конмен ет дайындау науқаны деатты деректі фильмнің көрференцияның ғылыми, тарихи ген факторды келтіреді. 1930 сетілуі мен XX ғасырдың 30 – тағылымдық және тәрбиелік жылы 1 маусымда Қазақстанда жылдарындағы Қазақстанда маңызы зор болды. Өткенге ауылдың халқы 5 миллион болған саяси қуғын-сүргін мен тағзым ету, тарихта сондай 873 мың болса, оның 4 милашаршылық тақырыптарымен ашаршылықтың болғанын жалион 800 мыңы - қазақтар. байланысты ғылыми еңбектер дында ұстау бүгінгі ұрпақтың 726 мың шаруашылықты мен мұрағаттық материалдар парызы. отырықшыландырған. 5 милкөрмесінің ұйымдастырылуы лион 873 мың адамнан 1933 конференция мазмұнын байыта жылы 2 миллион 493500 ғана түсті. қалған, мұның 1 миллионға 3

[close]

p. 4

Встреча ученых, имеющая историческое значение размышления над «малым саммитом» ученых поли-тики сталинского режима, в том числе по прове-дению курса кол-лективизации в СССР. Огромную работу по организации и проведению конференции провело Министерство образования и науки Республики Казахстан. Проблемы финансирования, оплата гостиниц решались оперативно и очень качественно. Но не менее важным было и то, что в работе конференции приняли участие и активно выступали все ведущие историки Казахстана. Внушительная делегация была представлена историками КазНУ им. аль-Фараби, АГПУ им. Абая, научно-исследовательскими институтами. Весь корпус историков и политологов ЕНУ им. Л.Гумилева, во главе с ректором Университета, профессором Е.Б. Сыдыковым был представлен в зале. Огромное значение этой научной конференции заключалось не только в обсуждении целого комплекса проблем проведения курса коллективизации, и постигшего страну голода в конце 20-х и начале 30-х годов ХХ века. Значимым было и принятие специальной резолюции по научной оценке происшедших трагических событий. Но огромное значение конисториков собрал за одним столом тех, кто раньше находился по разные стороны баррикад; их еще называли «западными» учеными и представителями «советской школы». Власть и идеология разделяла их, и казалось, эта пропасть не скоро будет преодолена. Но конференция 1 июня в Астане развеяла многие сомнения. Весь зал следил, настороженно и с любопытством за выступлениями крупнейших историков мира. Заседание этого важнейшего форума историков открыл Министр образования и науки, академик Б.Т. Жумагулов. Он подчеркнул важность и актуальность обсуждаемой темы и призвал ученых к глубокому анализу проблемы. Выступление Государственного секретаря РК, профессора Мухтара Кул-Мухаммеда за-дало тон сей конференции. Лейтмотивом выступления М. Кул-Мухаммеда стало, с одной стороны, благодарность ко всем зарубежным ученым, которые, находясь за тысячи километров от Казахстана, рассказали всеми миру о постигшей казахстанцев великой трагедии. В то же время Мухтар Абрарович, отметил огромную заслугу Президента страны Н.А. Назарбаева в раскрытии темы голода в Казахстане Буркитбай АЯГАН, директор Института истории государства КН МОН РК, доктор исторических наук, профессор 31 мая Президент Республики Казахстан Н.А. Назарбаев присутствовал на открытии памятника жертвам голода 1932-1933 годов. На этой печальной церемонии, кроме лидеров мировых и традиционных религий, участвовали ведущие ученые-историки, представляющие различные страны. Все они были участниками конференции, которая проходила во Дворце независимости в Астане. Зал Дворца независимости был заполнен до отказа. Сотрудники Института, проводившие регистрацию, позже говорили мне, что более полутора тысяч человек сидело в зале. Казахстанская сторона была представлена депутатским корпусом, видными общес-твенными деятелями. В работе конференции приняли участие и выступали с докладами Марта Брилл Олкотт, Сара Камерон (США), Стивен Уиткрофт (Австралия), Роберт Киндлер (Германия), Ксавьер Аллез, Изабель Огайон (Франция), Владимир Козлов, Елена Тюрина и Алексей Озеров (Россия), Зайнидин Курманов (Киргизстан), Кахрамон Раджабов (Узбекистан), Абдежемиль Абулхаиров (Украина) и другие. Все они являются признанными учеными, имеющими солидные иссле-дования не только по новейшей истории, но и изучению 4 ференции заключалось и в том, что за многие годы, впервые, я повторяю – впервые, за одним столом в Астане собрались историки многих стран, представляющие совершенно различные школы и центры. Этот «маленький саммит» и значение сооружения памятника жертвам голода в Астане. Выступления ученых на пленарном заседании были глубокими и продуманными. Несмотря, на разницу в методике исследования, некоторую разницу в цифрах,

[close]

p. 5

Встреча ученых, имеющая историческое значение гости были награждены нагрудным знаком «За заслуги в развитии науки Республики Казахстан». Из числа зарубежных ученых этой награды были удостоены: Марта Брилл Олкотт (США), Стивен Уиткрофт (Австралия), Сара Камерон (США), Роберт Киндлер (Германия), Владимир Козлов (Россия), Изабель Огайон (Франция), Елена Тюрина (Россия), Кахрамон Раджабов (Узбекистан), Абдежемиль Абдулхаиров (Украина, Крым), Зайнидин Курманов (Кыргызстан), Мурат Суюнбаев (Кыргызстан), Ксавьер Аллез (Франция). В чем было значение конференции? Тема голода и аграрных преобразований до сих пор остаются актуальными и требуют глубокого изучения. Как известно Парламентская комиссия Совета Европы приняла документ «В память жертв Страшного Голода (Голодомор) в бывшей СССР», в котором призвали всех историков и юристов Европы провести совместное, независимое, объективное и лишенное политической по-доплек исследование для того, чтобы полностью установить факты об этой человеческой трагедии и оценить их с точки зрения действующего международного права. Вовторых, эта конференция была призвана изучить дополнительные материалы по теме и дать импульс дополнительным исследованиям. Эта задача остается все еще актуальной. 1 июня 2012 года во Дворце независимости произошла знаменательная встреча историков всех континентов: Евразии, Америки, Австралии. Это была встреча и коллег по цеху, еще недавно разделенных фронтами «холодной войны». 2 июня весь корпус, как иностранных ученых, так и отечественных исследователей встретились в зале заседаний Института истории государства. Обсуждение темы научной конференции было продолжено на специальном семинаре. Гости ознакомились с мини-типографией, научной биб-лиотекой и осмотрели выставку книг, авторами которых являются ученые Института истории государства. ученые были единодушны в одном: «Великий голод» 30-х годов ХХ века явился следствием политики советских властей. Источники ясно свидетельствуют – отмечали М. Брилл Олкотт, С. Уиткрофт, Е. Тюрина и другие, что, несмотря на некоторые случаи неблагоприятной погоды, голод был полностью искусственным, вызванным аграрной политикой Советской власти. На конференции, неоднократно вспоминали труды известного англо-американского историка Роберта Конквеста, крупнейшего исследователя сталинской политической машины. (Его работа «Жатва скорби» помогла действительно разорвать оковы фальсификации, которые многие годы сковывали духовные искания людей науки). Роберт Конквест доказывает, что тиранией И. Сталина и его приспешников уничтожалось всё старое крестьянство, а вместе с ним вырубались и исторические корни народов СССР. Все эти факты, как замечает автор книги, достаточно печальные сами по себе, блекнут перед «колоссальной человеческой трагедией казахов». Основы и последствия курса коллективизации нашли своё отражение в выступлениях Т. Омарбекова (Казахстан), Р. Киндлера (Германия), И. Огайон (Франция), З. Курманова (Киргизстан), В. Козлова (Россия), К. Раджабова (Узбекистан). После завершения пленарного заседания гости перешли к обсуждению проблем, участвуя в работе «круглого стола». Название «круглого стола» «Голод в СССР: новые подходы в оценках историков» позволило выслушать различные оценки как зарубежных, так и отечественных историков. Тон дискуссии был задан профессором Ж. Абылхожиным (Казахстан) который подчеркнул, что коллективизация кроме прочего сломала традиционный уклад и структуру казахского социума. Репрессивная политика властей, её различные аспекты были раскрыты в сообщениях А. Абулхаирова (Украина) и А. Озерова (Россия). Участники конференции были специально рассажены организаторами «круглого стола» так, чтобы представители западной школы могли видеть своих вчерашних оппонентов-коллег в лицо. По поводу чего модератор «круглого стола» выразился более четко: «face to face», то есть «лицом к лицу». За «круглым столом» разгорелись жаркие дискуссии. Высказывались противоположные мнения, оспаривались научные выводы и данные статистики. Было очень приятно видеть, как ученые емко и с фактами доказывали свои научные результаты. В самые горячие моменты дискуссии модератор «разводил» дискутирующих призывами «попить чаю» и продолжить разговор. «Круглый стол», по мнению присутствующих, получился очень интересным и оживленным. В это же время в соседней аудитории прошла пресс-конференция. Её проводили ректор ЕНУ им. Л.Н. Гумилева Е. Сыдыков, директор Института истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова Х. Абжанов и автор этих строк. В зале присутствовали журналисты, участники конференции и иностранные гости. В завершение конференции 5

[close]

p. 6

отклик на международную научную конференцию исследоВания о траГедии ПрошлоГо Будут Продолжены аналогичная конференция была проведена с объявлением политики гласности в СССР в 1989 г. в Алма-Ате: это была Всесоюзная конференция. Поэтому нынешнюю конференцию столь представительного уровня можно считать поворотным этапом в историческом осмыслении проблемы массового голода в результате политики советского государства по сплошной коллективизации и оседанию казахских кочевых хозяйств. Астанинская конференция по истории голода в Казахстане 1932-1933 гг., собравшая крупных исследователей проблемы из Австралии, Великобритании, Германии, Казахстана, Кыргызстана, России, США, Узбекистана, Украины и др., стала поистине уникальным примером успешного диалога голода и политических репрессий советской системы. За период суверенного развития Казахстана проблематика голода достаточно хорошо исследована отечественными учеными. Заметный вклад в ее разработку внесли за последние два с половиной десятилетия и зарубежные исследователи. Среди них: ведущий сотрудник программы изучения России и Евразии Фонда Карнеги Марта Брил Олкотт, профессор Мельбурнского университета Стивен Уиткрофт, профессор института штата Мэриленд Сара Камерон, профессор Берлинского университета имени Гумбольдта Роберт Киндлер и другие, которые выступили на конференции в Астане. Нужно отдать должное зарубежным ученым, которые задолго до падения Советского Союза и появления доступа к Жанна КыдыРАлИНА первый заместитель директора Института истории государства, доктор исторических наук Последние дни мая были насыщены важными событиями в общественнополитической и духовнокультурной жизни страны. На минувший День памяти жертв массовых политических репрессий пришлись две скорбные даты: 75-летие пика массовых политических репрессий и 80-летие голода. 31 мая в Астане состоялось открытие памятника жертвам голодомора. Осмыслению уро-ков истории и памяти жертв страшных событий в истории ХХ века была посвящена прошедшая 1 июня в столичном Дворце Независимости Международная научная конференция «Голод в Казахстане: трагедия народа и уроки истории». Это была фактически первая за период Независимости страны крупная международная конференция по данной теме, собравшая известных ученых из 13 стран мира. Прежде 6 международного уровня и открытых контактов историков и архивистов, их взаимообмена по ключевым аспектам изучения проблематики массового советским архивам подняли данную тему. Интерес к трагедии казахского голода на Западе возрастает. Заслужи вает внимания новая методология и инструментарий

[close]

p. 7

отклик на международную научную конференцию исследований последствий голодомора зарубежными учеными: исполь-зование методов экономической статистики, изучение комплекса факторов, антропометрических данных, таких как показатели роста военнослужащих и т.п. Проведенный форум крупнейших исследователей проблематики голода и политических репрессий советского периода имеет позитивное значение в дальнейшем развитии международного сотруд- сложность исторического конференции отметили, что ничества профессионального процесса того времени. материалы о голодоморе еще сообщества историков разОткрывая в Астане мону- требуют более тщательного ных стран и континентов. мент погибшим от голода, изучения. По итогам мероСостоявшийся научный Президент Казахстана Н.А. приятия рекомендуется подвзаимообмен показал, что Назарбаев отметил: «Голод и готовка совместного сборника отечественным и зарубежным его ужасные последствия стали статей казахстанских и ученым есть чем поделиться и крупнейшей гуманитарной зарубежных исследователей чему поучиться друг у друга. катастрофой советского «История политических репРазгоревшиеся на раз- пери-ода, от которых пос- рессий и голода в СССР», нообразных диалоговых пло- традали не только жители включение в программу вузов щадках: пленарном заседании Казахстана, но и России, спецкурса, посвященного конференции, круглом сто- Украины, Беларуси. Это изучению темы голода в ле, пресс-конференции, непреходящая, незабываемая Казахстане. встречах с профессорско- боль нашего народа. В сердцах Дальнейшие исследопреподавательским составом казахстанцев, в народной вания и подготовка дои студентами вузов Астаны, памяти она останется кументальных серий, истонеформальных встречах уче- навечно. Казахстанцы дол- рико документальных исных в Институте истории жны быть мудрыми и не следований и монографий о государства - дискуссии и допускать политизации темы политических репрессиях и прения, свидетельствует голодомора». голодоморе будут продолжены. о том, что имеются еще Незабвенная правда ис- Это необходимо для того, малоизученные аспекты тории будет передаваться из что-бы извлечь необходимые проблемы, нуждающиеся в поколения в поколение. Ведь уроки из прошлого, освоить серьезном и обстоятельном последствия голода 1932-1933 уникальный опыт стратегии исследовании. гг. ощущаются до сих пор. выживания нации в условиях Бурные обсуждения выз- Специалистами подсчитано, силового давления и жесткого вала проблема осмысления и об этом свидетельствуют притеснения политического оценок трагических событий. и очевидцы, в 1932 году режима и отдать дань Здесь имеется полифония из 10-ти родившихся – памяти безвинным жертвам интерпретаций, а также ис- только один выживал. Те, чудовищных по методам и торических и политико- из ныне здравствующих средствам осуществления правовых оценок трагедии людей старшего поколения, социально-экономических и голода, неоднозначность родившихся в 1932 году, политических кампаний. и разнообразие мнений - это люди, прошедшие по поводу терминологии естественный отбор, чудом массового голода на разных выжившие в годы всенародной языках. Все это характеризует катастрофы. для исследователей всю Участники состоявшейся 7

[close]

p. 8

отклик на международную научную конференцию соВетский эксПеримент, унесший жизни миллионоВ крестьян казахстана ные, так и казахстанские эксперты и ученые: Стивет Уиткрофт, Марта Брилл Олкотт, Зайнидин Курманов, Изабель Огайон, Сара Камерон, Елена Тюрина, Роберт Киндлер, Ксавьер Аллез, Александр Озеров, Кахрамон Раджабов, Буркитбай Аяган, Хангельды Абжанов, Талас Омарбеков и многие другие. Впервые форум такого масштаба объединил ученых из 13 государств мира, готовых поделиться своими достижениями и выводами по проблеме голода в Казахстане. Работа конференции началась с церемонии открытия монумента «Памятник жертвам голода» («Ашаршылық құрбандарына ескерткіш»), в которой принял участие Глава государства Н.А. Назарбаев. В своем выступлении он отметил, что голод коснулся не только Казахстана, но и России, Украины и Беларуси. Всего в эти годы погибло около Алима АуАНАсОвА главный научный сотрудник Института истории государства КН МОН РК, доктор исторических наук, профессор В конце мая казахстанская общественность отметила две поистине трагические даты в истории своего народа. 80 лет назад был осуществлен советский эксперимент, в области сельского хозяйства повлекший за собой массовую гибель миллионов крестьян Казахстана. И вторая дата - 75-летие пика политических репрессий в отношении казахской интеллигенции. В этом году, отдавая дань памяти безвинно погибшим людям, правительство Казахстана инициировало целый ряд мероприятий, позволивших дать историческую оценку событиям тоталитарного прошлого. В столице независимого Казахстана Астане 31 мая - 1 июня 2012 года состоялась международная научная конференция «Голод в Казахстане: трагедия народа и уроки истории». В ее работе приняли участие как зарубеж8 проведения конференции, казахстанские и зарубежные ученые провели ряд встреч со студентами, магистрантами и докторантами ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, КазГЮУ, Казахского агротехнического университета им. С. Сейфуллина, на которых выступили с докладами по истории коллективизации и голода в Казахстане. По итогам работы первого дня участники конференции посетили музейно-мемориальный комплекс «АЛЖИР», где воочию увидели, в каких условиях содержались узники концентрационного лагеря в годы сталинского режима, познакомились с доку- 7 миллионов человек. Из них 1,5 миллиона пришлось на жителей Казахстана. Поддерживая инициативу ментами (письмами, воспоминаниями) жертв сталинского террора. Кульминацией научного сотрудничества конференции ста-

[close]

p. 9

халыҚаралыҚ ғылыми конференция туралы Пікір ло пленарное заседание, которое выявило интерес к выбранной тематике не только у ученых, но и у молодежи. Это говорит о востребованности и своевременной реакции научной общественности на запросы общества в обозначенной тематике конференции. Работа пленарного заседания прошла плодотворно. Заявленные доклады оказались содержательными и интересными. Выступающие сходились в одном, что причиной голода, депортаций и массовой гибели людей стала жестокая политика советского режима. Голод 19321933 годов является величайшей трагедией в истории переживших его народов. Главный виновник репрессий – это бесчеловечная тоталитарная система (С. Уиткрофт, Австралия; М.Б. Олкотт, США; Р. Киндлер, Германия; И. Огайон, Франция; А. Абдулхаиров, Украина). Наряду с этими выводами в последующих докладах (Б. Аяган, Казахстан), прозвучала мысль, что тема голода характерна для всех этносов, населявших советское пространство в 30-е годы ХХ столетия. Несмотря на голод, трудности, которые пережил казахский народ, Казахстан дал приют миллионам обездоленным депортированным, которые обрели здесь новую жизнь, «пустили корни», начали свое возрождение на новой родине. Ученые отмечали, что наиболее сильно от советского эксперимента пострадало традиционное хозяйство казахского общества (Х. Абжанов, Т. Омарбеков, Казахстан; И. Огайон, Франция). Исторические документы архивов Казахстана, России, Беларуси доказывают, что страшные события 30-х годов ХХ века позволят раскрыть еще малоизученные страницы этого периода. Поэтому необходимо продолжать поиск, обработку и введение в научный оборот документального материала, сосредоточенного в российских архивах (Е. Тюрина, Россия), для объективного исторического анализа прошлых лет. Не менее интересными оказались доклады, посвященные теме «Отношение интеллигенции к советской модернизации»: «Сопротивление казахской и киргизской интеллигенции большевизации страны» (З. Курманов, Кыргызстан) и «Годы голода 1918-1919 и 1930-1933: политика Турара Рыскулова о преобразовании казахской экономической структуры» (К. Аллез, Франция). Проблема истории голода позволила сделать обобщающие выводы касательно природы возникновения этого явления и его распространения в Казахстане. В целом, уровень представленных докладов был очень высоким, а их изложение интересным. Новые данные, озвученные на пленарном заседании, достойно вошли в научный оборот и заняли свое место в исторической науке. Продолжение научного диалога между учеными прошло в рамках круглого стола «Голод в СССР: новое осмысление и оценки историков». Сессия была открыта докладом казахстанского ученого Ж. Абылхожина и российского ученого А. Озерова и др. При активном участии всех присутствующих, дискуссия позволила ответить на многочисленные вопросы, связанные с откочевками, оседанием казахов, насильственным созданием колхозной формы собственности и др. Были сделаны аналитические выводы и обобщения по обсуждаемой теме. Научная дискуссия отказалась от политизации проблемы голода. Выступления участников круглого стола отличались высоким уровнем компетентности авторов в обозначенных темах, что вызвало живой отклик аудитории. Обсуждение этого и целого ряда других вопросов в рамках круглого стола внесло определенный вклад в понимание озвученной проблемы для исследователей казахстанской исторической науки. Конференция стала переломным событием для историков Казахстана, так как она помогла обобщить и суммировать достижения и выводы по истории коллективизации и голода за 20-летний период, накопленные исторической наукой. По итогам работы конференции была принята резолюция, которая способствует укреплению плодотворного взаимообмена казахстанских и зарубежных ученых, поднимет на более высокий уровень интеграционные процессы в сфере науки и образования. Для получения широкого отклика на работу конференции необходимо сделать доступным результаты работы не только в академической аудитории, но и в среде общественности. В частности, в дополнение к академическим публикациям «Института истории государства» можно было бы организовать серию публикаций в журнале в СМИ, представив простор для обсуждения озвученной темы, открыть в интернете страничку форума, на которой каждый смог бы высказать свое мнение и дать оценку событиям 30-х годов в Казахстане. В целом конференция не смогла оставить равнодушными не только участников ей, но и общественность Казахстана, которая за дни работы конференции смогла почтить память жертв тоталитарной системы 30-х годов ХХ столетия. Конференция должна найти свое продолжение во имя исторической правды и справедливости, создать в обществе механизмы, препятствующие реставрации насилия и проявлению тоталитарных стереотипов в любых формах. 9

[close]

p. 10

халыҚаралыҚ ғылыми конференция туралы Пікір тарихҚа жаңа көзҚарас - отандыҚ және шетелдік тарихшылардың сұхБатына ұласты алдар жарияланып үлгерді. Себебі, ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы Ашаршылық тарихына қалам тартқан тарихшылар халықаралық деңгейде бас қосты, пікір алмасты. Отандық тарихшылардың Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті мұрағатында сақталған құпия қорлардағы тың мәліметтері Батыс тарихшыларының назарын аударды. Конференцияда ҚР-ның Мемлекет хатшысы Мұхтар Құл-Мұхаммед, ҚР Білім және ғылым Министрі Б.Т. Жұмағұлов, Мемлекет тарихы институтының директоры Б.Ғ. Аяған, Ш.Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры Х.М. Әбжанов, әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың профессоры Т. Омарбеков және т.б. отандық ғалымдармен қатар АҚШ, Франция, Германия, Ресей, Украина, Қырғызстан, Өзбекстанның оқымыстылары өз ойларын ортаға салды. «Қазақтың қасіреті тек қазақтың жанына қатты бататындығы, сондықтан отандық тарихшылардың зерттеулері маңыздырақ» екендігі айтылды. Үлкен мінберден Миллиондар қасіретіне қатысты түйін сөздер: тоталитаризм, сталинизм, кремль, ұжымдастыру науқаны, жалған халық санақтары мен статистика, жаппай көшу, генофонд, геноцид, қылмыс, ар-ождан соты және т.б. қайта Күлпаш ІлИЯсОвА, тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, Мемлекет тарихы институтының бөлім бастығы, бас ғылыми қызметкері: 2012 жылдың 1 маусымында өткен «Қазақстандағы ашаршылық: халық қасіреті және тарих тағылымы» атты халықаралық ғылыми конференцияның соңы отандық және шетелдік ғалымдардың сұхбатына ұласты. Көп кешікпей осы конференцияның жұмысы туралы БАҚ-да көптеген жағымды матери- жаңғырды. Өткен ғасырларда «Жеті ағайынды – жұттан» аман қалған қазақтың орны толмас шығыны және оның демографиялық зардаптарына баса көңіл бөлінді. Бұл басқосу баршамызға «тарихты білмей, болашақты болжай алмайтынымызды» сезіндірді. Методологиялық тұрғыдан мынадай мәселелерді бөліп айтуға болады: Ашаршылық тарихының хронологиясын нақтылау; Ашаршылық тарихын тұтас қарастыру; Ашаршылық тарихын кешенді зерттеу; Шетелдік ғалымдардың ұстанымы; Отандық тарихшылардың ұстанымы; Ашаршылық құрбандарына тағзым және тарих тағылымы. 30 жылдардағы ҚазаҚстандағы алаПат аштыҚтуралы әлем ғалымдары ой Бөлісті XX ғасырдағы қазақ тарихы бірқатар қасіретті оқиғалармен ерекшеленеді. Солардың бірі 1932-1933 жылдардағы бүкіл қазақ жерін қамтыған сұрапыл аштық қасіреті. Отандық және шетелдік тарих ғылымы қазақ шаруаларын күштеп ұжымдастыру Кеңес елінің тарихында жалпы адамзатқа қарсы жасалған қатыгез тәжірибе деп мойындады. КСРОның ресми билігі мен тарих ғылымы ашаршылық мәселесін жарты ғасырдан астам уақыт жасырып келді немесе өздеріне тиімді етіп көрсетті. Мамыр айында БҒМ Ғылым комитеті Мемлекет тарихы институты ғалымдары мұрағаттық құжаттар мен 10 сейітқали дүйсеН, педагогика ғылымдарының кандидаты

[close]

p. 11

халыҚаралыҚ ғылыми конференция туралы Пікір қазақстандық, кеңестік, ресейлік және батыстық еңбектер негізінде Қазақстан тарихының сол бір қасіретті кезеңіне арналған «19321933 жылдардағы ашаршылық ақиқаты» деп аталатын ұжымдық монография (қазақ және орыс тілдерінде) шығарып оқырманға ұсынды. Ал 1 мамыр күні Астанада Білім және Ғылым министрлігінің ұйымдастыруымен «Қазақстандағы ашаршылық: халық қасіреті және тарих тағылымы» деген тақырыпта халықаралық ғылыми конференция өткізілді. Тәуелсіздік сарайында өткен алқалы жиынға 1500 жуық адам қатысты. Ғалымдардың осы басқосуында Қазақстандағы ашаршылық қасіретін кешенді зерттеу және жаңаша ой-тұжырымдар жасауға талпыныс жасалды. Шетелдік және еліміздің ең танымал ғалымдары мен осы проблеманы зерттеушілер бір күн бойы кеңінен пікір алысты. Ресейлік ғылым докторлары Е.А.Тюрина, В.П.Козлов, өлкетанушы А.Н.Озеровпен қатар, Украинадан А.З.Абдулхаиров, Қырғызстаннан З.К.Құрманов, М.Н.Сүйінбаев, Өзбекстаннан К.К.Ражабов сияқты ғалымдар тартымды баяндамалар жасады. Алыс шетелден келген Марта Брилл Олкотт (АҚШ) «Ұжымдастыру мен ашаршылықты зерттеудің проблемалары», Стивен Уиткрофт (Австралия) «Қазақстандағы Ұлы аштық: ауқымы мен таралуы туралы қысқаша жазбалар», Изабель Огайон (Франция) «Қазақтарды жаппай отырықшыландыру ашаршылықтың бір себебі», Сара Камерон (АҚШ) «Батыс тарихнамасындағы қазақ аштығы», Роберт Киндлер (Германия) «1932-1933 жылдардағы ашаршылық және халықтың аман қалу стратегиясы», Ксавьер Аллез (Франция) «1918-1919 және 19301933 жылдардағы ашаршылық: Тұрар Рысқұлов қазақ қоғамының экономикалық құрылымын өзгерту саясаты туралы». Шетелдік ғалымдардың көпшілігі өз баяндамаларында «қазақ аштығы» деген тіркесті қолданып отырды. Бұл шетелдік ғалымдардың алапат аштықты қазақ ұлтының басына түскен қасірет екенін мойындағаны деуге болады. Ғылыми жиындағы ғалымдардың ортақ бір пікірі-тарихшылар арасында ашаршылыққа қатысты мәселелерге баға беруде түрлі көзқарастар мен пікір қайшылықтарының көп кездесуі. Солардың бірі ашаршылық кезінде қанша қазақ өлді және туған жерін тастап алыс, жақын шетелдерге босып кетті, шетелдерде қаншасы оралмай қалып қойды? АҚШ ғалымдары Р.Конквест 1 млн., М.Олкотт 1,5 млн. М.Тәтімов 1 млн. 750 мың деп көрсетеді. Ал тарихшы Т.Омарбеков 1992 жылы аштық мәселесін зерттеген республикалық комиссия шығарған 2 млн. 200 мың қазақ шығын болды деген дерекке тоқталуды ұсынды. Қарағандылық ғалым В.В. Козина республикада тарихи демография ғылымы әлі қалыптаспаған, тарихи статистикамен жұмыс істеу методикасын әлі толық меңгермегенбіз, сондықтан бұл цифрларды мұқият зерделегеніміз жөн деген ұсыныс айтты. Мельбурн университетінің профессоры (Австралия) Стивен Уиткрофт Қазақстандағы ашаршылықтың себебін большевиктердің қате жүргізген экономикалық саясатын (КСРОдағы индустрияландыру ісіне қазақ шаруаларының малын пайдалану) мен табиғи апат (жұт) салдарынан іздейді. Т. Омарбеков, Қ. Атабаев, Н. Абдоллаев, Қ.Әбуев, А. Қашқымбаев сияқты ғалымдар 1932-1933 жылдардағы қазақ қасіретіне «Ұлы» сөзін теңеу қисынсыз деген пікірді алға тартты. «Ұлы» ұғымы тек жағымды іске, ой-пиғылға арналған. Ал қазақ халқының жартысын қырғынға ұшыратқан қайғылы оқиғаға «Ұлы жұт» деп баға беру қисынсыз екенін алға тарт- Конференцияға қатысушы қазақстандық ғалымдар үзіліс кезінде. Халықаралық ғылыми конференция. 2012 жыл 1 маусым. ты. Осы және басқа да ғалымдар ашаршылыққа байланысты бөлек бір «Аза күнін» немесе «Еске алу күнін» белгілеуді ұсынды. Өйткені 1723-1727 жылдардағы «Ақтабан шұбырынды» оқиғасында, 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс пен 1918-1920 жылдардағы Азамат соғысында қазақ халқының жартысы қырылып емес деген пікірді айтты. Тарихшы Қ. Атабаев 19321933 жылдардағы аштық большевиктер партиясының қолымен жасалды, сондықтан «қылмыскер партияны» тарихи әділеттілік және тарихтан сабақ алу үшін символикалық түрде «тарих сотына» тартуды ұсынды. Ғалымдардың көпшілігі 19211922 жылдардағы аштықта да 1 млн. астам қазақ аштыққа ұшырады, сондықтан КСРО кезіндегі Қазақстандағы аштық мәселесін зерттеуді тек 1932-1933 жылғы аштықпен шектемеуді ұсынды. Сонымен қатар кейбір ғалымдар осы аштықтар кезінде республиканы мекендеген басқа ұлт өкілдері де шығынға ұшырады, оларды да ескеруді ұсынды. Шетелдік және қазақстандық тарихшылардың ортақ пікірге келген бір мәселесіҚазақстандағы ашаршылық тарихынан саяси астар іздеу, оны Ресей мемлекетінен немесе орыс халқынан көру, Алашорда қозғалысымен, саяси репрессиямен байланыстыру дұрыс емес деген ортақ пікірге тоқталды. 11

[close]

p. 12

халыҚаралыҚ ғылыми конференция туралы Пікір ҚазаҚстандағы ашаршылыҚ Қасіретіне 80 жыл 2012 жылы Қазақстан республикасының Президенті н.ә. назарбаевтың тапсырмасымен Қазақстандағы ашаршылық қасіретіне 80 жыл толуына орай ғылыми зерттеу жұмыстарын жазу және конференциялар өткізіп, 19321933 жылдардағы ашаршылық құрбандарына ескерткіш қою мәселесі көтерілген болатын. тақырыпты талқылауға қатысты. Зұлмат ашаршылық тақырыбына арналған конференцияда Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хатшысы Мұхтар Абрарұлы Құл-Мұхаммед, Қазақстан Республикасы Білім және ғылым минис-трі Бақытжан Тұрсынұлы Жұмағұлов, ҚР БҒМ ҒК Мемлекет тарихы институтының директоры Бүркітбай Ғелманұлы Аяған және Қазақстандағы ашаршылық тарихын зерттеген тарихшы ғалым Талас Омарбеков, Ж.Б. Әбілғожин, Х.М. Әбжәнов және тағы басқа отандық зерттеуші ғалымдар қатысып сөз сөйледі. Қазақстандағы ашаршылық қасіретіне қатысты баяндама жаса-ған шетелдік ғалымдардың есімдеріне де тоқтала кеткеніміз жөн болар. Олар: Е.А. Тюрина (Ресей), М.Б. Олкот (АҚШ), Стивен Уиткрофт (Австралия), И. Огайон (Франция), С. Камерон (АҚШ), З.Қ. Құрманов (Қырғызстан), Р. Киндлер (Германия), К. Аллез (Франция), В.П. Козлов (Ресей), А.З. Абулхаиров (Украина), К.К. Ражабов (Өзбекстан), М.Н. Суюнбаев (Қырғызстан), А.Н. Озеров (Ресей) сияқты ғалымдар өз зерттеу еңбектері бойынша баяндамалар жасады. Бұл шетелдік ғалымдардың әрқайсысының тақырыбы әртүрлі және баяндамаларының мазмұны да өзгеше. Яғни, шетелдік ғалымдардың қазақ қасіреті туралы зерттеулер жасағандығы, жазғаны, әлем қауымдастығы алдында кеңестік тоталитарлық жүйені сынағаны дұрыс. Бірақ, ескертін мәселелер де баршылық. Мәселен, олардың зерттеулерінің барлығы толық біздің еліміздің ұлттық мүддесіне сай шынайы тарихи ақиқатты ашып бере алмайды. Шетелдік авторлардың еңбектерін ғылыми зерттеулер жазғанда салыстырмалы түрде пайдалануға болады. Бірақ, олардың еңбектеріне асыра баға беріп ақиқат деп қабылдауға болмайды. Себебі, шынайы тарихты отандық қазақ тарихшылары ғана жаза алады. Өйткені, қасірет шеккен ұлт өкілдерінің ата-бабалары оқиғаны басынан өткерді. Ел ара- Қанат еңсеНОв, тарих ғылымдарының кандидаты, Мемлекет тарихы институтының аға ғылыми қызметкері Осы бір қасіретті тарих беттерін қайта қарап, тарихын зерттеп және зерделеу үшін 2012 жылдың 1 маусым күні Астана қаласындағы «Тәуелсіздік сарайында» «Қазақстандағы ашаршылық: халық қасіреті және тарих тағылымы» атты халықаралық ғылыми конференция өтті. Алқалы жиынға алыс және жақын шетел ғалымдарымен қатар, отандық тарихшылар, еліміздің зиялы қауым өкілдері қатысып, өзара пікір алмасты. Қазіргі кезде Қазақстандағы зұлмат ашаршылық қасіретін шетелдік, ресейлік және отандық ғалымдардың зерттеп келе жатқандары бар. Мәселен, бұл тақырып Кеңес үкіметі тұсында тыйым салынған жабық тақырып болып келді. Тек қана 1980 жылдардың соңында ғана жабық мұрағаттардың құпия болған деректері жариялана бастады. Осы тақырыпты шетелдік тарихшы ғалымдар бұрында зерттеп, өз еңбектерін жариялаған болатын. Дегенмен, еліміздің тарихындағы қаралы тарих беттері толық зерттеліп болды деп айту қиын. Қазіргі кезде де осы тақырыпқа қатысты зерттеу еңбектерімен айналысып жүрген бір топ ғалымдар шетелдерден келіп, пікір алысуға, 12 сында кәрия куәгер адамдар бар. Мұрағаттарда деректер баршылық. Сондықтан, әр елдің өз тарихшылары ғана тарихын шынайы жазып, дұрыс түсіндіре алады. Қазақ елінің тарихындағы осынау бір қасіретке толы ашаршылық апаты мен қуғын-сүргін тарихы әлі де жете зертеле қойған жоқ. Болашақта мұрағат қойнауларында сақталған түрлі құжаттар, хаттар, хаттамалар, шешімдер, бұйрықтар толық ғылыми айналымға шығарылып, ғылыми талдау мен сараптамадан өткізіліп барып, толыққанды тарихтың ақиқатын анықтай түсетін мәселелер ретінде қарала түсуі керек.

[close]

p. 13

халыҚаралыҚ ғылыми конференция туралы Пікір научный Подход В оценке исторических соБытий блюдаются попытки выработки новых подходов в типологизации исторического процесса. Эта проблема требует более углубленных исследований на основе документов. Немало интересного в рассматриваемую проблему внесли зарубежные ученые. В связи с открытием архивных материалов в стране выяснилось, что работа с первоисточниками не укладывается в традиционные схемы. Одна из причин разногласий историков в вопросах исследования советского периода кроется в отсутствии достоверных статистических данных. Отчасти это объясняется не только уничтожением статистических данных и всей статистической системы того периода, но и слабой разработанностью методологии работы по этому вопросу. Научный доклад известного в мире своими трудами ученого из Австралии Стивена Уиткрофта красноречиво говорит о том, что изменились методологические подходы в данном направлении. Помимо констатации фактов и подтверждения их документами, ученый провел глубокий анализ статистических данных исследуемого периода и обозначил серьезные, планомерные шаги по дальнейшему углубленному изучению вопроса. Ученый, исследующий проблему голода в мире, обозначил новые подходы в извлечении необходимых данных из доступных для исследователя документов. Социально-экономическая структура казахского общества в 30 годы ХХ столетия историками определяется эмпирически, но мы не можем определять историю лишь в виде дат, цифр, статистических данных и т.д. Общество – это особенно сложная реальность. Об этом говорилось в докладе молодого ученого – научного сотрудника из Германии Роберта Киндлера. Для того чтобы понять этнос в конкретный исторический процесс, понять состояние народа в критических ситуациях необходимы более тонкие инструменты исследования. Этим и объясняется обращение исследователя к структурно-системному подходу, применение методов этносоциального анализа, обращение к терминам и понятиям из других наук, например социальной истории и психологии. Ученый на конкретном материале пытается конструировать схему этносоциальной структуры казахского общества в исторических реалиях руководства советской власти. Используя структурно-системный подход, автор показал, что общество даже в особо критичный, переломный для этноса момент – это, прежде всего, сумма связей и отношений. Научный анализ событий 30х годов ХХ века, проведенный учеными в ходе конференции, а также в жарких спорах за круглым столом ярко продемонстрировал состояние исторической науки на сегодняшний день. Исторический обзор, проведенный отечественными и зарубежными учеными в ходе конференции, позволяет сделать выводы о том, что наука не стоит на месте, а ищет новые подходы в исследовании непростых страниц в истории Казахстана. Несомненно, успеху конференции способствовал новый подход организаторов конференции – Министерства образования и науки РК, который заключался в широком привлечении к изучению вопроса ученых ближнего и дальнего зарубежья. Благодаря взаимному обмену историков разных стран, обогащается методология научного исследования истории Казахстана. Прошло 2 недели после конференции, а ко мне на почту продолжают приходить слова благодарности в адрес организаторов конференции от зарубежных ученых. В частности, молодой историк из Америки Сара Камерон говорит: «Искренне благодарю организаторов конференции за предоставленную мне возможность встретиться с представителями исторической науки Казахстана и других стран, обменятся мнениями, выслушать их и быть услышанной, особая благодарность коллективу Института истории государства». АНАфИНОвА Мадина, кандидат филологических наук, главный научный сотрудник отдела евразийства и сравнительных политических исследоваеий Иинститута истории государства Прошедшая 1 июня сего года международная научная конференция «Голод в Казахстане в 30х годах ХХ века: трагедия народа и уроки истории» обозначена двумя ключевыми словами – «память», «научная». Отдавая дань памяти жертвам трагических событий 30х годов прошлого столетия, ученые Казахстана демонстрируют приверженность к глубоко научному подходу в оценке произошедшего. На мой взгляд, для простых граждан Казахстана проявление эмоций во вновь открывающихся фактах трагических событий советского периода – голод, репрессии, утеря исторического наследия казахов: языка, культуры, традиционного уклада жизни, и, самое главное подрыв генофонда страны – состояние естественное. Однако для ученого, в первую очередь важны не эмоции, а точные сведения – цифры, документы, факты, подтверждающие истинность утверждаемых сегодня постулатов об ошибках советской власти. Поскольку на конференции рассматривались различные аспекты последствий насильственной коллективизации, и последовавшего за ним голода, остановлюсь на докладах, особенно впечатливших меня с точки зрения методологии рассматриваемого вопроса. В последние годы на- 13

[close]

p. 14

отклик на международную научную конференцию диалоГ историкоВ как ближнего, так и дальнего зарубежья, М.-Б. Олкотт (США), С. Уиткрофт (Австралия), И. Огайон (Франция), К. Аллез (Франция), С. Камерон (США), Р. Киндлер (Германия), Е. Тюрина (Россия), В. Козлов (Россия), З. Карпеков (Кыргызская Республика), М. Суюнбаев (Кыргызская Республика), А. Абдулхаиров (Украина), К. Ражабов (Республика Узбекистан). Таким образом, работа конференции проходила в качестве представительного съезда исследователей (представляющих 15 стран ближнего и дальнего зарубежья), занимающихся проблемами истории, историографии, изучением документальной основы проблемы коллективизации в Казахстане. Участники конференции высказали общее мнение о том, что трагедия коллективизации неисчерпаемая тема, требующая объективных научных исследований, обстоятельного анализа архивных материалов, всестороннего изучения статистических данных, демографических, культурных последствий коллективизации. Продолжением официальной части конференции явился международный круглый стол «Голод в 30-х гг. ХХ века в Казахстане: новое осмысление темы» (модератор - директор Института истории государства КН МОН РК д.и.н., профессор Б.Г. Аяган), который собрал наиболее представительную часть отечественных и зарубежных историков: С. Уиткрофт (Австралия), И. Огайон (Франция), С. Камерон (США), Р. Киндлер (Германия), Е. Тюрина (Россия), Н. Озеров (Россия), З. Карпеков (Кыргызская Республика), известные отечественные историки Х. Абжанов, Т. Омарбеков, Ж. Абылхожин, К. Атабаев, Н. Абдуллаев, К. Абуев и др. В ходе «круглого стола» состоялся свободный, неформаль- БАГдАтОвА сауле, кандидат исторических наук, старший научный сотрудник Института истории государства КН МОН РК В Астане 1 июня 2012 года прошла международная научная конференция «Голод в Казахстане: трагедия народа и уроки истории», посвященная 80-летию Великого голода 30-х годов ХХ века. Основная тема конференции: коллективизация в Казахстане: трагедия народа, причины, последствия голода 30-х годов. Конференцию открыл Министр образования и науки Республики Казахстан Б.Т. Жумагулов. В своем докладе на конференции, государственный секретарь Республики Казахстан Мухтар Кул-Мухаммед определил исторические аспекты трагедии казахского народа, подчеркнул: «Мы должны отдать скорбную дань памяти всех жертв той трагедии казахского народа, которая теперь незабвенна и будет передаваться из поколения в поколение всеми гражданами нашего независимого государства». Свидетельством огромного интереса к проблемам казахстанской истории, проявлением неравнодушного отношения к трагедии казахского народа 30-х годов ХХ века явилось участие в ее работе целого ряда известных ученых, 14 ный обмен мнениями по наиболее актуальным проблемам коллективизации, присутствующие отмечали необходимость уточнения статистических данных, определения демографических последствий коллективизации, привлечения новых архивных материалов ранее «закрытых фондов», использования новых методологических подходов в изучении и осмыслении трагических страниц казахстанской истории. По ряду вопросов развернулась горячая полемика, характеризующая серьезный настрой ученых по решению актуальных проблем истории коллективизации, демонстрирующая новый уровень конференции. Полемический настрой, стремление дать объективный, всесторонний анализ проблемы были характерны для выступлений как отечественных, так и зарубежных исследователей: Т. Омарбекова, К. Атабаева, Ж. Абылхожина, Ф. Огайон, Н. Озерова, С. Уиткрофта. Выражая признательность зарубежным ученым, прежде всего пионерам освоения данной темы (Р. Конквесту, М.-Б. Олкотт), отечественные исследователи призвали к объединению усилий в

[close]

p. 15

данном направлении. Так как современный этап изучения проблемы коллективизации требует объединения усилий ученых, прежде всего, в контексте изучения проблемы демографических последствий трагедии 30-х годов ХХ века, когда казахский народ смог восстановить огромные потери лишь через десятилетия, примерно в 70-е годы ХХ века. В научных дискуссиях было высказано мнение, что наиболее сложной проблемой является определение людских потерь в период коллективизации, в воссоздании реальной картины необходимо участие специалистов-демографов, которые в соответствии со специфической расчетной методикой, на основе тщательного анализа смогут дать объективную оценку событий. Насильственная коллективизация привела к массовым откочевкам казахского населения, сформировала многочисленную казахскую диаспору за рубежом, данная проблема также требует своего нового прочтения. В завершение работы «круглого стола», были проанализированы предложения и замечания участников. Планируется издание сборника научных трудов международной конференции, а также продолжение плодотворного сотрудничества ученых-историков. к ез д е с у ҚазаҚстандағы украинаның төтенше және өкілетті елшісімен кездесу 2012 жылдың 13 маусымында Мемлекет тарихы институтының ғалымдары Қазақстан Республикасындағы Украинаның Төтенше және Өкілетті елшісі Олег Алексеевич Демин, Қазақстан Республикасындағы Украина Елшілігінің саяси мәселелер бойынша кеңесшісі Петр Васильевич Токарьмен кездесті. Мемлекет тарихы институтының директоры Б.Ғ. Аяған мәртебелі қонақты мемлекеттік мекеменің негізгі жұмысымен, ғылым саласында қолжеткізген жетістіктері мен болашақтағы мақсаттарымен таныстыра келе, Украинаның Төтенше және Өкілетті елшісімен өткізіліп отырған кездесу институт шежіресінде алғашқы рет болып отыр деді. Бүркітбай Ғелманұлы жақында ашаршылық қасіретіне 80 жыл толуына орай Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың тапсырмасымен бірқатар іс-шаралар қолға алынып, 31 мамыр күні ашаршылық құрбандарына арналған ескерткіш ашылғандығын, маусым айының басында «Қазақстандағы ашаршылық: халық қасіреті және тарих тағылымы» ат-ты халықаралық ғылыми конференцияның жоғары деңгейде өткізілгендігін атап өтті. Өз кезегінде елші О.А. Демин Қазақстанды Украинамен терең тарихи байланысы бар достық және бауырмал ел ретінде қарастыратындығын тілге тиек етті. Екі елді жалпы ортақ бастан кешкен көптеген оқиғалар байланыстырады дей келе, ашаршылық кезінде Украина халықтарының бастан өткерген тауқыметі жайында, осы өзекті мәселеге байланысты жүргізілген зерттеулер, жаңаша көзқарастар мен халықаралық конференцияда айтылған құнды пікірлер жайында ойымен бөлісті. Қазақстандағы болған ашаршылық сынақтан өткізіліп, басқа елдер үшін әзірлік болды деген пікірлер бар. Сондықтан ашаршылық тақырыбы психологиялық, әлеуметтік, демографиялық жағынан кешенді зерттеліп, осы саясатты жүргізудегі қолданылған әдістер мен діни көзқарастарды қарастыру керек,- деді елші өз сөзінде. Кездесу барысында елші О.А. Демин Қазақстан мен Украина арасындағы экономикалық байланыс туралы және бүгінгі тандағы Украинаның әлеуметтікэкономикалық, саяси, мәдени ахуалы жайында кеңірек баяндап берді. Кездесуге қатысқан Институт ғалымдары қазақ халқының ашаршылық тақырыбына қатысты мәселелерді Украина жетекші ғалымдарымен бірлесіп іске асыруға және Украинаның ғылыми-зерттеу мекемелерімен байланыс орнатуға ниеттері бар екендіктерін білдірді. 15

[close]

Comments

no comments yet