Embed or link this publication

Description

Popular Pages


p. 1

uzun yafiamak <Çrmalar yapan s jay olshansky insan bedenini yar>fl arabalar>na benzetiyor pk yar>fl arabalar gibi belli bir uzakl>¤ h>zla katetmeye yarayan donan>mla tasarlanm>fl gibidir arac>n>z garanti süresi dolduktan sonra da kullanmay sürdürürseniz teklemeye bafllar evrim üreme y>llar bktan sonra bir omurun kaymas>n iflitme kayb>n ya da görme bozuklu¤unu önemsemez do¤al seçilim insan bedenini yaln>zca gençlik y>llar>nda de¤il bir yüzy>l ya da daha uzun bir süre boyunca sa¤l>kl bir biçimde etkinlik göstermesi için flekillendirmifl olsayd belki de bambaflka bedensel özelliklere sahip olurduk.

[close]

p. 2

k>r>lgan makla görevli olan iç kulaktaki mikroskobik uzant>lar yüksek seslere maruz kald>kça zarar görür ayr>lm>fl retina aksakl>klar görme siniri retina uzun yaflam <çin gerekenler retinayla gözün arka bölümü aras>ndaki ba¤>n zay>fl>¤ bu ba¤>n zay>f olmas>n>n bir nedeni görsel verilerin beyne iletilmesinden sorumlu olan sinirlerin retinaya gözün arkas>ndan de¤il yaln>zca içinden ba¤l olmas>d>r k>rdak nefes borusunun giriflini kapat>r yafll>l>kla birlikte kaslar>n zay>flamas sonucu kapa¤>n s>k>l>¤ azal>r yiyecek ya da içeceklerin soluk borusuna kaçma riski artar retinan>n arkas>na tutturulmufl görme siniri retinayla gözün arka bölümü aras>ndaki ba¤lant>y sa¤lamlaflt>rabilir bu de¤ifliklik retinan>n ayr>lmas>n>n engellenmesine yard>m edebilir daha büyük hareketli d>flkulak sesleri daha verimli bir biçimde toplayarak kula¤>n içindeki bozulmalar>n etkisini yok edecektir yemek borusu daha güvenli besin ak>fl yemek borusu soluk borusu epiglot soluk borusu yükselmifl soluk borusu yemeklerin ve içeceklerin soluk borusuna girme riski tafl>madan geçmesini kolaylaflt>racakt>r ancak a¤>zdan soluk al>p vermeyi ve konuflma becerisini de etkileyece¤i için bu tasar>m>n üzerinde biraz daha fazla u¤raflmak gerekiyor yeni bir bafl düflünelim yaflland>kça bafl>m>zda bulunan organlar>m>z da sorun yaratmaya bafllar gözleri ele alal>m yaflland>kça gözün kornea tabakas>ndaki koruyucu s>v>n>n saydaml>¤ azal>r gözbebe¤inin aç>l>p kapanmas>n ve göz merce¤inin odaklanmas>n denetleyen kaslar körelir göz merce¤i kal>nlafl>p sarar>r görüflü keskinli¤i ve renk alg>lamas azal>r görüntülerin beyne iletilmesinden sorumlu olan retina kolayl>kla gözün arka taraf>ndan ayr>labilir bu durum körlü¤e yol açar bu sorunlar>n hepsini birden ortadan kald>racak bir tasar>m bulmak güç olsa da örne¤in retina y>rt>lmas>n engelleyecek bir tasar>m bulunabilir birkaç küçük anatomik de¤ifliklikle yafll>larda iflitme duyusunu güçlendirmek de mümkün olabilir Üst solunum yollar>n>n ve yemek borusunun tasar>m iyilefltirilerek yemek yerken t>kanma ve bo¤ulma riski azalt>labilir geçti¤imiz yüzy>l>n önemli olgular>ndan biri de insan türünün yaflam süresinde görülen büyük art>fl olsa gerek günümüzde sanayileflmifl toplumlarda yaflayan insanlar yüz y>l öncesine göre ortalama 25 y>l daha uzun bir ömür sürüyorlar kimi bilim adamlar 21 yüzy>l>n da insanlar>n yaflam beklentisinin önemli oranda artt>¤>na tan>k olaca¤>n düflünüyorlar onlara göre bu art>fl hastal>klar>n önlenmesi konusunda gelifltirilecek yöntemlere ve yafll>l>k sürecinin denetim alt>na al>nmas>na ba¤l olacak insanlar>n yaflam beklentisiyse 110120 y>la ç>kacak kimileri bu sürenin insanlar>n önceden programlanm>fl olan do¤al yaflam süresi oldu¤u kan>s>nda bugün pek çok kifli yafllanmay tersine döndürülebilecek ya da önlenebilecek bir hastal>k olarak görüyor bu görüfl yafllanmayla artan sa¤l>k sorunlar>n>n da asl>nda kiflinin yaflam biçimini düzenlemesiyle yak>ndan ilgili oldu¤unu vurguluyor yaflam biçimimizin yaflam beklentimizi düflürebilece¤i do¤ru ancak insanlar>n asl>nda onar>m sistemi kusursuz uzun süreli kullan>m ya da sonsuza kadar sa¤l>kl kalmak üzere tasarlanm>fl bir bedene sahip olmad>klar da bir baflka gerçek scientific american dergisinin mart say>s>nda ç>kan bir makaleye göre insanlar yüz y>l ya da daha uzun bir süre yaflayacak ve ilerleyen yaflla gelen hastal>klara yakalanmayacak biçimde tasarlanm>fl olsalard hem d>fl görünüflümüz hem de iç organlar>m>z bugünkünden çok daha farkl biçimlerde olurdu chicago Üniversitesi nden s jay olshansky bruce a carnes ve new york taki uluslararas uzun yaflam merkezi nin baflkan robert n butler n kaleme ald>¤ yaz>da uzun yaflam söz konusu oldu¤unda insan bedeninin tasar>m hatas olarak görülebilecek baz özelliklerinin nas>l iyilefltirilebilece¤ini gösteren çizimlere de yer verilmifl Üreme sonras dönemlerimize do¤ru ilerledikçe daha genç yafllarda iyi çal>flan ya da sorun yaratmayan organlar>m>z garanti süreleri doldu¤u için teklemeye bafllar bunun nedeni evrimin bizlere kazand>rd>¤ özelliklerin uzun yaflamaya elveriflli bir beden sa¤lamamas olabilir mi yafllanmayla gelen hastal>klar bizim için hem çok do¤al hem de kaç>n>lmazd>r yerlerinden oynam>fl omurlar k>r>lgan hale gelmifl kemikler varisli damarlar katarakt iflitnisan 2001 59 b

[close]

p. 3

me kayb f>t>k hemoroid gibi yafll>l>k y>llar>na özgü hastal>klar bafl>m>zdan eksik olmaz sa¤l>kl kalabilmek için ideal bir yaflam biçimi belirlense ve biz bu yaflam biçiminin gerekliliklerini tam tam>na yerine getirsek bile belli bir süre sonra bedenimiz eskiyecek ve kaç>n>lmaz olarak ölüm gelecektir olshansky ve arkadafllar son y>llarda e¤er insanlar uzun ve sa¤l>kl bir ömür sürmek üzere tasarlanm>fl olsalard bedenlerinin neye benzeyece¤i üzerinde kafa yormaya bafllam>fllar km>fl gerçekte yafllanmayla birlikte sa¤l>k sorunlar>n>n ortaya ç>kmas ne bir rastlant ne de tasar>m hatas>d>r olshansky ve arkadafllar>na göre yaflland>kça bedenimizin defo lar>n>n kendilerini göstermesinin tek nedeni do¤al seçilimin yani kal>t>mla kontrol edilen özelliklerimizi belirleyen evrimsel düzene¤in bedenimizdeki sistemlerin kusursuzlu¤unu ya da sonsuza kadar yaflamam>z hedeflememifl olmas>d>r bir bireyin bedeninin plan o bireyin üremesine olanak tan>yacak kadar insanlarda ve kimi baflka canl>larda yavrular>n yetifltirmesine de yetecek kadar yaflamas>na izin veriyorsa bu plan seçilir yani üreyebilecek kadar dayan>kl olan bireyler bedenlerinin tasar>m>n genlerini bir sonraki kufla¤a aktar>rlar ve bu böylece sürüp gider baflka bir deyiflle do¤al seçilim bireylerin gençlik y>llar>nda yafla aksakl>klar 30 yafl sonras>nda kemiklerde görülen mineral kayb mineral kayb kemikleri k>r>lmalara yatk>n k>lar kimi durumlarda kemik erimesi ve omurga e¤rilmesine bile neden olabilir görece k>sa gö¤üs kafesi gö¤üs kafesimizin boyu içorganlar>m>z tam olarak kapat>p korumaya alacak kadar uzun de¤ildir hatal omurlar omurlar birbirinden ay>ran süngersi diskler üzerlerindeki bas>nc>n etkisiyle zamanla kayabilir ve ç>k>nt oluflturur sinirlere bask yaparak a¤r>ya yol açar kütlesini ve biçimini yitiren kaslar bu tür körelmeler kiflinin yürümek dahil bütün etkinliklerini engelleyebilir kar>n bölgesinde f>t>klar oluflabilir kar>n kaslar>n>n gevflemesi de s>rt a¤r>s>na yol açar varise yatk>nl>k gösteren bacak damarlar toplardamarlarda kalp at>fllar aras>nda aç>l>p kapanarak kan>n yukar>ya kalbe do¤ru pompalanmas>n sa¤layan küçük kapakç>klar>n ifllevi bozulunca bacaklardaki damarlar geniflleyip bükülür kan>n toplanmas>na yol açar ya nekan ak>fl>n>n den olur ender durumnormal yönü larda yaflam tehdit düzgün eden p>ht>laflmalaçal>flmayan ra neden olur kapakç>k havuzcuk oluflturmufl kan eklemlerin eskimesi y>llar y>l kullan>ld>kça eklemlerimizin ba¤lar incelebilir bu da kemiklerin birbirine geçmesine neden olur eklemlerde görülen iltihaplanmalarla birleflince bu durum çok ac verir m>nlar>n sürdürme flans>n azaltan beden tasar>mlar>n ye¤lemez çünkü bu tür özellikler tafl>yan bireylerin ço¤u üremeye f>rsat bulamadan ölecek yani eleneceklerdir do¤al seçilimin ye¤ledikleriyle ilgili önemli noktalardan biri de fludur bir bireyin bedensel tasar>m>nda canl üredikten sonra hastal>¤a yol açan bir özellik varsa bu özellik yay>l>r yani bir beden ta erkeklerdeki prostat bezinin yandan görünüflü m n idrar kesesinden ç>k>fl>n sa¤layan üretra adl borunun prostat bezinin tam içinden geçmesinin henüz bilinmeyen yararlar olabilir ancak bu durum ileri yafllardaki birçok erkekte tuvalete s>k gitme gereksinimi ve idrar>n azar azar gelmesi gibi sorunlara neden oluyor yafll>l>kla birlikte kad>nlarda da idrar>n tutamamak gibi sorunlar ortaya ç>kabilir olshansky ve arkadafllar>na göre e¤er evrim anatomik yap>m>zda baz küçük de¤ifliklikler yapsayd bu sorunlar>n hiçbiri yaflanmazd fl>n>n yönü uzun yaflam <çin gerekenler n d>fl>na yap>flm>fl Üretra prostat büyüse de büzülmeyecektir böbrekten gelen Üreter büyümüfl prostat Üretra aksakl>klar yeri de¤iflmifl Üretra büzülmeye yatk>n Üretra her iki erkekten birinde yaflamlar>n>n herhangi bir döneminde prostat büyümesi görülür prostat büyüdükçe üretray büzer ve idrar ak>fl>na engel olabilir fl>n>n bütünüyle engellenmesiyse ölümcül olabilir b

[close]

p. 4

daha k>sa bir boy a¤>rl>k merkezinin daha afla¤>da olmas>n sa¤lam>fl olurdu mineralleri eksilmifl kemiklerin kolayca k>r>lmas>na neden olan düflmeler azal>rd gö¤üs kafesine eklenmifl kaburgalar organlar daha iyi kapatarak f>t>k gibi sorunlar>n oluflmas>n engellerdi uzun yaflam <çin gerekenler bedenin Üst bölümünün Öne do¤ru e¤ilmesi omurgaya etki eden bas>nc azalt>rd böylece omurlar>n ç>k>nt yapmalar ya da kaymalar da engellenmifl olurdu dik yürümek yafllanmayla gelen hastal>klar>n bir bölümününün hatta baz ölümcül hastal>klar>n insan türünün do¤ada avantaj kazanmas>na neden olan iki ayak üzerinde dik durabilme özelli¤inden kaynaklanmas askl>nda tuhaf bir durum att>¤>m>z her ad>m dizlerimize ayaklar>m>za ayak bileklerimize ve s>rt>m>za büyük bir bas>nç uygular tek bir gün boyunca s>rt>m>z>n alt bölümündeki omurlar>n her santimetre karesi birkaç ton a¤>rl>¤a eflde¤er bir bas>nca maruz kal>r eklemlerimizin sürekli olarak kullan>lmas ve dokular>m>z>n yerçekiminin etkisinde olmas>n>n da buna benzer sonuçlar vard>r yerçekiminin gücüne karfl koymak üzere geliflmifl özelliklerimiz de var elbette Örne¤in tendonlar>n kas kirifllerinin oluflturdu¤u bir a¤ organlar omurgaya tutturarak onlar yerçekiminin etkisinden ve birbirine çarpmaktan korur ancak bedenin kendi kendini onarmada kulland>¤ di¤er düzenekleri gibi bu tür önlemler de asla bedenin sonsuza kadar çal>fl>r durumda kalmas>n hedeflemez araflt>rmac>lara göre evrimin amac uzun yaflam ve kal>c sa¤l>k olsayd bedenimizi sa¤daki çizime benzer bir biçimde tasarlamas gerekirdi daha büyük bir omurga ve kavisli boyun Öne e¤ik duran vücudu dengelemeye ve bafl>n dik durmas>na yarard daha kal>n omurlar bas>nc>n zararl etkisini azalt>rd fazladan kas ve ya¤lar kemiklere güç vererek mineral kayb>n>n etkilerini tersine çevirirdi ayr>ca düflme s>ras>nda yast>k görevi görerek k>r>lmalar önlerdi daha kal>n kemikler düflmeler s>ras>nda kemiklerin k>r>lmas>n engellerdi daha fazla kapakç>k damarlarda varis oluflmas>n engellerdi fazladan kapakç>klar daha düzgün kan ak>fl geriye do¤ru da bükülebilen dizler Özellikle dizler yerine kitlenmeyecek durumda olsayd kemiklerin çat>rdamas>n ve bozulmas>n azalt>rd ancak kitlenme mekanizmas>n>n olmamas nedeniyle bu durum da kal>c olmaz baflka düzeltmeler de gerekirdi daha büyük uyluk-arkas kaslar ve tendonlar bacaklara ve kalçaya destek olurdu sar>m>nda o canl>n>n yaflam>n>n 50 yafl>nda sona ermesine neden olan bir özellik bulunuyor ve gençlik y>llar>nda canl>n>n üremesini engellemiyorsa bu özellik ileri yafllarda yol açt>¤ za rara ra¤men kuflaktan kufla¤a geçecektir uzun sözün k>sas olshansky ve arkadafllar>n>n vurgulad>¤ nokta flu evrim insan bedenini uzun ve sa¤l>kl bir ömür sürmesi için de¤il kad>n kl ba¤lar fl>n>n yönü sfinkter daha güçlü duvar kas aksakl>klar zamanla zay>flayan kaslar ve ba¤lar Özellikle birden çok do¤umdan sonra pelvis duvar idrar kesesi ve idrar kesesini tafl>yan ba¤lar sarkabilir bu da kiflinin idrar>n tutamamas>na neden olabilir daha büyük sfinkter sa¤l>kl bir biçimde üreyebilmesi için flekillendirmifltir e¤er biz insanlar uzun süre yaflamak için tasarlanm>fl olsayd>k ileri yafllar>m>zda kendini göstermeye bafllayan bedensel kusurlar>m>z da olmazd gelecekteyse insanlar genetik mühendisli¤i yöntemleriyle yafllanmay yavafllatarak yaflam süresini uzatman>n yollar>n bulabilirler genlerimiz üzerinde de¤iflimler yapmak önceden öngörülemeyen baz kötü sonuçlar da do¤urabilir olshansky e göre insanlar>n hangi genleri tafl>d>klar>n hangi hastal>klara yatk>n olduklar>n bilmeleri ve genleri üzerinde de¤ifliklikler yapabilmeleri evrimin itici gücünün el de¤ifltirmesi anlam>na gelecek bu aç>dan bak>nca önümüzdeki yüzy>l>n hem cesaret verici hem de ürkütücü sürprizlerle dolu olabilece¤ini düflünüyoruz ister istemez kaynaklar olshansky s j carnes b a ve butler r n if humans were build to last scientific american mart 2001 the coming longevity revolution http www.uchospitals.edu/news/joama.html nisan 2001 61 b

[close]

Comments

no comments yet