Temel Müzik Eğitimi Ders Notları

 

Embed or link this publication

Popular Pages


p. 1

temel mÜzk etm ders notlari temel mÜzk blgler müzik nedir müzik hakkinda çok fazla tanim vardir hepsi de kabul edilebilir tanimlardir ancak hepsini içine alacak genel bir tanim yapmak oldukça zordur ancak yine de tanimlamaya çaliirsa öyle diyebiliriz müzik insanlarin hislerini düüncelerini doadan aldiklarini ve bazen de salt doayi anlatan ifade eden düzenlenmi seslerdir en ilkel çalardan beri var olduu bilinmektedir eski yunan felsefesinde müziin etkisi youn olarak görülür nitekim musiki-musika-muzika-müzik kelimeleri yunanca kökenlidir yunan alfabesinde m-o-u-s-a harfleriyle yazilan ve musa diye okunan peri anlamindaki kelimenin sonuna gelen ­ike veya ­ika takisi o kelimeye konuulan dil anlamini kazandirir elenika yunanca turkika türkçe talika talyanca örneklerinde olduu gibi musa ya eklenen ­ike takisi peri sözcüüne de perilerin konutuu dil anlamini verir ta musiké mûsikiye daha sonralari toplumumuzda slâmi terimle meleklerin dili denilmitir elest bezmi nin avazesi bu durum müzie eski çalardan itibaren batida da douda da tanrisal özellikler atfedildiini gösterir müzik hem bir sanat hem de bir bilimdir duygusal olarak algilaniinin yani sira akil ile de kavranabilir bu özellii ile bireyin ve toplumun duyu ve bili açisindan durumunu belirledii gibi geliim ve deiimini de salayan organik bir yapidir sesin en güzel ekli müzik ile dile gelir resim renklerin birlemesinden iir kelimelerin kaynamasindan nasil oluuyorsa müzik de seslerin duygu düünce ve heyecanimizi anlatmak üzere belli bir estetik anlayiina göre seçilip ilenmesinden olumaktadir ses herhangi bir cisimden çikan ses dalgalarinin hava araciliiyla kulaimiza ulamasina ses denir nsan kulai 20 ve 20.000 mhz arasindaki sesleri duyabilmektedir sesin özellikleri öyle siralanabilir 1

[close]

p. 2

1.sesin yükseklii seslerin tizliiniinceliini ve pesliini kalinliini ifade eder 2.sesin tinisi sesin ayirt edilebilme özellii olan rengi-kiiliidir örnek insan sesi,keman sesi piyano sesi 3.sesin iddetigürlük sesin kuvvetliliini ve hafifliini ifade eder 4.sesin süreklilii sesin zaman içindeki yayilimini ifade eder uzunluk ve kisaliini belirtir 5.sesin vurgusu fade ve yorum itibariyle seslerin vurgulanmasidir ritim seslerin belirli bir süre içerisinde ahenkli ve düzenli siralanmasini salayan unsurdur solfej okuma anlamina gelir notalari adlariyla sesleriyle ve süreleriyle okumaya denir bona sesleri sadece adlari ve süreleriyle okumaya denir vuru bir müzik yapini okurken süreleri oranlayip ölçülendirebilmek için uygulanan yönteme vuru denir vuru ölçü esas alinarak yapilir.el ayak veya baka materyallerle uygulanabilir porte notalarin üzerine yazildii be çizgi dört eit araliktan oluan ekle porte ya da dizek adi verilir notalar portenin üzerinde aldiklari yere göre birbirinden ayirt edilir nota nota sözcük olarak latince kökenlidir not kayit anlaminda kullanilir sesleri kayir etmekle ilgili bir terimdir bugün kullandiimiz evrensel nota dili ve porte 11 yüzyilda talya da bir rahip ve müzik adami olan guido d arezzo tarafindan bulunmutur notaya isimlerini veren bir ilahinin her 2

[close]

p. 3

misrasinin ilk hecesidir bu siralama daha sonra si sesinin eklenmesiyle ve 17.yy da donun ut kelimesinin yerini almasiyla öyle siralanmitir do re mi fa sol la si la sesinin uluslararasi bir standarda kavuturulmasiyla frekansi 440 hz olarak saptanmitir la notasinin temel alinmasinin nedeni bebeklerin ilk doduunda la sesi çikarmalaridir seslerin yüksekliklerini ve sürelerini gösteren iaretlere nota denir öyle düünebiliriz yazidaki harflerin yerine müzikte notalar vardir her nota belli bir sesi iaret eder nota okumayi bilen bir kii notalara bakarak hem o sesin yüksekliini incelik-kalinlik ayrimini hem de o notanin ne kadar süreyle devam edeceini çalinacaini ya da söyleneceini anlar bkz Örn 1 Örnek.1 7 adet nota ismi vardir do-re-mi-fa-sol-la-si bu notalar ngiliz sistemine göre harflerle de adlandirilir sirasiyla öyledir do:c re:d mi:e fa:f sol:g la:a si:b bkz Örn 2 do re mi fa sol la si do Örnek.2 anahtarlar 3

[close]

p. 4

nota adlariyla belirtilen kesin ses yüksekliklerinin tam olarak bilinebilmesi daha basit bir deyile notalarin okunabilmesi ayirt edilebilmesi için kesinlikle gerekli olan araçlardan biri de anahtardir bainda anahtar görmediimiz bir dizekte yer alan notalara isim veremeyiz 3 çeit anahtar vardir sol fa ve do sol anahtari sol anahtari adini sol notasindan alir portenin ortasindan alttan 2 Çizgiden balar ve dolayisiyla burada yer alan nota sol adini alir bkz Örn 3 Örnek.3 fa anahtari kalin sesleri göstermek için kullanilir anahtarin iki noktasi arasindan geçen çizgi portede fa notasini gösterir dier notalar buna göre isimlendirilir bkz Örn 4 Örnek.4 do anahtari portenin 1 2 3 ve 4 çizgilerinden balayarak yazilmak üzere dört türü vardir anahtarin ortasindaki birleim yerindeki çizgiye do notasi yazilir dier notalar buna göre adlandirilirlar bkz Örn 5 Örnek.5 nota deerleri 4

[close]

p. 5

bir notayi gördüümüz zaman sadece o sesin yüksekliini deil ne kadar süreyle çalinacaini da düünmek zorundayiz nota yazisi sadece ses yüksekliini deil sesin uzunluunu da belirtir porte üzerinde siralani biçimlerinden notanin yüksekliini ayirt ettiimizi daha önce söylemitik notalarin ekillerinden de o notanin deerini süresini yani ne kadar süreyle çalinacaini anlariz günümüzde kullanilan en uzun nota birlik notadir birlik nota 4 vuru süresince uzar bir arkiya el ya da ayak vurarak elik ettiimizde aslinda o arkinin vurularini veririz vuru dediimiz ey belirli bir ritimde art arda siralanan birimlerdir düzenli kalp atiini ya da saat tik-taklarini örnek verebiliriz birlik nota u ekilde gösterilir bkz Örn 6 Örnek.6 portenin hangi çizgisi üzerinde yer alirsa alsin bu içi bo gördüümüzde o notanin 4 vuru süresince uzayacaini anlariz ekli birlik yani 4 vuruluk notayi zaman olarak ikiye bölersek iki vuruluk notalar elde ederiz ki vuruluk notalara verilen isimse ikilik nota lardir kilik nota u ekille ifade edilir bkz Örn 7 Örnek.7 burada önemli iki noktayi anlamak gerekir birincisi nota ismi Örn do,re,mi vs ile nota süresinin ismini karitirmamak gerekir birlik ya da ikilik olarak adlandirdiimiz ey nota süresi nin ismidir kincisi nokta udur nota süresi ile nota süresinin ismi karitirilmamalidir Örnein yukarida anlatildii gibi birlik nota bir vuru deil 4 vurutur birlik nota süresinin adidir kilik notayi vuru olarak ikiye böldüümüzde iki tane dörtlük bir vuruluk nota elde ederiz bkz Örn 8 5

[close]

p. 6

Örnek.8 dörtlük nota ikiye bölündüünde iki tane yarim vuruluk nota elde edilir bu yarim vuruluk notalar sekizlik olarak adlandirilir bkz Örn 9 Örnek.9 ki ya da daha fazla yarim vuruluk sekizlik nota yan yana geldiinde gruplamanin daha rahat yapilabilmesi ve daha rahat okunabilmesi için genellikle u ekilde kuyruklari birletirilerek yazilir bkz Örn 10 Örnek.10 bu yazim ekli notanin süresini deitirmez yarim vuruu ikiye bölersek de iki tane çeyrek vuruluk onaltilik nota elde ederiz ki ya da daha fazla yarim vuruluk nota yan yana geldiinde oluan yazim farki bundan sonra böleceimiz notalarda da geçerlidir bkz Örn 11 Örnek.11 onaltilik notayi ikiye böldüümüzde otuzikilik 1/8 vuruluk otuzikilii böldüümüzde altmidörtlük altmidörtlüü böldüümüzde ise yüzyirmisekizlik nota elde ederiz bkz Örn 12 ancak altmidörtlükten sonraki notalar çok seyrek kullanilir Örnek.12 uzatma aretleri uzatma noktasi 6

[close]

p. 7

herhangi bir notanin yanina konulan nokta o notayi kendi deerinin yarisi kadar uzatir Örnein iki vuruluk bir nota kendi deerinin yarisi kadar uzayacai için 3 vuru olarak bir vuruluk bir nota ise bir buçuk vuru olarak çalinir ya da okunur bkz Örn 13 Örnek.13 bunun yaninda eer bir notanin yaninda iki tane nokta varsa o notanin deeri birinci notanin yarisi kadar uzatilir bkz Örn 14 Örnek.14 uzatma bai ayni adi taiyan iki notayi birbirine balayan baa uzatma bai denir uzatma bai ile birbirine balanan notalardan iki notanin süresi birinciye eklenerek okunur bkz Örn 15 Örnek.15 puandorg ya da fermata adi verilen iaret ise notayi serbest olarak uzatir puandorglu nota genellikle kendi deerinin iki kati kadar uzar ancak yorumcu isterse bunu daha kisa ya da uzun yapabilir bkz Örn 16 7

[close]

p. 8

Örnek.16 müzikte es ler tipki konumalarimizdaki duraksamalar yazidaki noktalar gibi müzikte de çou zaman cümle bitilerinde es yani susulmasi gereken yerler vardir esi gördüümüz yerde deeri kadar susariz en uzun es de yine 4 vuruluktur bkz Örn 17 ancak bir eserde daha fazla susulmasi isteniyorsa o ölçüye 4 vuruluk es konur ve yanina ya da üzerine kaç ölçü boyunca susulmasi gerektii yazilir bkz Örn 18 Örnek.17 Örnek.18 sirasiyla dört vuruluk iki vuruluk bir vuruluk yarim çeyrek ve 1/8 vuruluk eslerin yazilii da öyledir bkz Örn 19 Örnek.19 Ölçü kavrami ve Ölçü Çizgileri 8

[close]

p. 9

herhangi bir nota yazisina baktiimiz zaman müziin çizgilerle kendi içinde bölümlere ayrildiini görürüz te bu çizgilere ölçü çizgisi iki ölçü çizgisi içinde kalan bölmeye de ölçü denir bkz Örn 20 notalarin zamana göre düzenlenmesi için ölçülere ayirmak gereklidir Örnek.20 bir parça ya da eser bittiinde biri ince biri kalin iki çizgiden oluan bir sembolle parçanin bittii belirtilir bu çizgiye de biti ya da final çizgisi denir bkz Örn 21 Örnek.21 eer çift çizgi bu ekildeyse bkz Örn 22 bu baa dönülmesi gerektii anlamina gelir bu durumda parça en baa dönerek iki kez çalinmi olur reprise adi verilen bu sembolü eer daha önceden ters yönlü olarak gördüysek en baa dönmek yerine gördüümüz ilk yere döneriz bkz Örn 23 bazi durumlarda parçanin ilk tekrariyla ikinci tekrarinin bitiinin farkli olmasi istenir bu durumlarda dolap denilen sembolle parçanin 1 ve 2 bitiinde çalinacak kisimlar belirlenir tekrar iaretinden baa döndükten sonra 2 çalita 1 dolap es geçilir ve 2 dolaptan itibaren çalinarak bitirilir bkz Örn 24 Örnek.22 Örnek.23 9

[close]

p. 10

Örnek.24 ritim nedir ritim aslinda sadece müzie has birey olan bir olgudur daha önce de sözünü gündüzün hiç durmadan birbirini izlemesi müzikte ise vurular bir araya geldiinde göre ikili ya da üçlü gruplar oluturur Ölçülerin zamana göre düzenlenmesi ki zamanli Ölçüler biri güçlü öteki zayif iki vurutan oluur en çok kullanilan iki zamanli ölçü iki dörtlük tür vuru sayisi üstte süre birimi olan dörtlük ise alta yazilarak gösterilir bkz Örn 25 deil doada ve evrende var ettiimiz kalp atii gece ve nefes ali-verii buna örnektir gruplanir vurgu aldii vurua Örnek.25 burada karitirilmamasi gereken udur bu bize her ölçünün içinde iki tane dörtlük deerinde nota olacaini belirtir ki tane dörtlük nota kullanilmasi art deildir toplami iki vuru olacak ekilde notalar gruplanir ve yazilir bkz Örn 26 Örnek.26 ki zamanli ölçülerde en çok kullanilan iki dörtlük olmasina ramen iki ikilik ya da iki sekizlik de sik sik görülür bkz Örn 27 10

[close]

p. 11

Örnek.27 Üç zamanli Ölçüler müzik içerisinde bir güçlü iki zayif vuru duyuluyorsa üç zamanlilik var demektir yine en çok kullanilan üç zamanli ölçü ekli üç dörtlük tür ancak üç birlik üç ikilik ya da üç sekizlik de kullanilir bkz Örn 28 Üç zamanli ölçülere valslerde sik rastlanir Örnek.28 dört zamanli Ölçüler dört zamanlilikta iki vurgulu iki grup vardir ama birinci vurutaki vurgu daha güçlüdür dört dörtlüe çok sik rastlanir dört ikilik ve dört sekizlik de kullanilan dört zamanli ölçülere örnektir bkz Örn 29 Örnek.29 bazen ölçü zamaninin olmasi gereken yerde c harfine benzer bir sembol görürüz bu sembol de dört dörtlük yerine kullanilmaktadir bkz Örn 30 sürelerin vurulari ise belirli bir kaliba göre yapilir bkz Örn 31 11

[close]

p. 12

Örnek.30 Örnek.31 tempo nedir tempo en basit ekliyle ifade edilirse müzik parçasinin hiz ini belirler müzik air ya da hizli tempolu olabilir bunu belirlemek için müzik yazisinin üst kismina bazi terimler yazilir bkz Örn 32 genellikle talyanca dan alinan bu terimler müziin hizini belirler Örnek.32 12

[close]

p. 13

bu terimlerden en çok kullanilanlar unlardir grave largo adagio andante moderato allegretto allegro vivace presto Çok air geni acele etmeden yürük orta hizda oldukça hizli hizli canli Çok hizli bazen de istenilen tempoyu tam olarak belirtmek için metronom deerleri kullanilir bkz Örn 33 bu örnekte dakikada 120 dörtlük çalinmasi istenmitir Örnek.33 bazen parça içinde tempo deitirmek gerekir bunun için de kullanilan özel terimler vardir ritardando veya rallentando terimleri derece derece yavalamayi gösterir rit veya rall eklinde kisaltilarak kullanilir derece derece hizlanilmasi isteniyorsa accelerando terimi accel biçiminde kisaltilarak kullanilir 13

[close]

p. 14

gürlük terimleri gürlük sesin hafiflii ya da yükseklii ile ilgilidir en basit ekilde örnekleyecek olursak fisiltili konuma ve bairma arasindaki gürlük tezatini örnek verebiliriz müzikte de kimi yerde hafif kimi yerde yüksek bir gürlük istenir bunlari belirtmek için de bazi terimler kullanilir fff ff f mf mp p pp ppp molto fortissimo son derece gür fortissimo forte mezzoforte mezzopiano piano pianissimo Çok gür gür orta gürlükte hafif gürlükte hafif Çok hafif molto pianissimo son derece hafif bazen ses gürlüünün giderek yava yava artmasi veya azalmasi istenir yava yava arttirmak için crescendo cresc adi verilen terim yava yava azaltmak içinse decrescendo decresc ya da diminuendo dimin ya da dim terimleri kullanilir bkz Örn 34 Örnek.34 aksan ve süsleme aretleri 14

[close]

p. 15

bir müzikte seslerin etkilerini deitiren ve anlatilmak istenen duygununun ifade edilebilmesi için kullanilan iaretlere aksan ve süsleme iaretleri denir staccato Üzerine ve ya altina konulduu notayi arkasindan gelen notadan ayirmak veya kesik kesik çalinmasini salamak için kullanilir bkz Örn 35 Örnek.35 legato tenuto Üzerine konulduu notanin belirgin bir ekilde ifade edilebilmesi için kullanilir Üzerine geldii nota yayarak icra edilir bkz Örn 36 Örnek.36 forzando Üzerine ve ya altina geldii notanin gür ve güçlü çalinmasina yarar bkz Örn 37 Örnek.37 sforzando sfz Üzerine ve ya altina geldii notanin çok güçlü icra edilmesini salar bkz Örn 38 15

[close]

Comments

no comments yet