Voorwaarts Mars Winter 2006/2007

 

Embed or link this publication

Description

Voorwaarts Mars Magazine van voorheen Mars Society Nederland. Tegenwoordig Explore Mars Nederland. Artikelen over Mars kolonisatie, terraforming, wetenschap, bemande ruimtevaart en techniek.

Popular Pages


p. 1

1

[close]

p. 2

colofon redactie voorwaarts mars hoofdredacteur cas laansma redactieleden artemis westenberg frans blok bert kaal ton schuckman gerard kuijpers amir vossteen en vele vrijwilligers inhoudsopgave 3 5 7 8 10 16 17 18 19 21 24 26 27 28 29 30 galactische agenda feuilleton home is where the hab is gelach in de ruimte konijnen op mars de terraforming van mars een overzicht van het onderzoek boekbespreking voyage ­ stephen baxter de mensheid op de drempel van kinderkamer naar schoolplein mars on earth mars society evenementen agenda marsmuizen terraforming van de tijd mro gaat close ups van mars maken terraforming in het klein stromend water op mars puzzel op mars met een rugzak leuke links stichting mars society nederland van oldebarneveltplaats 308 3012 al rotterdam website www.marssociety.nl e-mail info@marssociety.nl telefoon 010-4510776 voorzitter dra artemis westenberg secretaris frans blok penningmeester gerard kuijpers webmaster bert kaal algemeen ton schuckman redactie voorwaarts mars cas laansma voordelen lidmaatschap nieuwe leden ontvangen een welkomstgeschenk waarbij u kunt kiezen uit een boek een t-shirt of een poster leden van de mars society krijgen korting of gratis toegang bij alle activiteiten en op mars society artikelen zoals boeken t-shirts posters kaarten en 3d-brillen bovendien zijn leden van mars society nederland automatisch lid van de mars society usa hoe word je lid kijk op onze website www.marssociety.nl en klik join us het lidmaatschap kost 25,per jaar en 20 voor jongeren tot en met 18 jaar en studenten met een geldig collegekaart mate van verschijning dit blad verschijnt eenmaal per jaar maar het is ons streven om daar op termijn twee keer per jaar van te maken 2

[close]

p. 3

eat your heart out jan adriaanszoon leeghwater door frans blok een van de redactievergaderingen voor dit tweede nummer van voorwaarts mars vond plaats in de rijp deze voormalige thuishaven van walvisvaarders ligt aan de rand van de beemster in 1999 door de unesco uitgeroepen tot werelderfgoed een oer-hollands landschap met grazende koeien kaarsrechte sloten en karakteristieke stolpboerderijen in de rijp werd in 1575 jan adriaanszoon leeghwater geboren in zijn tijd zag dit stukje nederland er heel anders uit de kaart van noord holland was een grote gatenkaas en de beemster was een groot meer ideaal voor watersporters maar die had je in die tijd nog niet water was destijds vooral gevaarlijk de zee had in de loop der tijd steeds grotere delen weggevreten uit het gebied rond de rijp voor zijn tijdgenoten was dat de onveranderbare staat der dingen de wil van god maar leeghwater zag dat het anders kon hij stond aan de rand van de beemster en zag het land dat onder de golven verborgen lag het enige wat hij nodig had was een manier om het water uit het meer te krijgen die manier vond hij en de rest is geschiedenis als hij vierhonderd jaar later geboren was zou leeghwater naar mars kijken een gevaarlijke plek met bittere kou en een ijle mensonvriendelijke atmosfeer en leeghwater zou zien dat het anders kan het enige wat we nodig hebben is een manier om die atmosfeer te verdichten zulke manieren zijn er en de rest is toekomst staat mars met zijn zeeën meren bossen en velden over vierhonderd jaar in zijn geheel op de erfgoedlijst van de unesco misschien wel als er tenminste mensen zijn die het land onder de golven willen zien jan adriaanszoon leeghwater 3

[close]

p. 4

galactische agenda januari zondag 8 januari de bekende natuurkundige stephen hawking is jarig en wordt 65 jaar hawking is bekend van zijn theorieën over de big bang en zwarte gaten recentelijk kwam hawking in nieuws als groot voorstander van de kolonisatie van de ruimte bron jpl nasa donderdag 12 januari elon musk en zijn bedrijf spacex doen een tweede poging voor een succesvolle lancering van hun falcon-1 raket dit is de eerste geheel privaat ontwikkelde raket die een lading in een baan kan brengen de lading is de demosat satelliet van de darpa bron jpl nasa maandag 16 januari het internationale ruimtestation krijgt nieuwe voorraden een russische soyus brengt de vierentwintigste progress 24p deze was eerder gepland voor 20 december bron www.spaceflightnow.com woensdag 18 januari een atlas 5 lanceert zes satellieten voor de amerikaanse luchtmacht in het kader van een testprogramma een van de satellieten astro zal hij het bijtanken van brandstof uittesten bron www.spaceflightnow.com maandag 30 januari genesis-2 van de hoteleigenaar bigelow wordt gelanceerd met een dnepr-2 raket genesis-2 is de volgende opblaasbare module dat een het ruimthotel van bigelow zal voorafgaan bron jpl nasa shuttle atlantis gaat naar het internationale ruimtestation om wederom een segment met zonnepanelen te installeren bron jpl nasa maandag 27 februari van 27 februari tot en met 1 maart wordt in eigen noordwijk de tweede space and society conferentie gehouden met als titel space options for the 21st century men bespreekt de impact dat ruimtevaart heeft op de samenleving gastheer van de conferentie is esa bron esa dinsdag 28 februari new horizons passeert jupiter onderweg naar pluto juli 2015 zal new horizons bij pluto arriveren om vervolgens door te schieten naar de van oort-wolk of er dan nog veel belanstelling is voor de gedegradeerde pluto is maar de vraag bron jpl nasa maart donderdag 15 maart een delta-4 lanceert voor het amerikaanse ministerie van defensie de dsp-23 defense support program voor de delta-4 is het de tweede keer dat het in een zware uitvoering wordt gebruikt dsp-23 heeft als taak vijandige raketten te waarnemen bron www.spaceflightnow.com vrijdag 16 maart sts-117 de space shuttle atlantis gaat naar het internationale ruimtestation om wederom een segment met zonnepanelen te installeren bron jpl nasa vrijdag 23 maart vandaag is het de verjaardag van werner von braun de beroemde ruimtvaartpionier von braun werd geboren in 1912 en is vooral bekend van het apollo maanproject en de duitse v2 uit de tweede wereldoorlog von braun is slechts 55 jaar geworden en overleed in 1977 bron jpl nasa donderdag 29 maart een pegasus draagraket zal de aim-satelliet lanceren aim staat voor aeronomy of ice in the mesosphere en is een project van nasa aim zal de wolken in de mesosfeer in de poolgebieden bestuderen om te achterhalen waar ze precies uit bestaan en hoe ze ontstaan bron jpl nasa februari woensdag 1 februari japan lanceert met een h-2a raket hun selene-1 satelliet selene gaat naar de maan om deze te bestuderen met een reeks wetenschappelijke instrumenten onder andere kijkt het naar de minerale samenstelling van de maanoppervlakte bron jpl nasa woensdag 15 februari een delta-2 van boeing lanceert themis themis bestaat uit vijf satellieten met als doel de magnetosfeer van de aarde te bestuderen bron www.spaceflightnow.com woensdag 22 february sts-117 de space 4

[close]

p. 5

feuilleton home is where the hab is 18 april 2014 wat de euro en de europese grondwet niet voor elkaar kregen is ons wel gelukt europa voelt zich een eenheid de kijkcijfers van onze lanceringstegen ver uit boven die van de laatste wk-finale van ierland tot turkije en van finland tot portugal zat iedereen aan de buis gekluisterd want terwijl de amerikanen pogingen doen om opnieuw de maan te bereiken gaat de europese unie naar mars met wat hulp van de russen maar rusland ligt tenslotte ook in europa dagboek van een marsonaut deel 2 ­ middelpunt van het heelal door frans blok vast binden om te voorkomen dat je wegzweeft gelukkig zijn we tijdens deze reis van duizend dagen maar een paar dagen gewichtloos het was wel een succes tijdens de live straalverbinding met de late-night talkshow van andré kuipers een beetje rondvliegen door de hab en goochelen met zwevende pinda s arme andré hij had dolgraag mee gewild maar na zijn anderhalf jaar in het international spacestation zat dat er niet meer in zijn lichaam heeft naar het oordeel van de medische staf van ermex teveel straling opgevangen om nog eens tweeënhalf jaar in de ruimte door te brengen maar gelukkig groeit hij in zijn nieuwe rol als tv-persoonlijkheid we hebben nog twee dagen rondjes om de aarde gedraaid niet omdat weg een afscheid konden nemen maar omdat je die tijd nou eenmaal nodig hebt om alle systemen te testen sean maakte meteen een ruimtewandeling omdat een van de zonnepanelen niet goed uit wilde klappen er bleef gelukkig tijd over om uit het raam te staren tijdens een van onze rondjes kwamen we over nederland het was onbewolkt zo te zien een prachtige lentedag iedereen zat op terrasjes en ik zat binnen maar ik had wel het beste uitzicht mijn hele leven trok aan me voorbij mijn studietijd in utrecht de vakanties op terschelling koninginnedag in amsterdam zeilen in friesland ik zag het allemaal in een oogopslag toen kwam het moment om er echt vandoor te gaan dertig seconden lang loeiden de motoren van de laatste rakettrap toen ze zwegen zaten we ineen perfecte paraboolbaan richting rode planeet er klonk gejuich en applaus bij de vluchtleiding in noordwijk miljoenen tv-kijkers haalden opgelucht adem en hier aan boord waren we niet ontevreden met de geslaagde manoeuvre maar er kwam nog een spannend moment het loskoppelen van de laatste trap van de raket en het uitrollen van de verbindingskabel want dit is star trek niet we moeten primitieve trucjes uithalen om zwaartekracht op te wekken we spannen een kabel van een kilometer tussen om 11 uur sochtnds stonden we nog op het lanceerplatform mars is een heel eind weg maar de ruimte op zich is dat helemaal niet:een paar uur rijden als je auto recht omhoog zou kunnen met een raket gaat het natuurlijk nog sneller om elf uur s ochtends stonden we nog op het lanceerplatform in kazachstan om kwart over elf zweefden we door onze habitat ons ruimteschip copernicus in een baan om de aarde emilia sean en olga waren alle drie vaker in de ruimte geweest maar aimee klaus en ik waren nog maagd op dat gebied gewichtloos zijn het klinkt leuk maar de praktijk valt tegen je bent ieder gevoel van richting kwijt en je botst overal tegenaan ik had het gevoel dat ook al mijn organen een beetje de kluts kwijt waren en dat was natuurlijk ook zo maar aimee was er veel erger aan toe die arme meid heeft dagen lang kotsmisselijk op bed gelegen en zelfs op bed liggen is een rare ervaring in een ruimteschip je kunt eigenlijk nergens op liggen als je gewichtloos bent je moet je zelf met riemen 5

[close]

p. 6

loodrecht op de draairichting loopt krijg je de neiging een beetje schuin tegen de wind in te hangen maar het zal wel wennen bovendien valt er niet zoveel te lopen aan boord van de copernicus twee trappen op en af en acht meter van de ene kant van de hab naar de andere ik voel me wel alsof ik flink afgevallen ben we zijn nu even zwaar als straks op mars thuis weeg ik tachtig kilo hier aan boord maar dertig maar de meest absurde ervaring krijg je als je naar buiten kijkt want we mogen dan ronddraaien in de ogen van een buitenstaander zelf voelen we dat niet zo voor ons is het alsof wij stilstaan terwijl de rest van het heelal ronddraait de aarde de maan de zon de sterren alles draait in ongeveer een minuut om ons heen we zijn het middelpunt van het universum als copernicus dat toch eens had geweten inmiddels zijn we al een half miljoen kilometer van de aarde we zijn al verder dan de maan verder weg dan iemand ooit geweest is onze prachtige thuisplaneet een paar dagen geleden nog alomtegenwoordig is nu nog maar een flinke strandbal in een eindeloze zwarte zee op die strandbal heeft zich tot het begin van onze reis de hele evolutie de hele geschiedenis afgespeeld en als ik mijn arm voor me strek kan ik die hele wereld bedekken met mijn vuist we zijn heel ver van huis en toch zijn we pas een paar dagen onderweg toen kwam het moment om er echt vandoor te gaan onze hab en de laatste trap en laten het hele zaakje rond draaien als het niet gelukt was met die kabel waren we toch wel op mars aan gekomen dan hadden we alleen wel zes maanden lang als vissen door onze habitat moeten zwemmen gelukkig ging alles goed het duurde een paar uur maar toen knalden in noordwijk opnieuw de champagneflessen en konden wij weer gewoon koffie zetten die niet meteen de kan uit zweefde de vloer werd weer de vloer en het plafond werd weer het plafond de ruimtepakken standaard kledij bij dit soort kritieke onderdelen van de reis konden voor een paar maanden in de mottenballen het ronddraaien heeft wel een licht irritante bijwerking een beweging tegen de draairichting in voelt zwaarder net alsof je tegen de wind inloopt de andere kant uit voelt het alsof je de wind in je rug hebt en als je een halfmiljoen kilometer van de aarde 6

[close]

p. 7

gelach in de ruimte 7

[close]

p. 8

konijnen op mars thomas gangale vertaald en bewerkt door ton schuckman iedereen zal natuurlijk inzien dat de permanente mars bewoners uiteindelijk voor hun eigen voedsel zullen moeten zorgen hierover is al veel geschreven maar ook de wel of geen behoefte aan nuttige huisdieren zal bekeken moeten worden de menselijke ontlasting zal zeker ingezet worden als mest om de regolith op mars vruchtbaarder te maken hoewel dat ook weer gezondheid risico s met zich meebrengt wat opgelost zal moeten worden door een riool zuiveringsinstallatie of blootstelling aan de buitenlucht van mars om doden riool zuivering installatie s zijn natuurlijk duur om in te vliegen en de tijd die nodig is in de buitenlucht van mars om ziektekiemen te doden is niet bekend als ze daar al dood aan gaan hieronder staan een aantal redenen waarom konijnen de beste keus zijn om naar mars mee te nemen a b c d e f g h de soort moet volledig onderzocht zijn m.a.w niet meer voor verrassingen kunnen zorgen is klein daardoor gemakkelijk en goedkoop naar mars te transporteren heeft een korte draagtijd met veel jongen per worp zodat er maar een paar mee hoeven produceert een goede kwaliteit mest heeft weinig onderhoud nodig maak zichzelf schoon kan alle ruwe plantenresten eten die de mens niet kan consumeren waardoor ook het composteer proces versnelt geeft geen enkel risico voor de gezondheid van de mens voor de omnivoor op mars de beschikbaarheid van dierlijke eiwitten kweken van planten in mars bodem vermengd met konijnen keutels zijn door de auteur uitgevoerd op 19 augustus 1960 lanceerde de toenmalige sovjet unie een onbemande vostok bekend als korabl sputnik 2 aan boord waren een konijn twee honden veertig muizen twee ratten vijftien flessen met fruitvliegjes en planten het vaartuig werd na 26 uur weer opgevangen het was tevens de eerste veilige landing van een sovjet ruimtevaartuig het konijn en de andere passagiers waren de eerste levensvormen die terugkwamen vanuit een baan om de aarde de grote recycler konijnen kunnen in korte tijd zorgen voor de introductie van bemesting van de marsiaanse regolith en de vorming van vruchtbare grond ze eten vrijwel alle voor de mensonverteerbare plantenresten konijnen verteren zelfs stro voor 20 de blinde darm van het konijn bevat micro organismen die cellulase produceren die de cellulose van de celwanden kan afbreken onverteerde vezels en afvalstoffen harde keuteltjes passeren door de darmen samen met vitamine rijke substanties van de blinde darm die zijn gevormd uit gefermenteerde materie uit de blinde darm de omzetting van de biomassa in de ingewanden van het konijn zal de noodzaak van transport van zuiveringsapparatuur flink reduceren hoe minder apparaten we naar mars transporteren des te minder reparatie en onderhoud nodig zal zijn neem nou bijvoorbeeld een gewas als graan de mens eet alleen het binnenste van de zaden terwijl een konijn de hele plant eet weinig kosten hoge opbrengst al deze criteria zijn van toepassing op het geslacht oryctolagus cuniculus oftewel het tamme konijn de witte nieuw-zeelander is natuurlijk alom tegenwoordig in onderzoeks laboratoria zijn anatomie fysiologie en gedrag zijn goed beschreven proefnemingen met het met een gemiddeld gewicht van drie kilo is het konijn een van de kleinste nuttige huisdieren dus konijnen en de bijbehorende hardware kan gelanceerd worden voor ongeveer een tiende van de kosten van bijvoorbeeld koeien schapen of varkens er hoeven zelfs veel minder konijnen mee om een groep op mars te fokken dan de andere soorten de eigenschap van konijnen om zich te vermenigvuldigen is spreekwoordelijk de voortplantingsleeftijd ligt tussen een half en drie jaar met een gemiddeld aantal jongen van ongeveer 6 per nest hangt van de soort af de 8

[close]

p. 9

draagtijd is 31 dagen het spreekt voor zich dat er maar een paar stelletjes mee hoeven om een enorm aantal op mars te verkrijgen door deze snelle voortplanting zal de soort zich ook veel sneller aan mars aanpassen dan een andere soort dit is natuurlijk zeer interessant voor de mens die door de evolutie van een andere soort kan gaan inschatten wat hemzelf te wachten staat het belangrijkste is dat door hoge voorplanting snelheid er maar weinig lanceergewicht nodig is om deze soort op mars te introduceren kameraadschap het enorme aantal konijnen dat word gehouden in huishoudens over de hele wereld voor de gezelligheid spreekt genoeg over de emotionele behoefte van de mens om dieren om zich heen te hebben ze maken deel uit van onze natuurlijke omgeving de groeiende praktijk van huisdier therapie in verpleeghuizen en andere instellingen is verder bewijs van de positieve emotionele invloed op mensen die in geisoleerde omstandigheden leven laag of geen gezondheidsrisico voor mensen er zijn erg weinig ziekten die konijn mensen kunnen overbrengen en die zijn al helemaal nooit voorgekomen bij het tamme konijn standaard quarantaine procedures voor de lancering kunnen verzekeren dat er een ziekte kiem vrije groep konijnen naar mars kan wordengetransporteer d blijft over een allergische reactie die openbaren door problemen met de bovenste luchtwegen maar hier is goede medicatie voor beschikbaar ook kunnen konijnen bijten en krabben soms wordt een dier agressief maar zoals bij elke relatie moet er tussen de mens en het dier een sfeer van vertrouwen zijn in ieder geval kunnen de krassen en beten van konijnen geen bedreiging voor de mens zijn integendeel de lage belasting van het immuunsysteem kan op de lange termijn zelfs nuttig nodig zijn voor de gezondheid van de mens enorme verbetering van de marsbodem door vermenginkonijnenmest door deze snelle voortplanting zal de soort zich ook veel sneller aan mars aanpassen dan een andere soort de marsbodem regolith is erg fijn en zandachtig van structuur als je dat nu gaat vermengen met konijnenmest ontstaat er een prima geschikte bodem die lijkt op compost waar ook plantenwortels zich goed in thuis zullen voelen de auteur heeft hier zelf uitgebreide testen en proeven mee gedaan en in de uiteindelijke compost tomaten radijs wortels ui en bonen gekweekt leuk detail hij mengde de bodemsoorten en de mest met zijn huismixer dus als je bij hem langs gaat kies dan liever geen geklopte gerechten mogelijke rol van konijnen in de toekomst op mars hoge kameraadschap waarde in vergelijking met andere soorten heeft het konijn een grote aantrekkingskracht knuffelwaarde in de interactie met mensen ook het natuurlijke gedrag geeft veel voordelen boven dat van andere soorten konijnen zijn erg schone dieren ze `borstelen en likken zichzelf en soortgenoten en hebben geen opdringerige geur om zich heen hangen konijnen zijn ook stil ze loeien blaten balken fluiten schreeuwen niet als een konijn ontstemd is of als er gevaar dreigt kan hij wel met zijn achterpoten stampen het feit dat ze stil zijn is erg belangrijk omdat ze dicht op elkaar met de mensen zullen leven konijnen zijn ook aandoenlijk lief net zoals mensen zijn het sociale dieren en hebben behoefte aan in het wild graven konijnen hun holen onder de grond dit gedrag zal hun blootstelling aan twee van de problemen van mars straling in kou verminderen door de snelle voortplanting evolutie en misschien genetische manipulatie zal er mogelijk een ras ontstaan dat zich heeft aangepast aan de omstandigheden op mars oryctolagus cuniculus martianus eens zal er een mens in een park daar een konijn onder een redwood boom zien zitten op een planeet die er niet meer zo rood uit ziet 9

[close]

p. 10

de terraforming van mars een overzicht van het onderzoek martyn j fogg vertaald door wim holwerda samenvatting mogelijk zal het natuurlijke klimaat van mars in de toekomst kunnen worden aangepast zodat de planeet voor ons bewoonbaar wordt dit proces staat bekend als terraforming in dit artikel passeren de diverse concepten van terraforming die tot nu toe in de technische literatuur zijn verschenen de revue met name die stappen die nodig zijn voor zg anaërobe levensvormen d.w.z organismen die zonder zuurstof kunnen functioneren onderstaand artikel wil voor toekomstige onderzoekers op dit gebied een naslagwerk zijn van de huidige stand van zaken hulpbronnen ter plaatse kunnen worden gevonden echter geïsoleerde kolonies op planeetoppervlakken moeten in principe net als een geland ruimteschip nog steeds de omgeving weerstaan i.p.v zich ermee te verenigen op deze manier onderschatten we echter het bewoonbare potentieel van een planeet zoals mars die het dank zij zijn zwaartekrachtveld in zich heeft om een open biosfeer te huisvesten net als bij de aarde het geval is fogg 1993a 1995a aangezien de biosfeer op aarde de enige is waarvan we weten dat die zichzelf over langere tijd in stand kan houden lijkt het logisch dat men uiteindelijk zal proberen om steriele planeten die men wil gaan koloniseren om te vormen tot kopieën van onze aarde een dergelijk proces staat bekend onder de naam terraforming een woord dat oorspronkelijk afkomstig is uit de science fiction williamson 1942 nu overgenomen door de wetenschap en sinds een jaar of tien ook officieel toegelaten tot de engelse taal brown 1993 het kan worden omschreven als fogg 1995a een proces dat tot specifiek doel heeft om bij een buitenaardse planeet de voor het leven geschikte omstandigheden te bevorderen uiteindelijk zou dit moeten leiden tot de vorming van een planeet-wijde biosfeer die alle functies van de biosfeer van de aarde met zich meedraagt ­ eentje waar mensen normaal kunnen leven introductie het ultieme doel voor velen die zijn betrokken bij de exploratie van de ruimte is het stichten van nieuwe nederzettingen die los staan van de aarde national commission on space 1986 echter missies zoals het bezoek aan andere planeten gevolgd door een basis en de eerste kolonisten zijn om te kunnen overleven waarschijnlijk allemaal afhankelijk van machines en door van de aarde meegebrachte voorraden om levensvatbaar te zijn moeten de nederzettingen in de ruimte op den duur gebruik kunnen maken van lokale voorraden in een autonoom en stabiel biologisch kringloop systeem dat wordt aangedreven door de zon bespiegelingen over dit onderwerp kunnen worden verdeeld over twee mogelijkheden kolonisatie van planeetoppervlakken of van de interplanetaire ruimte dit laatste betekent de bouw van grote woonmodules in een baan rond een planeet met een landschapachtige architectuur aan de binnenzijde o neall 1977 johnson and holbrow 1977 hierbij moeten alle voor het leven noodzakelijke voorraden worden aangevoerd en nauwkeurig worden bijgehouden iedere aldus ingestelde miniatuur biosfeer zal onvermijdelijk afhankelijk zijn van de een of andere vorm van kunstmatige klimaatbeheersing en bovendien zullen voorzieningen nodig zijn om zich te beschermen tegen het dodelijke vacuüm buiten de kolonisatie van een planeetoppervlak speciaal eentje zoals mars waar alle voor leven benodigde chemicaliën beschikbaar zijn heeft het voordeel dat alle ecopoieses ieder proces van terraforming zal n.a.w mars stapje voor stapje omvormen van een steriele omgeving tot een meer leefbare planeet volledige terraforming het veranderen van mars in een zuurstofrijke planeet geschikt voor menselijk en dierlijk leven zal waarschijnlijk een moeilijke echter geen onmogelijke opgave blijken gelukkig zullen er al veel voordelen voor menselijke bewoning worden verkregen lang voordat dit einddoel is bereikt een dikkere atmosfeer betekent een betere bescherming tegen kosmische straling maakt afremming van ruimtevaartuigen door de atmosfeer mogelijk evenals luchtvaart ook betekent het dat men zich buiten vrijer zal kunnen bewegen zonder gebruik van drukpakken maar met een eenvoudig zuurstofmasker tenslotte zal men gebruik kunnen maken van 10

[close]

p. 11

atmosferische hydrologische en biogeochemische kringlopen als bronnen voor energie en voedsel de eerste biologische stap in een terraformingsproces staat bekend als ecopoiesis een door haynes 1990 geïntroduceerde term gevormd uit de griekse woorden oiko huis of woon/verblijfplaats en poihsi vervaardigen produceren dit kan worden omschreven als fogg 1995a het doen ontstaan van een niet afgesloten anaërobe biosfeer op het oppervlak van een steriele planeet dit kan zowel een einddoel zijn danwel de beginfase van een langduriger proces van terraforming helaas zal ecopoiesis niet spontaan optreden ­ geen enkele bekende levensvorm zal op het huidige marsoppervlak kunnen gedijen het milieu zal wat moeten worden aangepast om omstandigheden te creëren gelijk aan het aardse precambrium nodig voor zelfs de meest geharde vormen van leven om zich op mars thuis te kunnen voelen juist dit proces dat de aanzet moet geven tot ecopoiesis is het onderwerp geweest van het meeste onderzoek op het gebied van terraforming om ecopoiesis mogelijk te maken moet het milieu van mars op vier belangrijke punten worden aangepast 1 2 3 4 de gemiddelde oppervlakte temperatuur moet ongeveer met 60k worden verhoogd de massa van de atmosfeer moet worden verhoogd er moet vloeibaar water beschikbaar worden gemaakt en de hoeveelheid uv en kosmische straling die het oppervlak bereikt moet aanzienlijk worden gereduceerd 5 de samenstelling van de atmosfeer moet worden veranderd ten gunste van de o2 en n2 fracties hoewel het op papier misschien simpel lijkt de vooruitzichten om dergelijke processen op planetaire schaal te moeten uitvoeren zijn niet echt bemoedigend er zijn echter twee zaken die de vooruitzichten verbeteren de eerste is dat al deze veranderingen met elkaar zijn verbonden ­ het aanpassen van de ene grootheid zorgt ervoor dat andere in de gewenste richting mee bewegen het verhogen van de massa van de atmosfeer bijvoorbeeld zal tevens een betere bescherming bieden tegen straling en inslagen van meteorieten ook het broeikas effect wordt verhoogd waardoor de temperatuur stijgt en de mogelijkheden voor vloeibaar water worden verbeterd een tweede meevaller is de verwachting dat wanneer gebruik wordt gemaakt van de juiste eigenschappen van het martiaanse klimaatsysteem kleine wijzigingen kunnen leiden tot een sneeuwbaleffect dit zou inhouden dat niet iedere extra kilogram marsatmosfeer of iedere graad temperatuursverhoging rechtstreeks zou hoeven te worden vervaardigd door menselijk ingrijpen maar een relatief klein duwtje in de goede richting het marsklimaat figuurlijk over een berg heen kan duwen waarna zich spontaan een quasi-stabiele situatie vormt met hogere temperaturen opholgeslagen broeikaseffect deze veranderingen zijn voldoende voor bepaalde anaërobe levensvormen echter i.t.t wat vaak wordt beweerd niet voor planten daarvoor is er nog een vijfde verandering noodzakelijk om ademhaling mogelijk te maken moet er voldoende zuurstof aanwezig zijn fogg 1995c hoewel dit lang niet zoveel is als wat nodig is voor dieren om te ademen misschien slechts po2 20 mbar zal een dergelijke hoeveelheid zuurstof naar verwachting niet vrijkomen tijdens de beginfase van het terraformings proces dus een vijfde principiële verandering van het marsmilieu is nodig de aanwezigheid van ettelijke droge rivierbeddingen op mars doet vermoeden dat de planeet ooit een veel dichtere atmosfeer heeft bezeten ongetwijfeld voornamelijk bestaand uit kooldioxide co2 pollack et al 1987 de modellen voor ecopoiesis die werken volgens het hierboven geschetste scenario gaan uit van het herstellen van deze hypothetische oertoestand de belangrijkste veronderstelling in deze modellen is dat het meeste co2 nog steeds op mars aanwezig is en wat minstens even belangrijk is het dient dusdanig te zijn opgeslagen dat het gemakkelijk toegankelijk is en ook eenvoudig is vrij te maken men denkt dat als mars iets wordt opgewarmd dat hoeft niet erg veel te zijn er een hoeveelheid co2 in de atmosfeer terecht zal komen door verdamping uit oppervlakte reservoirs dit zal gaan bijdragen aan het broeikaseffect en zo een verdere stijging van de temperatuur veroorzaken waardoor er weer 11

[close]

p. 12

meer co2 zal verdampen enz gehoopt wordt dat dit er uiteindelijk spontaan toe zal leiden dat een klimaat ontstaat met een hogere temperatuur en luchtdruk dit principe hebben de modellen gemeenschappelijk waar ze verschillen is in de aard van de co2 reservoirs en de methode om ze te ontsluiten de eerste martiaanse modellen voor terraforming werden in 1973 gepubliceerd door burns en harwit en sagan ze waren gebaseerd op het nu niet langer in zwang zijnde lange winter model van het martiaanse klimaat sagan et al 1973 wat inhield dat er een hoeveelheid co2 in het poolijs was opgeslagen overeenkomend met een druk van maximaal ongeveer 1 bar tengevolge van de precessie van de poolas van mars met een periode van 50.000 jaar zou dit co2 gedurende bepaalde warmere perioden verdampen en in de atmosfeer terecht komen en aldus voor een dichtere dampkring rond de planeet zorgen sagan 1973 speculeerde dat men de poolkappen in slechts 100 jaar tijd zou kunnen laten verdampen door kunstmatig het albedo te verlagen waardoor er meer zonlicht zou worden geabsorbeerd een door nasa uitgevoerde vervolgstudie averner en mcelroy 1976 gaf aan dat de poolkappen niet erg veel donkerder gemaakt hoeven te worden om dit proces in gang te zetten een vermindering van het albedo van slechts een paar procent van 0,77 naar 0,73 zou al genoeg zijn bedekken van het poolijs met een laag stof of door het inzetten van psychrofiele planten dat zijn planten die kunnen gedijen bij zeer lage temperaturen werd vaak gesuggereerd om de beoogde verkleuring te realiseren sagan 1973 echter hoewel de dikte van de door 12

[close]

p. 13

sagan s berekeningen aangegeven laag stof geen belemmering hoeft te zijn de stabiliteit van een dunne stoflaag gezien in het licht van de winden op mars is dat wel en met betrekking tot de planten geen enkele bekende plantensoort is in staat om te overleven en te groeien op mars men gaat er momenteel van uit dat de poolkappen van mars voornamelijk bestaan uit waterijs met misschien wat aangevroren co2 of een bijmenging van co2 hydraat het is dus twijfelachtig of de poolkappen wel voldoende co2 bevatten om te kunnen voldoen aan de modellen echter het is ook mogelijk dat er een substantiële hoeveelheid co2 is geadsorbeerd aan gesteente deeltjes in de bovenste kilometer dikke laag van de martiaanse bodem mckay 1982 suggereerde dat een geringe opwarming voldoende zou kunnen zijn om het co2 hieruit vrij te maken analoog aan wat eerder werd beschreven bij de poolkappen m.b.v computer modellen werd dit idee verder onderzocht mckay toon en kasting 1991 zubrin en mckay 1993 daaruit bleek dat als het co2 gelijkmatig is verdeeld over het mars oppervlak het niet te sterk gebonden mag zijn aan het gesteente wil er een sneeuwbaleffect optreden is alle co2 overeenkomend met een druk van 1 bar voornamelijk geconcentreerd aan de polen dan werkt het beter een initiële opwarming van het mars oppervlak van 5­20 k afhankelijk van het gekozen model zal de druk in de atmosfeer met enkele tientallen millibar verhogen waarna de druk naar het eind toe spontaan zal oplopen tot ca 800 mbar bij een temperatuur van ca 250 k een reservoir van 2 bar is goed voor een eind temperatuur van ca 273 k en bij 3 bar wordt dit meer dan 280 k lovelock en allaby 1984 lanceerden het idee om d.m.v het introduceren van chloor fluor koolwaterstoffen cfk gassen in de mars atmosfeer een kunstmatig broeikaseffect te veroorzaken met als gevolg het vrijkomen van co2 uit de bodem dit leek in eerste instantie veelbelovend aangezien deze gassen ruim 10,000 maal zo effectief zijn dan co2 in het veroorzaken van een broeikaseffect verder hebben ze een lange levensduur van tientallen tot honderden jaren en zijn ze niet giftig mckay en zijn medewerkers 1991 bestudeerden dit verder en ontwierpen een mengsel van cfk gassen die actief zijn in het infrarood bij een golflengte tussen 8 en 12 mm een gebied waar co2 en waterdamp weinig absorptie vertonen zij vonden dat een concentratie van ca 10 ppm van dit mengsel in staat zou moeten zijn om mars met ongeveer 30 k op te warmen maar dat een verdere opwarming tegengegaan zou worden door warmteverliezen in andere golflengtegebieden zij ontdekten echter ook dat cfk verbindingen op mars veel minder stabiel zijn dan op aarde omdat door het ontbreken van een ozonlaag de uv-straling tussen 200 en 300 nm vrij spel heeft de c-cl verbinding in deze gassen te verbreken de levensduur van typische cfk moleculen neemt dan af van vele jaren naar slechts enkele uren een broeikaseffect veroorzaakt door cfk gassen zou dus kunnen werken het produceren van de benodigde hoeveelheid chemicaliën lijkt haalbaar echter het tempo waarmee de gebruikte gassen moeten worden vervangen is absurd een oplossing daarvoor zou kunnen zijn het gebruik van perfluor verbindingen aangezien de c-f verbinding veel stabieler is dan de c-cl verbinding perfluor-koolstof-verbindingen zijn zo inert dat ze de condities op mars kunnen weerstaan echter de meeste relevante absorbtiebanden tenminste voor 3 of meer catomen zijn niet gepubliceerd het blijft dus even de vraag of perfluor-verbindingen gebruikt kunnen worden om op mars een broeikaseffect te veroorzaken fogg 1995a een andere manier om mars op te warmen zou kunnen zijn door het verhogen van de hoeveelheid zonnestraling op het mars oppervlak d.m.v reflectoren gewoonlijk wordt daartoe voorgesteld gebruik te maken van spiegels in een baan rond de planeet bijv oberg 1981 en er zijn al enkele voorlopige ontwerpen gepubliceerd birch 1992 zubrin en mckay 1993 fogg 1995a alhoewel dergelijke spiegels noodzakelijkerwijs groot van afmeting zijn lijken ze realiseerbaar en de massa er van valt mee zubrin en mckay 1993 presenteerden een systeem van spiegels speciaal ontworpen als onderdeel van een scenario voor het opwarmen van mars door het uitmiddelen van de zwaartekracht en de zonnewind zou een 125 km grote zonnezeil spiegel op een afstand van 214.000 km achter mars worden gestationeerd vanwaar het de zuidpool zou moeten verlichten met een extra vermogen van ca 27 tw dat zou voldoende zijn om de temperatuur aan de pool met ca 5k te verhogen voldoende om volgens sommige modellen de poolkap te doen verdampen op het eerste gezicht lijkt een spiegel met dergelijke afmetingen en massa 200.000 ton aluminium te enorm om serieus te nemen echter een dergelijke hoeveelheid is equivalent met de totale wereldproductie van slechts vijf 13

[close]

p. 14

dagen aanvoer vanaf de aarde is niet erg praktisch er lijkt echter geen reden te bestaan waarom het niet in de ruimte gewonnen en geproduceerd zou kunnen worden de eerste ruimtespiegel is al getest in een baan rond de aarde de 20 m grote russische spiegel in het kader van het znamia project en veel grotere varianten zijn mogelijk in een baan rond mars indien voldoende co2 kan worden vrijgemaakt aan de polen van de planeet dan kan dat een verdere ontgassing van het gesteente op mars veroorzaken het door zubrin voorgestelde spiegelsysteem zal de polen vanuit een lage hoek verlichten en zal aan de hemel op de tegenovergestelde plaats van de zon verschijnen problemen en alternatieven de scenario s over een opholgeslagen broeikaseffect zijn veelbelovend door een betrekkelijk kleine menselijk ingreep in het klimaat veel minder dan de totale menselijke invloed op de aarde zou mars in ongeveer honderd jaar geschikt gemaakt kunnen worden voor anaërobe levensvormen het zou er nog steeds verre van aangenaam zijn vergelijkbaar met het droge en koude klimaat gedurende het aardse precambrium echter al veel minder vijandig dan momenteel een op deze ecopoiesis volgende stap in de terraforming zou bijvoorbeeld kunnen zijn het introduceren van zuurstof in de atmosfeer om de planeet op die manier geschikt te maken voor fotosynthese planten deze processen duren lang er wordt gesproken over meer dan 100.000 jaar avener en macelroy 1976 mckay en medewerkers 1991 een reductie met zeker een factor tien lijkt echter haalbaar als de biosfeer optimaal wordt ingesteld op de productie van zuurstof fogg 1993a 1995a alhoewel het opholgeslagen broeikaseffect model favoriet is bestaat daar ook kritiek op en zijn er suggesties voor alternatieven het lijkt erg waarschijnlijk dat indien de oorspronkelijke voorraad aan co2 zich nog steeds op mars bevindt dit voor het grootste gedeelte in de vorm zal zijn van chemisch gebonden carbonaat mineralen daarbij is het veel lastiger om het co2 vrij te maken dan wanneer het fysisch gebonden zit in de vorm van bijvoorbeeld co2 ijs of aan bodemdeeltjes het vrijmaken van de paleo-atmosfeer vereist in dat geval extreem hoogenergetische processen zoals ondergrondse kernexplosies fogg 1989 1992 hittestralen birch 1992 of inslagen van planetoïden zubrin en mckay 1993 het op grote schaal inzetten van dergelijke processen is zeer destructief en moeilijk te verdedigen een volgend probleem heeft te maken met water de marsbodem moet vochtig zijn om bewoonbaar te zijn alhoewel er zichtbare voorraden water zijn in de poolkappen en er mogelijk ook voorraden zijn onder de lager gelegen gebieden ten noorden en zuiden van de 30e breedtegraad is het lastig om deze voorraden aan een biosfeer toe te voegen de slechte geleidbaarheid van de warmte van de bodem is er de oorzaak van dat de permafrost maar zeer langzaam zal smelten en het kan wel duizenden jaren duren alvorens zich een aanzienlijke hoeveelheid vloeibaar water heeft verzameld in de lagere regionen fogg 1992 1995a er bestaan wel oplossingen voor dit probleem gegeven het feit dat er ooit op natuurlijke wijze overstromingen hebben plaatsgevonden misschien wel groot genoeg om snel de noordelijke laagvlaktes van mars te overspoelen baker en medewerkers 1991 zouden de waterhoudende bodemlagen nog steeds bestaan dan is het misschien mogelijk om ze te destabiliseren en op die manier een overstroming te realiseren maar misschien zijn dergelijke processen wel te heftig en onacceptabel voor veel mensen fogg 1992 1995a een recent gedetailleerd model van de martiaanse hydrologische kringloop clifford 1993 suggereert dat zich onder de laagstgelegen gebieden op mars grondwater bevindt dat onder druk staat is dit in der daad het geval dan is de kans groot dat er snel meren kunnen worden aangelegd met weinig meer apparatuur dan pompen en boorinstallaties fogg 1998 conclusies al het onderzoek dat momenteel plaatsvindt op het gebied van planeet aanpassing of dit nu mars is of ergens anders is bedoeld om de grenzen te verkennen van wat mogelijk is het 14

[close]

p. 15

gaat er dus niet om nu al definitieve plannen voor de toekomst te maken het concept kan niet langer als fantasie worden afgedaan hoewel er nog veel onderzoek nodig is o.a naar de beschikbaarheid van voldoende hulpbronnen op mars ook moeten we een beter begrip krijgen van wat bepalende factoren zijn voor het bewoonbaar maken van planeten en zal in de toekomst de technologie moeten worden ontwikkeld om ons zonnestelsel open te leggen als een nieuwe zich steeds verder uitbreidende uitdaging behalve als mogelijk middel voor een lange termijn doel voor het ruimteonderzoek kan dit werk ook nu al waardevol zijn als een stimulerend interdisciplinair gedachte experiment met nut voor onderwijs onderzoek van de aarde en de amusement media fogg 1993b 1995a het aantal mogelijke raakvlakken is groot zo wordt er de laatste tijd onderzoek gedaan naar welke micro-organismen die tegen koude en uitdroging bestand zijn geschikt zouden zijn om ingezet te worden als pioniers in de eerste ecosystemen op de rode planeet friedmann en medewerkers 1993 over de mogelijkheid om d.m.v genetische manipulatie nog taaiere levensvormen te creëren wordt gediscussieerd avener en macelroy 1976 hiscox en thomas 1995 indien terraforming tot de mogelijkheden behoort is het dan ook toegestaan is het veranderen van het aanzien van een planeet wel moreel verantwoord wat als er reeds bestaande levensvormen worden aangetroffen in de nog warme diep onder de grond liggende martiaanse waterbekkens de uitbreiding van op de aarde gerichte milieu ethiek naar een kosmisch verband is een aanleiding voor het ontstaan van heel wat nieuwe discussies op het gebied van filosofie en cultuur haynes 1990 mckay 1990 haynes en mckay 1992 macniven 1995 turner 1990 1996 op dit moment weten we nog veel te weinig over mars en ook over de aarde om er zeker van te zijn of het leven in staat zal zijn om de rode planeet te veroveren om dat te weten te komen zal het waarschijnlijk nodig zijn dat er mensen op mars gaan wonen om er ter plekke onderzoek te doen fogg 1995b zubrin 1995 de terraforming van mars 15

[close]

Comments

no comments yet