Voorwaarts Mars Lente 2009

 

Embed or link this publication

Description

Dit is het derde nummer van het Voorwaarts Mars Magazine van van voorheen de Mars Society Nederland, nu Explore Mars Nederland. Het nummer is uitgebracht in de lente van 2009.

Popular Pages


p. 1



[close]

p. 2

colofon redactie voorwaarts mars hoofdredacteur cas laansma overige redactieleden artemis westenberg frans blok bert kaal ton schuckman wim holwerda michel van pelt jan van evert richard reekers michel ketelaars gerrit van uitert inhoudsopgave 3 4 redactioneel feuilleton home is where the hab is gelach in de ruimte kosmische straling wat is het en is het schadelijk voor de mens ruimtecruises worden goedkoper boekbespreking the martian race gregory benford phoenix op mars tempo3 het nieuwe project van de mars society de emc8 het archimedesproject phoenix ziet het sneeuwen op mars krijg wat u toekomst puzzel op mars met een rugzak 6 7 stichting mars society nederland van oldebarneveltplaats 308 3012 al rotterdam website www.marssociety.nl e-mail info@marssociety.nl telefoon 010-4510776 voorzitter dra artemis westenberg penningmeester gerard kuijpers webmaster bert kaal redactie voorwaarts mars cas laansma algemeen ton schuckman 9 13 voordelen lidmaatschap nieuwe leden ontvangen een welkomstgeschenk waarbij u kunt kiezen uit een boek een t-shirt of een poster leden van de mars society krijgen korting of gratis toegang bij alle activiteiten en op mars society artikelen zoals boeken t-shirts posters kaarten en 3d-brillen bovendien zijn leden van mars society nederland automatisch lid van de mars society usa 14 17 18 20 22 hoe word je lid kijk op onze website www.marssociety.nl en klik join us het lidmaatschap kost 25 per jaar en 20 voor jongeren tot en met 18 jaar en studenten met een geldig collegekaart verschijningsfrequentie dit blad verschijnt eenmaal per jaar maar het is ons streven om daar op termijn twee keer per jaar van te maken 24 25 26 2

[close]

p. 3

redactioneel door cas laansma hier is dan eindelijk weer een nieuwe aflevering van voorwaarts mars door persoonlijke omstandigheden van de hoofdredacteur alsmede door het feit dat er deze keer is gebruik gemaakt van een professioneel lay-out programma heeft het even geduurd voor dit nieuwe nummer uitkwam dat spijt ons maar we zullen blijven streven naar continuïteit ook ons schrijversteam is uitgebreid met nieuwe auteurs maar dat is nog niet genoeg om voortdurend over nieuwe artikelen te beschikken doen we in dit nummer ook een oproep voor nieuwe redactieleden iedereen die belangstelling heeft voor bemande ruimtevaart vooral met betrekking tot mars kan zich aanmelden als redactielid we zien jullie bijdragen met grote belangstelling tegemoet in dit nummer gaan we het onder meer hebben over de landing van phoenix en wat dat tot dusver opgeleverd heeft deze missie kan zonder meer een succes genoemd worden dat er water op mars is is nu onomstotelijk vastgesteld en ook de ontdekking van calciumcarbonaat wijst op de vroegere aanwezigheid van water ook zijn er zouten gevonden die onontbeerlijk zijn voor het ontstaan van leven misschien was het ooit zeezout want een groot deel van de noordelijke hemisfeer van mars was eens een grote oceaan de kans dat er in de bodem van mars microscopisch leven bestaat wordt door deze ontdekking in ieder geval weer een stuk groter een ander belangrijk item is ruimtetoerisme dat volgens mij in de toekomst de belangrijkste motor zal worden van de bemande ruimtevaart en misschien zelfs op een dag ook de kolonisatie van mars mogelijk zal maken binnenkort zal virgin galactic met de eerste proefvluchten gaan beginnen van spaceship 2 en ook andere bedrijven staan in de startblokken om hun voertuigen de ruimte in te krijgen dit is het begin van een nieuwe veelbelovende ontwikkeling die op een dag de weg vrij zal maken om iedereen toegang tot de ruimte te verschaffen ongetwijfeld zullen de korte suborbitale vluchten uiteindelijk evolueren in toeristische reizen naar ruimtestations in een baan om de aarde nederzettingen op de maan en andere hemellichamen in het zonnestelsel bemande ruimtevaart zal dan vergelijkbaar zijn met luchtvaart zo ver is het echter nog lang niet en het blijft ook onzeker hoe de bemande ruimtevaart zich in de nabije toekomst zal ontwikkelen de huidige kredietcrisis zal zeker zijn uitwerking niet missen maar voor de lange termijn blijven we hoopvol een artistieke impressie van het toekomstige ruimtevliegtuig van het europese concern eads dit toestel zal voor toeristische ruimtetripjes gebruikt worden 3

[close]

p. 4

feuilleton home is where the hab is dagboek van een marsonaut deel 3 niemandsland door frans blok 15 september 2014 ik stond net te douchen toen het alarm ging we douchen eens in de drie dagen in een ruimteschip moet je zuinig zijn met water en eigenlijk kun je het nauwelijks douchen noemen onze navy showers drie seconden onder de sproeier om nat te worden vervolgens goed inzepen en tenslotte drie seconden afspoelen ik was net halverwege dat ritueel toen de sirene loeide stralingsalarm volgens de veiligheidsregels moeten we ons in zo n geval binnen dertig seconden melden bij de captain bij mij duurde het iets langer voor ik haastig schoongespoeld afgedroogd en aangekleed onze schuilkelder betrad maar dat werd me vergeven door emilia maar ons zouden ze zonder bescherming binnen een paar minuten geroosterd hebben het goede nieuws is dat een laagje water van een centimeter of twintig die straling tegenhoudt het water dat we aan boord hebben zit daarom niet in mooie ronde tanks maar in de wanden de vloer en het plafond van de cockpit annex schuilkelder een uitbarsting op de zon kan een paar uur duren maar ook een paar dagen laat deze eerste storm die een bemande marsvlucht treft ook meteen vier dagen aanhouden gelukkig bevindt het toilet zich binnen de beschermende wanden van de cockpit anders was de ellende niet te overzien geweest en er is eten in onze schuilplaats om het desnoods een week vol te houden maar leuk is anders met zijn zessen op zes vierkante meter na twee dagen zijn alle moppen wel verteld om ons op te vrolijken stuurde noordwijk een rechtstreeks verslag van nederland-duitsland de eerste kwalificatiewedstrijd in de aanloop naar het wk in senegal dat brak de tijd wel een beetje maar klaus keek niet echt blij toen bondscoach seedorf op de schouders ging na de 3-0 overwinning van oranje op de mannschaft na vier dagen werd het sein veilig gegeven en hernamen wij onze dagelijkse routine de reis naar mars is lang maar we krijgen de kans niet ons te vervelen alleen al het te woord staan van de media kost ons een paar uur per dag een echt direct gesprek is intussen al niet meer mogelijk we zijn al zo ver van de aarde dat het meer dan tien minuten duurt voor het antwoord op een vraag de aarde bereikt we krijgen daarom meestal een batterij vragen ineens waarop we achter elkaar antwoord geven op aarde knippen ze dat dan wel weer in de goede volgorde verder zijn we ook iedere dag wel een paar uur aan het studeren dat gaat hier aan boord gewoon door hoe vreemd dat ook klinkt er zijn de afgelopen jaren zoveel gegevens verzameld door beagle 3 exomars phoenix en andere robots dat zelfs ik dat nog niet allemaal in mijn kop heb kosmische straling overal en altijd er zijn twee soorten straling die ons hier in de ruimte bedreigen een daarvan de kosmische achtergrondstraling is er altijd en er is weinig tegen te doen maar gelukkig ga je er niet dood van niet direct tenminste als je te lang in de ruimte zit wordt het link maar voor ons is het risico vergelijkbaar met twee drie jaar stevig roken olga is gestopt met roken om kosmonaut te worden dus voor haar maakt het eigenlijk niets uit er is ook nog een ander gevaar af en toe spookt het op de zon dan worden er allerlei heel vervelende deeltjes de ruimte in geslingerd op aarde veroorzaken die het noorderlicht 4

[close]

p. 5

we proberen ook elke dag een of twee uur te fitnessen want anders heb je in een kleine habitat als deze al snel de conditie van een zak aardappels en dat moeten we straks op mars als het echte werk begint niet hebben af en toe de trap op en neer zet echt geen zoden aan de dijk zeker niet bij mars-zwaartekracht bovendien is het best lekker een stuk virtueel roeien of fietsen huishoudelijk werk kost ook veel tijd een ruimteschip is een klein en kwetsbaar ecosysteem als je dat niet goed verzorgt en schoonhoudt kunnen er dingen flink misgaan voor je weet is het schip overgenomen door een kolonie gemuteerde fungussen aimee en klaus hebben het druk met de plantjes in alle mogelijke hoeken van het schip zijn groenten en kruiden gezaaid vooral de tomaten en de basilicum doen het goed en dit is nog maar een voorproefje op mars hebben we straks een echte broeikas naast de hab staan soms voel ik me net een deelnemer aan een zeiltocht rond de wereld onze habitat is niet groot maar heeft daardoor wel een beetje de knusheid van een zeiljacht drie keer per dag zitten we in de kajuit aan de scheepstafel want de maaltijden gebruiken we samen en op die momenten moet ik juist weer een beetje denken aan de studentenhuizen en woongroepen waarin ik gewoond heb maar zelfs mijn eerste kamertje aan de kanaalstraat was een zaal vergeleken bij de gemeubileerde gangkast die ik hier aan boord van de copernicus bewoon twee meter op het breedste punt bij het bed zestig centimeter bij de zon heeft een uitbarsting de deur twee meter verderop boven mijn bed begint vrij snel de kromming van de koepel staan kan ik alleen aan de andere zijde van mijn cabine bij de deur behalve van een bed is mijn kamer ook nog voorzien van een uitklapbaar tafeltje en wat bergruimte mijn hok ligt tussen dat van aimee en olga in ik slaap tussen twee van de mooiste vrouwen in dit deel van het zonnestelsel maar ik hoor vrijwel niets van ze als ik de deur van mijn kamertje dichtdoe dat ligt niet alleen aan de geluidsisolatie in de tussenwandjes aan boord van een ruimteschip staan zoveel apparaten lawaai te maken dat de dames hun muziek vrij hard zouden moeten zetten wil ik het er boven uit horen buiten draaien de zon en de sterren nog steeds om ons heen maar de aarde is verschrompeld tot een piepklein blauwachtig bolletje en mars is nog ver weg we bewegen ons door een eenzaam niemandsland klein maar met een schitterend uitzicht 5

[close]

p. 6

gelach in de ruimte 6

[close]

p. 7

kosmische straling wat is het en is het schadelijk voor de mens door ton schuckman de eerste aanwijzing dat er een achtergrondstraling bestond was rond 1900 men vond dat elektroscopen langzaam ontladen de duitse jezuïet theodor wulf vond dat boven in de eiffeltoren zijn elektroscoop sneller ontlaadde dan op de grond en trok de bijna juiste conclusie dat de straling van boven uit de atmosfeer kwam het was de oostenrijker viktor hess die na een hoge ballonvlucht vond dat de intensiteit toenam met de hoogte en de buitenaardse oorsprong was een feit hij leende de elektroscoop van theodor wulf overigens is de naam kosmische straling verkeerd want ze bestaat uit deeltjes zo n 75 van de kosmische straling bestaat uit waterstof en bijna 25 uit heliumkernen de rest zijn elektronen zwaardere atoomkernen en gammastraling dit zijn energierijke fotonen de waterstof en helium zijn voornamelijk afkomstig van de zon en vormen geen grote problemen uitgezonderd tijdens de zogenaamde zonne-uitbarstingen waarbij grote hoeveelheden protonen en elektronen worden uitgezonden bij zo n gebeurtenis zal er vanaf de aarde gewaarschuwd worden zodat een bemanning van een ruimtevaartuig kan schuilen in een geïsoleerd verblijf van het ruimtevaartuig heliumkernen worden al door een velletje papier tegengehouden het zijn de zwaardere kernen die met nagenoeg de lichtsnelheid door het heelal razen en door de enorme hoeveelheid kinetische energie tot 10 joule veel schade artistieke impressie van de kosmische straling 7

[close]

p. 8

kunnen veroorzaken als je zou worden getroffen door zo n deeltje kun je het vergelijken met een schotwond gelukkig is de intensiteit van deze deeltjes erg laag 1 deeltje per vierkante kilometer per jaar deze deeltjes richten op het aardoppervlak geen schade aan omdat ze immers al hoog in de atmosfeer botsen op de kernen van de luchtmoleculen en daardoor een zogenaamde shower van miljoenen secundaire deeltjes veroorzaken waaronder het muon een zwaar niet stabiel elektron 207 keer zo zwaar dat wel het oppervlak bereikt en meetbaar is er regenen ongeveer 180 muonen per vierkante meter per seconde op aarde neer ze gaan ook door ons lichaam heen voordat ze zelf weer vervallen in andere deeltjes de bronnen van deze deeltjes zijn feitelijk nog steeds onbekend lang heeft men hiervoor supernova s verantwoordelijk gehouden maar ook deze objecten zijn niet in staat om deze hoge energie te produceren als we op reis naar mars gaan zullen we er natuurlijk nadeel van ondervinden en dat moeten accepteren je kunt er wel iets aan doen zoals een laag water tussen de bewoonde compartimenten en de buitenkant van het ruimtevaartuig dit water vangt namelijk een belangrijk percentage van deze straling op ook een zo kort mogelijke reis naar mars is erg belangrijk bij een halvering van de reistijd halveer je ook de dosis op mars is de dosis natuurlijk ook gehalveerd doordat je de planeet onder je hebt in de ruimte komt de straling vanuit alle richtingen op je af en zodra je op een planeet staat fungeert de planeet als schild men zou zandzakken kunnen vullen en op het verblijf aanbrengen of op de bodem van een kloof kunnen gaan wonen in een later stadium kun je verblijven onder de oppervlakte maken of gebruik maken van natuurlijke gaten in rotswanden wat gezondheidsrisico s aangaat maakte r zubrin een fraaie vergelijking als je een groep verstokte rokers naar mars stuurt zonder sigaretten kan het wellicht iets beter voor hun gezondheid uitpakken de tijd zal het ons leren redactieleden gevraagd een goed tijdschrift uitgeven kost bloed zweet en tranen zelfs als we streven naar één nummer per jaar de opmaak is een worsteling en het vullen van het blad vereist een lange adem daarom kunnen we wel wat hulp gebruiken heb je een passie voor ruimtevaart kan je goede teksten schrijven en vind je het leuk om zo nu een dan een artikel te produceren over mars en de ruimtevaart meld je je dan aan bij de mars society nederland de betaling is slecht maar de roem is eeuwigdurend eén of twee pagina s is al een uitstekende bijdrage het artikel kan over een onderwerp gaan dat wij aandragen maar we staan open voor een origineel idee van jou ben je geïnteresseerd stuur dan een mail naar bert@marssociety.nl 8

[close]

p. 9

ruimtecruises worden goedkoper door jan van evert ­ www.spacenews.nl de eerste ruimtetoerist is nog niet opgestegen voor een suborbitale vlucht of de prijzen beginnen al te dalen virgin galactic vraagt twee ton in dollars voor een retourtje ruimte maar xcor biedt nu al vluchten aan voor de helft van dat bedrag de kans dat de engelse firma starchaser de race om de toeristen gaat winnen is echter niet gering de ontwikkeling van de ruimtevaart begint sterk op de geschiedenis van de luchtvaart te lijken was tot voor kort ruimtetoerisme alleen weggelegd voor multimiljonairs die twintig miljoen op tafel konden leggen voor een retourtje iss met een russische sojoez over twee tot drie jaar kun je al een ticket naar de rand van de ruimte kopen voor `slechts 200.000 dollar waarschijnlijk in 2010 lanceert virgin galactic de eerste betalende klanten naar ruim honderd kilometer hoogte ­ de grens van de ruimte maar inmiddels zijn er diverse concurrenten die ook een graantje mee willen pikken waren dit in het begin alleen kleine bedrijven in juni 2007 heeft ook het grote eads concern een model van haar ruimtevliegtuig onthuld waarmee ze vanaf 2012 vluchten willen gaan uitvoeren de engelse firma virgin galactic zal vanaf medio 2010 als eerste betalende passagiers een paraboolvlucht naar een hoogte van ruim impressie van spaceship two van virgin galactic 9

[close]

p. 10

reisbureaus over de hele wereld om hun vluchten te verkopen en branson heeft een contract getekend met de zweedse regering om vanuit kiruna een lanceerbasis voor sondeerraketten vluchten uit te voeren door het noorderlicht dat moet een spectaculair uitzicht opleveren de zweden hebben aangeboden om een kleine sondeerraket te lanceren met een camera aan boord om potentiële klanten te tonen wat hen te wachten staat het is echter niet denkbeeldig dat niet virgin maar het engelse bedrijf starchaser met de primeur aan de haal gaat om als eerste een toerist de ruimte in te schieten absoluut antwoordt directeur steven bennet op de vraag of hij de nieuwe ruimterace gaat winnen van zijn landgenoot branson hij heeft een totaal andere aanpak zijn vervoermiddel is de volledig herbruikbare starchaser 5 ­ een klassieke verticaal gelanceerde raket aangedreven door een motor die op kerosine en vloeibare zuurstof werkt net als de russische sojoez bennett richtte zijn bedrijf in 1992 op nadat hij al jaren als hobby raketten had gebouwd hij heeft al zestien lanceringen uitgevoerd met voorlopers van de starchaser 5 ook zijn er geslaagde landingsproeven gedaan met de bemanningscapsule die aan een bestuurbare parachute in het water zal landen onze raket is veel eenvoudiger stelt bennett het is een kwestie van recht op-enneer hij benadrukt dat zijn thunderstar capsule veel veiliger is dan de concurrentie bovenop de bemanningscapsule is een ontsnappingsraket geplaatst die net als bij de apollo en sojoez raketten in geval van nood de capsule van de raket trekt en zo de inzittenden in veiligheid brengt het bijzondere van het sys lancering van de starchaser-nova raket foto starchaser honderd kilometer de tamelijk arbitraire grens van de ruimte laten maken het ruimteschip wordt eerst door een draagvliegtuig de white knight two naar een hoogte van twintig kilometer gevlogen daar wordt het schip losgekoppeld en de hybride raketmotor ontstoken deze motor combineert een vaste brandstof met een gasvormige oxidator de inzittenden zijn tijdens hun verblijf in de ruimte gedurende vier minuten gewichtloos het toestel landt vervolgens als een zweefvliegtuig weer op aarde het draagvliegtuig heeft al een eerste testvlucht gemaakt ronald heister sinds 2008 virgin vertegenwoordiger voor de benelux verwacht dat dit jaar spaceship two klaar zal zijn en aan het publiek getoond zal worden enkele nederlanders en één belg hebben ook een kaartje gekocht de eerste passagier zal virgin directeur richard branson zelf zijn hij neemt ook zijn bejaarde ouders en zijn kinderen mee alleen zijn vrouw blijft liever op de grond spaceship two kan twee piloten en zes passagiers vervoeren virgin begint voorzichtig met een lancering per week vanaf de ruimtehaven in de mojave woestijn in californië later moet dit oplopen tot twee vluchten per dag al 85.000 belangstellenden hebben zich ingeschreven voor de vlucht die zo n twee uur duurt inmiddels zijn er al 284 tickets verkocht potentiële astronauten worden gedurende drie dagen op hun vlucht voorbereid virgin heeft al contracten gesloten met diverse de goddard voor de lancering foto blue origin 10

[close]

p. 11

het interieur van het toekomstige ruimtevliegtuig van de eads teem is dat de ontsnappingsraket ook als een soort tweede trap dient als de eerste trap is opgebrand trekt de ontsnappingsraket de capsule los en neemt deze nog verder mee omhoog hierna wordt ook deze rakettrap losgekoppeld en landt net als de eerste trap aan een parachute de piloot en de passagiers dragen drukpakken die zijn gebaseerd op een russisch ruimtepak dat bennett serieus bezig is blijkt wel uit het feit dat de esa hem een studieopdracht van 150.000 euro heeft gegeven starchaser zal vluchten gaan uitvoeren vanuit de amerikaanse staat new mexico over twee tot drie jaar moet onze ruimtehaven daar klaar zijn laat bennett weten hij heeft al vier plaatsen aan boord van zijn raket verkocht voor de prijs van 98.000 pond bijna 200.000 dollar en er hebben 269 klanten een optie op een vlucht genomen bennet werkt ook al aan een ruimtevliegtuig voor suborbitale vluchten met als optie om dit toestel in de toekomst geschikt te maken voor een vlucht naar een omloopbaan in september 2009 zal in engeland de nova 2 een kleinere versie van de starchaser gelanceerd worden een onbemande capsule zal tijdens de vlucht worden afgestoten en aan een parachute landen jeff bezos miljardair geworden met zijn bedrijf amazon.com en directeur van blue origin heeft het moeilijkste plan van allemaal hij wil een verticaal opstijgende en landende raket bouwen net als de beroemde raket van kuifje de nasa heeft in de jaren negentig geprobeerd zo n raket te bouwen de delta clipper experimental dcx maar gaf na enkele mislukkingen de moed op blue origin heeft in november 2006 een geslaagde proefvlucht gemaakt met een schaalmodel van hun new shepard raket de kleine versie goddard genaamd vloog naar een hoogte van slechts 87 meter en landde op het lanceerplatform de new shepard heeft een kegelvorm met een diameter aan de onderkant van zeven meter en een hoogte van vijftien meter de motoren werken op kerosine en waterstofperoxide het ruimteschip moet drie personen kunnen vervoeren maar wanneer is de grote vraag blue origin meldt hier niets over op haar website en weigert interviews in juni 2007 onthulde het europese eads concern tot ieders verrassing opeens plannen om ook in de ruimtetoerisme business te gaan in parijs werd een model van het passagiersgedeelte van hun toekomstige ruimtevliegtuig onthuld het is uitgerust met twee straalmotoren en stijgt op als een gewoon vliegtuig op twaalf kilometer hoogte wordt de raketmotor ontstoken 11

[close]

p. 12

waarmee het tot boven de honderd kilometer grens vliegt als het toestel weer in de atmosfeer is teruggekeerd worden de straalmotoren weer gestart en landt het als een vliegtuig op een gewoon vliegveld de hele reis duurt ongeveer anderhalf uur voor de ontwikkeling van het toestel denkt eads een miljard euro nodig te hebben de firma zou al in 2008 hiermee beginnen de firma zoekt investeerders en een bedrijf dat het toestel gaat exploiteren zonder dat doen we het niet aldus francois auque directeur van eads astrium het ruimtevliegtuig gaat vier passagiers en een piloot vervoeren die opvallend genoeg in stoelen liggen die dwars op de lengterichting van het toestel staan eads hoopt in het jaar 2020 15.000 passagiers per jaar te kunnen vervoeren een ticket gaat 150.000 tot 200.000 euro kosten zelfs nederland doet mee aan deze nieuwe ontwikkeling in de ruimtevaart op 22 mei 2008 presenteerden drie jonge nederlandse ondernemers hun plan om een ruimtehaven te bouwen op curaçao met de naam caribbean spaceport joost wouters arno wielders en joep de jong willen vanaf het vliegveld daar ruimtevliegtuigen laten opstijgen ze hebben al heel wat voorbereidend werk gedaan en volgens wielders zijn de autoriteiten op curaçao enthousiast de locatie is ideaal we hebben contact met bedrijven zoals virgin galactic en xcor aldus wielders de jong is inmiddels uit het team gestapt maar de andere twee werken hard verder aan hun plan we besteden er twintig uur per week aan het businessplan is af en wordt nu bekeken door een nederlandse bank waar het om draait is het vinden van investeerders wielders is optimistisch hierover we gaan nu de tweede ronde van gesprekken in de ontwikkeling van het ruimtetoerisme heeft nu al gevolgen voor de toekomst van de ruimtevaart behalve voor passagiersvervoer zijn er nu al bedrijven en instanties zoals nasa die de ruimtevliegtuigen zien als een goedkoop alternatief voor sondeerraketten ook wil men op deze manier goedkoop kleine satellieten lanceren het voordeel hiervan is dat je heel snel een satelliet kunt lanceren het zal er om spannen welk bedrijf als eerste met een toerist de ruimte in gaat maar één ding staat nu al vast de ruimtevaart gaat ingrijpend veranderen de komende jaren websites www.virgingalactic.com www.starchaser.co.uk www.astrium.eads.net www.spaceadventures.com www.spaceportamerica.com http caribbeanspaceport.com v.l.n.r joost wouters joep de jong en arno wielders foto jan van evert 12

[close]

p. 13

boekbespreking the martian race ­ gregory benford door frans blok gregory benford heeft een indrukwekkend curriculum vitae hij is schrijver van een groot aantal sciencefictionromans winnaar van prijzen als de nebula en campbell-awards en zelfs van een literatuurprijs van de verenigde naties maar hij is ook hoogleraar natuurkunde aan de universiteit van californië en adviseur van de nasa het witte huis en het amerikaanse ministerie van energie en sinds de oprichting in 1998 maakt hij deel uit van het steering committee van de mars society gezien die laatste functie is het natuurlijk niet verwonderlijk dat ook hij een bijdrage heeft geleverd aan de stroom marsboeken van de afgelopen jaren the martian race is vrij recent de eerste druk is nog geen jaar oud het verhaal speelt in de niet al te verre toekomst in 2018 om precies te zijn de regeringen van een aantal industrielanden hebben onder leiding van de verenigde staten een prijs uitgeloofd van 30 miljard dollar voor het eerste team astronauten dat op mars een aantal vastgelegde wetenschappelijke onderzoeken uitvoert op het eerste gezicht lijkt dat een absurd idee maar het uitloven van prijzen voor gedurfde ondernemingen heeft een lange geschiedenis de portugezen deden het al in de vijftiende eeuw in de twintigste eeuw werden door het uitloven van prijzen een paar luchtvaartmijlpalen bespoedigd en onlangs was er de x-prize voor de eerste herbruikbare raket die binnen twee weken een piloot samen met het gewicht van twee passagiers in de ruimte bracht in the martian race gaat de strijd tussen een amerikaans consortium met wat russische inbreng en een europees-chinese combinatie de amerikanen voeren in feite het mars directplan uit van robert zubrin die een klein gastrolletje heeft in het boek de euro-chinezen wagen het met nucleaire technologie de competitie tussen de twee organisaties plaatst het marsonderzoek in het middelpunt van de belangstelling van de aardse media ook het verhaal heeft baat bij het wedstrijdelement het onderzoek zelf echter heeft er wel wat onder te lijden de ontwikkelingen worden gezien vanuit het perspectief van julia barth de enige vrouw in het amerikaanse team vrouwen zijn de laatste jaren aan een opvallende en wat ons betreft ook verheugende inhaalmanoevre bezig nadat de verovering van de ruimte decennialang ook in de sciencefiction een mannenzaak was kiezen steeds meer schrijvers voor vrouwelijke hoofdpersonen van alle marsromans is the martian race wel het meest gebaseerd op hedendaagse technologie en dat is een van de fascinerende kanten van het boek het dagelijks leven in en om de hab wordt zo levendig beschreven dat de lezer het gevoel krijgt er zelf bij te zijn boeiend zijn ook de speculaties over een complexere vorm van leven dan de microben die doorgaans als het meest waarschijnlijk worden beschouwd tegelijkertijd vereist de wetenschappelijke uitleg over deze onderwerpen bij de lezer wel een zekere basiskennis door allerlei onverwachte ontwikkelingen blijft het tot het einde toe spannend wie de race zal winnen en om de pret niet te bederven verklappen we hier de afloop niet 13

[close]

p. 14

phoenix op mars door michel van pelt na een lange reis en nog veel langere ontwikkelingsgeschiedenis kwam in mei dit jaar dan eindelijk een nasa poollander neer op mars hoofddoel van de phoenix missie is het onderzoeken van de bodem van het noordpoolgebied en dan vooral of er waterijs in zit dat water is inmiddels onomstotelijk aangetoond en de lander heeft ons daarnaast nog veel meer interessants over mars geleerd de zogenaamde cruise stage afgeworpen deze module zorgde tijdens de reis voor de benodigde zonne-energie de standcontrole en de communicatie met de aarde vervolgens werd gebruik gemaakt van een hitteschild om voor de eerste vertraging in de marsatmosfeer te zorgen op 13 km hoogte werd een parachute geopend die de snelheid terugbracht tot 217 kilometer per uur waarna de lander zich losmaakte van de parachute en verder afremde door middel van gepulseerde stuwkracht uit een twaalftal raketmotoren daardoor raakten de drie landingsbenen van phoenix met slechts acht kilometer per uur het oppervlak 15 minuten na de landing werden de twee zonnepanelen als een waaier uitgeklapt de lander meet 5.5 bij 1.5 meter en heeft 55 kg aan wetenschappelijke instrumenten aan boord de hoge-resolutiecamera van de mars reconnaissance orbiter de grote nasa satelliet die rond mars draait heeft phoenix tijdens de afdaling onder de parachute weten te fotograferen de kijkrichting voor de camera was van tevoren nauwkeurig gepland op basis van de laatste vluchtgegevens van phoenix maar het de landing de afdaling van de marslander op 26 mei liep geheel volgens plan zodat om 01.38 uur nederlandse tijd phoenix zacht en heelhuids in het noordpoolgebied van de rode planeet neer kwam vanwege de lange afstand die de radiosignalen van de sonde moesten afleggen kwam de bevestiging van de landing pas 15 minuten later bij het vluchtleidingscentrum binnen het succes kwam na een negen maanden durende vlucht waarbij de sonde een afstand van 680 miljoen kilometer aflegde vlak voordat phoenix met twintigduizend kilometer per uur de marsatmosfeer in dook werd artistieke impressie van phoenix met de locatie van de verschillende wetenschappelijke instrumenten 14

[close]

p. 15

een referentiekaart van het landingsgebied met daarop allerlei grappige namen die gemakkelijk te onthouden zijn instrument heeft maar een klein beeldveld dus er was wel wat geluk bij nodig de marslander en de parachute bleken op de opnamen echter duidelijk te zien de mars reconnaissance orbiter zorgt ook voor de radioverbinding tussen phoenix en de aarde aangezien de zender en ontvanger op de lander zelf niet erg krachtig zijn de europese satelliet mars express die ook rond mars draait registreerde tijdens de succesvolle afdaling radiosignalen van de lander uitgerust met schouder elleboog en polsgewrichten grond worden opgegraven en in een intern laboratorium worden gedeponeerd dat laboratorium bevat aparte ruimtes voor onderzoek aan acht verschillende bodemmonsters eerst werden als test van de arm echter wat proefsleuven gegraven het langzaam verdampende witte materiaal dat in zo n sleuf te zien was gaf veel hoop dat er inderdaad waterijs op mars te vinden is onomstotelijk bewijs liet echter op zich wachten totdat marsgrond succesvol in het laboratorium kon worden geschept inmiddels heeft phoenix dus aangetoond dat er inderdaad waterijs in de bodem van de marsnoordpool zit ook werd ontdekt dat de grond er sterk basisch het tegenovergestelde van zuur is en vele voor leven belangrijke stoffen zoals magnesium natrium en kaliumzouten bevat daarmee is nog zeker geen leven op mars aangetoond maar wel dat een aantal basis-ingrediënten ervoor in het landingsgebied aanwezig zijn het bleek dat de bodem in het gebied waar de marslander is neergekomen lijkt op die van de droge hoge gebieden in antarctica phoenix heeft daarnaast ook aanwijzingen gevonden dat de marsbodem zogeheten perchloraat-zouten bevat perchloraat is een ion dat bestaat uit één atoom chloor en vier atomen zuurstof en komt op onze planeet van nature voor perchloraten spelen een kleine rol in de levenscyclus van sommige micro-organismen en planten het bestaan ervan in de marsbodem tezamen met waterijs maakt micro-leven op mars dus misschien ook mogelijk de marslander heeft verder met zijn atoommicroscoop drie-dimensionale afbeeldingen gemaakt van een korreltje marsstof onderzoek aan de eigenschappen van dit stof is erg inte lege vlakte op de eerste foto s die phoenix na de landing stuurde was te zien dat het noordpoolgebied van mars buitengewoon vlak is en dat er veel minder rotsblokken liggen dan op de landingsplaatsen van eerdere marslanders bijzonder zijn wel de hoekige breuken in het oppervlak zogenaamde polygonen die erop duiden dat er zich ijs in de bodem bevindt dat regelmatig aan spanningen blootstaat met behulp van door een stereocamera genomen foto s heeft phoenix een compleet panoramabeeld van het landingsgebied gemaakt zoals gebruikelijk bij nasa marslandingen hebben de wetenschappers die de foto s bestuderen opvallende delen van het gebied namen gegeven die eenvoudig te onthouden zijn zo is er een steen met de naam headless zonder hoofd en een greppel die sleepy hollow wordt genoemd slaperige holte naar het griezelige dorpje in de film met dezelfde naam water na het in kaart brengen van het landingsgebied begon het belangrijkste werk van phoenix het chemisch onderzoek aan de grond op de landingsplaats daarvoor moest met behulp van een schepje aan het uiteinde van een robotarm 15

[close]

Comments

no comments yet