p. 1

1

[close]

p. 2

2 dilbilirime-dergi içerik 4 10 15 19 23 dilbilirim haber dilbilim ve mizah metin Özdemir ayran buyurun ay nanmiyorum aykut siin fotoraf okuma didem sultan ardiç hint-avrupa dil ailesine karilatirmali dilbilim açisindan bir baki hüseyin uysal 28 32 37 bilgisayarlar eski yazilari Çözüyor mümkün mü pinar baci kaybolan dünyanin sesleri emre yali siyasetin dili olsa da konusa firat babu

[close]

p. 3

3 dilbilirim türkiye nin ilk ve tek magazinsel dilbilim portali dilbilirim e-dergi türkiye nin ilk ve tek magazinsel dilbilim portali dilbilirim.com tarafindan aylik yayinlanan bir magazindir tasarim-düzenleme dilbilirim.com dilbilirim e-dergi içerisinde yer alan yazilarin haklari ve sorumluluklari yazarlarina aittir dilbilirim e-dergi içerisinde yer alan görsellerin telifleri üreticilerine aittir bu içerikler kullanilarak herhangi bir ticari amaç güdülmemektedir e-dergi içeriklerinde yer alan görsellerin ve logolarin tüm haklari üreticilerindedir herhangi bir ihlale sebebiyet verilmemektedir Üreticiden gelen istee göre bu görseller ve logolar kaldirilacaktir dilbilirim e-dergi de yer alan reklamlar e-derginin yayinlanmasi aamasinda kirtasiye ve yazilim destei veren sponsorumuza aittir bu reklamlardan herhangi bir gelir elde edilmemektedir dilbilirim.com and dilbilirim e-dergi by dilbilirim are licenced under a creative commons attributionnoncommercial-no derivative works 3.0 unported licence dilbilirim.com ve dilbilirim e-dergi creative commons by-nc-nd araciliiile lisanslanmitir bu lisansa sahip eserleri kopyalabilirsiniz üzerinde deiiklik yapip yenisini üretebilirsiniz bu durumda salanmasi gereken üç koul bulunmaktadir 1 eserin tüm kopyalarinda eserin ilk sahibinin belirtilmesi 2 eserin hiçbir kopyasinin ya da eserden üretilmi yeni eserlerin ticari amaçlar dorultusunda kullanilmamasi 3 esere dokunulmamasi ve özgünlüünün korunmasi.

[close]

p. 4

4 dilbilirim haber politikacilarin el hareketleri düüncelerini ortaya çikariyor t emmuz 2010da açik eriime sahip olan plos one`da yayimlanan çalimaya göre politikacilarin yaptiklari el hareketleri düüncelerini ortaya çikariyor .nijmegen deki max planck psikodilbilim enstitüsü nden daniel casasanto laboratuar testlerinde sa ve sol elini kullananlarin dürüstlük ve zeki olma gibi olumlu düünceleri baskin olan araliklara ve olumsuz düünceleri de baskin olmayan araliklarla badatirdiini belirtiyor baskin olan/olmayan bu araliklari belirlemek için casasanto ve makalenin ortak yazari kyle jasmin abd bakanlik seçimlerinin son döneminde verilen doal konumalari incelemiler aratiricilar 2004 ve 2008 seçimlerinde iki sa el baskin kerry ve bush ve iki de sol el baskin obama ve mccain politikacinin bulunduunu belirtiyorlar aratiricilarin bulduklari birincil sonuçlar sa el baskin politikacilarin olumlu düünceleri açiklarken çounlukla sa elini olumsuz düünceleri açiklarken de sol elini kullandiklari yönünde aratiricilar bu durumla ilgili olarak iyi kavraminin vücut temelli yerleiminden bahsediyorlar kültürler arasi süreçte dorunun genellikle sa ile badatii gibi buna örnek olarak da ngilizce doru kariliindaki right sözcüünü veriyorlar konuyla ilgili yapilan geleneksel çalimalar da bu genel sonuca ulaiyor yani sa elini kullanan politikacinin olumlu düünceyi sa elle sunmasi ve olumsuz düünceyi de sol elle sunmasi gibi fakat ayni durum sol elini kullananlar için genellenmemi durumda burada da çalimanin aratirma sorusu ortaya çikmi bununla ilgili olarak casasanto veriler gösteriyor ki insanlar iyi olgulari vücutlarindaki baskin bölgeler ile sunarlar yani baskin olan akicidir akici olan da iyidir diyor aratiricilar çalima boyunca konuucularin hareketler için seçtikleri sa/sol elin konutuklari ey hakkinda ne düündüklerini açia çikarmanin mümkün oldunu belirtiyorlar ve konuucularin bu mesajlari dinleyicilerin farkinda olmadan verdikleri varsayimiyla bilmediklerini ekliyorlar Çalima sonucunda verilen genel bulgular olumsuz düüncelerin olumlu olanlara göre baskin olmayan el ile sunulduunu

[close]

p. 5

5 içeriyor bu durum obama da 2de 1 kerry de 3te 1 mccain de 12de 1 oraninda gerçeklemi politikacilari bu yaklaimla incelemek bilinçli bir seçmenin ilk yapacai eylerden biri olsa gerek Önce izleyelim sonra referandumda sandik baina gidelim Çalimanin adi good and bad in the hands of politicians spontaneous gestures during positive and negative speech daniel casasanto ve kyle jasmin Çalimaya buradan ulaabilirsiniz beyin hasarli çocuklar öykü anlatmada sorun yaiyor c hicago Üniversitesi nde yapilan bir çalima beyin hasarli çocuklarin öykü anlatmada sorun yaadiklarini belirtiyor oysa ki bu çocuklar sözcük kapasitesi balaminda gelime ile doru orantili olarak dier çocuklar ile e geliim gösteriyor chicago Üniversitesi nde beyin hasarli çocuklarin dil geliimleri üzerinde çalimalar yapan ve bu çalimanin yazari olan Özlem ece demir beyin hasarli çocuklarin dil ilevlerindeki esnekliin üzerinde sinirliliklar bulunduunu söylüyor 4000de 1 çocukta rastlanan pre ya da perinatal beyin lezyonlari genellikle anne ve bebeklerde çarpmalar sonucu gerçekleiyor aratirmacilar beyin hasarli çocuklar ile çalimanin aratirmacilara beyin geliimi hakkindaki kuramlarla ilgili baki açilari saladiini belirtiyorlar Öykü anlatma üzerindeki bu çalimada aratirma ekibi bu çocuklari normal geliim gösteren çocuklar ile karilatirmi developmental science in bu sayisinda yayimlanan narrative skill in children with early unilateral brain injury a possible limit to functional plasticity adli çalimada demir e stella m rowley psikoloji profesörü susan levine ve beardsley ruml distinguished service profesörü susan goldin-meadow destek vermi Çalimada durumlar verilen çocuklardan bu durumlari anlati eklinde gelitirmeleri istenmi bu yolla oluan öyküler uzunluk sözcük farklilii sözdizimsel karmaiklik genel yapi ve çikarimlara göre incelenmi ncelemenin ardindan beyin hasarli çocuklarin normal geliim gösteren çocuklardan daha kisa ve az karmaik yapida öykü oluturduklari

[close]

p. 6

6 gözlenmi daha ileri düzeyde yapilan analizler de her iki grup çocuklarin benzer sözcük ve tümce içerme yetileri gösterdiklerini içeriyor bu durum için aratirmacilar öykü anlatmanin sözcük ya da tümce örenmeden daha karmaik bir yeti gerektirdiini belirtiyorlar çünkü öykü anlatma yetenei sözcük kullanmada esneklik gerektiriyor ve geliimsel gecikmelere daha fazla m aruz kaliyor ncelemeler okul çai balangicinda olan ortalama 6 yaindaki çocuklar üzerinde yapildii için aratirmacilar bu bulgularin zamanla deiip deimemesi üzerinde bir kesinlik olmadiini söylüyorlar bununla birlikte dier aratirmacilar anababalarin çocuklarin öykü anlatma yetilerini anlati çevresinde gelien konumalar ile gelitirdiklerini belirtmiler bu yüzden de çalima beyin hasarli çocuklara sahip ailelerin çocuklardaki öykü anlatma yetilerini gelitirme konusunda yardimci olmalari gerektiini öneriyor developmental science da yayimlanan narrative skill in children with early unilateral brain injury a possible limit to functional plasticity adli çalima national institute of child health and human development and the brain research foundation tarafindan salanan fonlarca desteklenmi ku gribinin pazarlanmasi salginin medya ve internet tartima grubu ortamlarinda pazarlanmasi j ournal of language and politics `in ekim 2010 sayisi`nda yer alacak olan çalimada free university of amsterdam dan iina hellsten ve university of notthingham dan brigitte nerlich ku gribinin medya ve internet ortaminda nasil yayildii üzerine açiklamalar getiriyorlar.ku gribi virüsü olarak da bilinen h5n1 virüsünün ortaya çikmasi ve zamanla yayilmasi dünya genelinde gündeme yerlemiti lk olarak 1997de hong kong da belgelenen ve bulamaya balayan bu virus kümes hayvanlarindan insanlara bulati fakat ku gribi virüsünün medyanin eline geçmesi 2004 yilini buldu ve bu andan sonra kamuoyunda tartima konusu olmaya baladi hellsten ve nerlich tarafindan yapilan bu çalima 1997-2006 yillari arasindaki süre boyunca tip dergilerini gazeteleri ve kamuoyu tartima alanlarini kapsam içerisine almi bu üç veri tabaninda ölçülen eyler ise ku gribi ve ilikili kavramlarin kullanim sikliklari ve terim olarak yerleme durumlari Çalimada niceliksel bulgularin yorumbilimsel açiklamalar ile desteklenmesi amaçlanmi Çalimada yazarlarin

[close]

p. 7

7 belirttii bir nokta da bu birincil bulgularin medya ve internet ortaminda pazarlama patlamasi yapan benzer kavramlarin yayilmalari üzerine bir takim izler veriyor olmasi bird flu hype the spread of a disease outbreak through the media and internet discussion groups adli çalimanin özetine buradan ulaabilirsiniz anneler ve bebekler arasindaki konumalarin sinirsel mekanizmasi n euroimage dergisinin 15 ekim de çikacak olan 53 sayisindaki processing of infant-detected speech by adults adli çalimada aratiricilar bebeklerin konumalarindaki sinir kaynaklarini yürüttükleri görüntüleme çalimasi ile açikliyorlar Çalimanin geneli anababalarin bebekleriyle konumalari sürecinde beyindeki sinir ileyiinin dil ediniminin erken dönemlerindeki bilinmeyen noktalari aydinlatma olasilii üzerinde younlami riken brain science institute deki araitiricilar deneyim cinsiyet ve kiiliin anababalarin bebekleriyle konumalari sirasinda nasil etkili olduunu aratirmilar bebek konumasi olarak da bilinen bebeklere yönelik konuma insanlarin bebeklere hitap ederken tercih ettikleri yoldur ve yüksek ses yükseklii baskin tonlama ve basitletirilmi sözcükler ile uygulanir bebek konulmalari balaminda her dilde ve kültürde mevcut olan bu durumun sinirsel mekanizmalari bilinmiyordu bu mekanizmalari ortaya çikarmak ya da açiklamak için aratiricilar fmri functional magnetic resonance imaging kullanmilar ve bunu ilk kez anababa olan ve bebekleri henüz konumaya balamayan 35 kii üzerinde ve henüz bebek sahibi olmayan 30 erkek ve kadin üzerinde uygulamilar ayrica denekler arasina çocuklari emekleme döneminde olan ve iki sözcüklü sözceler üreten 16 anne ve ilkokul çainda olan 18 anne dahil edilmi Çalimanin bainda aratirmacilarin amaci konuma sirasindaki beyin aktivitesini ölçmek iken gelen sinyal seviyeleri bu amaci farkli bir yöne çekmi ve aratiricilar dinlemeye yönelmiler bu dorultuda da bebek konumalarindaki denekler üzerinde yürütülen beyin taramalari konumaya henüz balamami bebeklere sahip olan annelerin beynin dili yöneten bölgesinde artan beyin aktiviteleri olduunu vermi bu yüksek aktivite konuma sonrasi dönemde çocuklari olan anneler hariç dier gruplarda gözlenmemi.

[close]

p. 8

8 Çalimada bu ve bununla ilgili elde edilen bulgular insanlarin bebek konumasi sürecinde dilbilimsel aktarimi nasil gerçekletirdiini ve bu gerçekletirme aninda beynin ne durumda olduunu çalimaya dahil edilen gruplar ilk kez anababa olanlar konumaya henüz balamami bebeklere sahip olan anneler iki sözcüklü sözce üreten bebeklere sahip anneler iki sözcüklü dönemi henüz geçmi olan bebeklere sahip anneler balaminda anneden bebee yönelik bir ekilde veriyor ve dil edinimi sürecindeki sinirsel mekanizmayi açiklamada katkida bulunuyor processing of infant-directed speech by adults adli çalima aratirici yoshi-taka matsuda bakanliinda kenichi ueno r allen waggoner donna erickson yoko shimura keiji tanaka kang cheng ve reiko mazukaa tarafindan yürütülmü.

[close]

p. 9

9

[close]

p. 10

10

[close]

p. 11

11 dilbilim ve mizah metin Özdemir metinozdemirs@hotmail.com m izah konusu çok uzun zamandir tartiilan bir konu olmutur tartima daha mizahin ne olduu sorusunda balar zaten tam anlamiyla tanimlanamayan bir kavram da her zaman tartiilir mizah ite bu bakimdan dile bir selam çakar dil tanimlanir ama tanimi en az mizah kadar yetersizdir durum böyle olunca devreye mizah kavramini açiklamak için birçok bilim dali girer mizahin ortaya çikmasi ve algilanmasina sosyolojik yönden bakilir bu yetersiz görülüp daha sonra psikolojik yönden bakilir anlailir ki psikoloji de bir yerde tikaniyor durumu bütün bilimlerin efesi bilinen felsefeye birakirlar felsefe de topu anlambilime atar ve dilbilim ile mizah bir araya gelir dilbilim ile mizahin yakinlamasi 1980lerin ortalarinda olmutur elbette daha önce de dil ve mizah ilikisini anlatan çalimalar vardi fakat bakildiinda bu çalimalar ya yaklaim yönünden sistemli deildi ya da ana konusunu dil ve mizahin oluturmadii daha geni projelerin yan ürünleri olmaktan ileri gidememitir simpson 2003 olaya rus dilbilimci victor raskin 1944 el attiinda yil 1985 ti raskin yayimladii semantic mechanism of humor 1985 adli eserinde ilk defa sistemli olarak mizahin daha çok sözlü mizahin dilbilimsel bir incelemesini yapmiti kitap mizahin dilbilimsel olarak nasil inceleneceini anlattii kurami ile ilgilidir kuramin adi ise semantic script based theory of humor kisaca ssth yani türkçeye çevirecek olursak anlamsal emaya dayali mizah kurami dir imdi kuramdan bahsedecek olursak üç kavrami bilmemiz gerekiyor bunlar ema script ema uyumu ve ema zitlii kurama göre bir metin aaidaki durumlari kariliyorsa komiktir a metin kismen ya da tam olarak iki farki ema sözcük ile viktor raskin aklimiza oluan nesne eylem olay vs ile ilgili bilgi yiini ile uyumlu olmali ema uyumu b metnin uyumlu olduu iki ema birbiri ile zit olmali ema zitlii daha sonra detayli açiklanacak raskin 1985 99 böyle bir durum ilk bata kafa karitirici ya da bir ey anlatmiyor olabilir havada duruyor gibi de görünebilir bu kurami daha iyi anlamak için ilk önce bilisel bir kavram olan emayi anlamamiz gerekir ema bir nesne olay eylem vs gibi bir sözcük söylendiinde kiinin aklinda oluan bilgi yiinlaridir yani ben elma deyince sizin kafanizda onun bir meyve oluu yuvarlak oluu kirmizi ya da sari oluu ne bileyim tatlieki oluu midenizi aritmasi kabuklu yendiinde daha iyi olmasi gibi bilgilerin olumasidir raskin de kitabinda bir `doktor emasini bize örnek olarak sunmutur mesela raskin 1985:85 doktor Özne nsan yetikin ura tip okumu hastalari kabul eder hasta doktoru ziyaret eder doktor hastalarin ikayetlerini dinler doktor muayene eder hastalii tedavi eder doktor tehis koyar reçete yazar hastanin parasini alir yer tip fakültesi hastane ya da doktorun ofisi zaman birkaç yil her gün her an

[close]

p. 12

12 durum fiziksel temas geçmii temsil eder imdiki zamani temsil eder ema kavramini anladiktan sonra emalarin uyumu ve zitlii devreye giriyor bir metinde ema uyumu emalarin birbirleri ile bir ekilde ba kurmasiyla oluur `katil yakalandi tümcesinde katil ve yakalanmak emalari uyumludur Çünkü katil suçlu polisten kaçan iken yakalanmak da ayni ekilde suçlu polisten kaçan eklinde özetlenebilir ema zitlii ise genellikle metnin son tümcesinde görülür ve ilk bata birbirleri ile uyumlu gibi görünün emalar son anda birbirleri ile çeliir ve bu son tümceye de tetikleyici adi verilir kurami daha iyi anlamak için bir fikra verecek olursak Özdemir 2010 temel bir gün kahveye girmi Üstü bai yirtikmi ne oldu diye sormular temel kaynanami gömdük kahvedekiler yi de bu halin ne temel biraz direndi de fikranin kurama göre incelenmesi de u ekilde olur ema uyumu temel yetikin evli kaynana yali gömmek ölü tetikleyici temel in biraz direndi de ifadesi direnmek canli ema zitlii `gömmek emasina karilik `canli gömmek gömmek canli fikrayi okuyunca okuyucunun aklinda bir gömme eylemi oluur temel in kaynanasi ölmütür ve gömülmütür bu yüzden ilk ema `gömmek emasidir verilen `üstü bai yirtik emasi okuyucunun kafasinda ayri bir ema olarak yer edinmitir fakat fikranin geliimine göre ilk etapta daha az önemli bir ema gibi görülmektedir Çünkü okuyucunun kafasinda temel in ilk ifadesinin sonunda `kaynana ve `gömmek emalari olumutur ve `gömmek emasi beraberinde `kaynana emasinin da algilanmasina yol açmi bunun sonucunda da bir ema uyumu meydana getirmitir temel in yetikin ve evli olduu kaynanasinin da yali olduu düünülürse `gömmek emasi `kaynana emasi ile bir uyum içindedir.

[close]

p. 13

13 metnin ikinci bölümünde ilk bölümde geri planda kalan `üstü bai yirtik emasi ön plana çikmaktadir Ön plana çikan bu emanin sorgulanmasi beraberinde tetikleyiciyi ve ardindan da ema zitliini getirmektedir temel in `biraz direndi de ifadesi tetikleyicidir ve ilk anda oluan gömmek emasindan `canli gömmek emasina geçii salamitir bu da bize `gömmek emasina kari `canli gömmek zitliini göstermitir bu ay dilbilim ve mizah ilikisine anlambilimsel ve edimbilimsel bir açidan bakan raskin ile deindik Çünkü bu kuram mizah metinlerini sistemli ve teorik bir ekilde irdeleyen ilk kuram olmutur bu kuram daha sonra raskin in örencisi attardo 2001 tarafindan geniletilmitir fakat bu ay sadece raskin e yer verebildik bu kuram imdiye kadar genellikle kisa metinlerde uygulanmitir ve yapilan çalimalar kuramin güldürü öesi içeren metinlerde baarili bir ekilde uygulanabildiini göstermitir kaynakÇa Özdemir m 2010 neden gülüyoruz temel fikralarinin anlambilimsel leyii hacettepe Üniversitesi iv Örenci dilbilim konferansi ankara raskin v 1985 semantic mechanism of humor dordrecht reidel simpson p 2003 on the discourse of satire towards a stylistic model of satirical humor amsterdam john benjamins publishing company

[close]

p. 14

14

[close]

p. 15

15

[close]