p. 1

akyazili sultan ve tekkesne folklork br yaklaim dr aynur koÇak kocaeli Üniversitesi fen-edebiyat fakültesi Öretim Üyesi Özet bu çalima bir bektaî dervii olan ve 15 yüzyilda yaadii sanilan akyazili sultan in adi menkabeleri ve tekkesi hakkinda folklorik bir yaklaim çabasidir bu bektaî dervii hakkinda anlatilan menkabelerde aaç kültü bereket getirmek hastalari iyiletirmek gibi slâm öncesi motiflere de yer verilmitir abstract this work is a folklorie approach to akyazili sultan a bektashi dervisch believed to have lived in the 15th century this name his hagiography and his tekke monasstery in the legends told of this bektashi dervish pre-islamic motifs such as tree cults furtility healing the seek appear anahtar kelimeler akyazili sultan menkabe eski türk nançlari key words akyazili sultan hagiography old turkish beliefs gr Ömer lütfi barkan stilâ devirlerinin kolonizatör dervileri ve zaviyeler adli çalimasinda xvi yüzyil bainda kaydedilmi nüfus ve toprak sayim sicillerine dayali 225 belgeden hareketle osmanli mparatorluu nun yayilmaci kahramanlik yillarinda dervilerin yalnizca coan ve kendinden geçen ermiler olmadiklarini üzerinde oturulmayan topraklara gelip yerleerek tarima hayvancilia yöneldiklerini ve yerletikleri bölgelerin kirsal ekonomisini tümüyle elleri altinda bulundurduklarini göstermitir rumeli deki türk yayiliinin anadolu dan uzanan zengin bir tesis zincirinin en muhteemlerinden biri de akyazili sultan tekkesi dir bu çalimada söz konusu tekke ve bu tekkeye adini veren akyazili sultan a folklorik açidan yaklailarak sözlü-yazili kaynaklarda yer alan bilgiler dorultusunda deerlendirmeler yapilacaktir i akyazi adi i yer adi olarak akyazi anadolu da yer adi olarak karimiza çikiyor ak kelimesinin çeitli ekler getirilerek ve bazi kelimelerle bileik isim oluturularak pek çok yere ad olduu görülmektedir anadolu da ilçe ve köy adi olan akyazi ayni zamanda mahallelere de ad olmaktadir amasya bolu,

[close]

p. 2

Çankiri Çorum erzincan erzurum kirikkale malatya mardin trabzon illerinin akyazi adli köyleri bulunmaktadir belde olarak trabzon ili akyazi beldesi mahalle olarak ordu ilinin akyazi mahallesi ilçe olarak da sakarya ilinin akyazi adiyla anilan bir ilçesi vardir ncelememizin konusunu oluturan akyazili sultan in bu ilçeyle ilgisinin olduu sözlü ve yazili kaynaklarda belirtilmektedir corafî terim olarak yazi ova düzlük anlamina gelmektedir akyazi nin osmanlilarca fethine deinen deiik tarih kitaplarinda akyazi için ehiyazi yazi ovasi akyazi nahiyesi akova adlari geçmektedir akyazi 1944 yilinda çikarilan bir kanunla kocaeli vilâyetine bali bir kaza oldu 1954 te sakarya nin vilâyet olmasi sebebiyle de sakarya ya balandi kasabanin kuzey bati yamacinda keremali dai bulunmaktadir bedri noyan akyazi ilçesinden söz ederken keremali adinin ilginç olduu üzerinde durmaktadir sözlü kaynaklara göre bu dain adi akyazili sultan dede nin kardeinin adidir kii ve yer adlari birbirleriyle yakindan ilikisi olan iki terimdir ve kii adindan yer adi yer adindan kii adi verilerek canli ya da cansiz varliklar adlandirilmaktadir ii cemaat adi olarak babakanlik ariv belgelerine göre osmanli mparatorluu içinde akyazi akyazili akyazilu adiyla cemaat bulunmakta ve bunlarin yerleme yerleri ahyolu kazasi silistre sancai silistre bayramli kazasi karahisar-i arkî sancai birgos kazasi silistre sancai kocaeli sancai olduu belirtilmektedir bugün kars ilinde çok küçülmü bir akyazili türkmen oymai bulunmaktadir iii sözlü kaynaklara göre akyazi kelimesi sözlü kaynaklara göre ak güzel parlak iyi anlaminda yazi ise kader talih yazgi anlaminda kullanilmi ve bu birleik isim güzel yazgiyi karilamitir iv terim olarak bektaîlie rakiyi akyazili nin soktuu hatta mecazî olarak içkinin akyazili sözcüüyle ifade edildii çeitli kaynaklarda yer almaktadir birge nin bektaî dervileriyle ilgili çalimasinda akyazi kelimesinin karilii olarak raki bir çeit içki denmektedir bazen beyaz araba da akyazili denildii rivayet edilir bektailerce akyazili hem bir bektai derviidir hem de rakiya verilen addir tarikata girmek isteyen kiiyi sinamak için dem denen rakiyi muhabbet meclisine sokan bu zattir bektaîler zâhir dedikleri bektaî olmayanlar arasinda birbirleriyle konuurlarken meselâ dün akam filan kiide mihmandik akyazili gördük derler ve raki içtiklerini anlatmi olurlar muhabbet sofrasina oturulduu zaman baba yahut eski bir bektaî tarafindan çekilen gülbankta nûr ola sirr ola akyazili sultan gücümüz-bekçimiz ola denerek bu zâtin adi anilir muhabbete balanirken dem üçlendikten yani meze almaksizin birbiri üstüne üç kadeh susuz raki içildikten sonra çekilen gülbankta da yine akyazili nin adi vardir ii akyazili sultan in hayati a akyazili sultan in menkabevî hayati i sözlü kaynaklara göre havalarin çok souk ve kasvetli olduu bir gün bir aslan sirtinda yöreye doudan gün aarirken gelen veli ve kardeleri ile her ey deimeye balami bu evliya ve

[close]

p. 3

kardeleri doudan batiya yol aldikça hava o güne kadar görülmedik bir biçimde yöreyi aydinlatmi ve isitmi onun gelii ile günein yaydii aydinlik ve parlaklik yöredekilerin sikintilarini almi yörenin yazgisi deimi aslan üzerinde yol aldii her yerde aaidan yukariya doru yeryüzü aydinlanmi yöre bu aydinlik yüzlü evliyaya insanlarin yazgisini deitirdii için akyazili sultan demi mertebesinden dolayi da dede olarak anmitir akyazili sultan dede nin ve alti kardeinin yöreye horasan dan geldii söylenir ahmet yesevî hazretleri ve hünkâr haci bekta-i velî nin yolunu takip eden evliya/eren olduu halk arasinda yaygin kanidir akyazi ilçesi ve çevresinde kaldii ve yörenin onun adi ile anildii hatta kardelerinin yörede kaldii türbelerinin de burada bulunduu söylenmektedir akyazili sultan dede nin kardeleriyle ilgili bilgiler u ekildedir 1.selman/salman dede türbesi sakarya nin hendek lçesi nde karasu yolu üzerinde Çamdai mevkiindedir bugün de ziyaret edilen türbenin çevresinde yilin belli bir günü selman dede etkinlikleri 7 temmuz adi altinda hayir pilavi daitilmaktadir 2 erenler/eren dede türbesi sakarya nin hendek lçesi nde bir köprü baindadir burasi dereboazi mahallesi ne bali bir mevkiidir 3 sari dede türbesi sakarya nin hendek lçesi mahmutbey mahallesi 62 evler badat caddesi ndedir 4 keremali dede türbe sakarya nin hendek lçesi keremali dai ndadir mevkii olarak göksu köyü yakinindadir daa adini veren evliya için yilda bir etkinlik düzenlenir keremali dede etkinlikleri 15 austos 5 hidir dede türbesi sakarya nin tarakli lçesi nde hidirlik tepesi ndedir burada her yil haziran ayinin bainda hayir pilavi daitilmaktadir hidir dede etkinlikleri 1-2 haziran 6.vahap dede türbesi sakarya nin hendek lçesi nde karadere köyü yakinlarindadir bölgede yapilan alan aratirmasinda akyazili sultan dede türbesine ya da onun yöreden ayriliina dair bir bilgiye rastlanmadi iiyazili kaynaklara göre seyahatname de akyazili sultan la ilgili olarak iki menkabe yer almaktadir akyazili pravadi de müslüman olan dobruca kralindan izin alarak batova vadisinde yerlemi ve burada bir gün kebap yedikten sonra aaç dalindan yapilmi kebap iini yere sapladiinda be emr-ü hüda bir kestane aaci h asil olup ol an meyve verir bunun üzerine aziz hazretleri buyuyrurlar ki bu aacin meyvesi kendi yurdumuzun koruudur bunun sâyesi de mekânimizdir der ve bu aacin dibinde kirk yil ibadet eder evliya Çelebi hâlâ duran bu aacin yumurta iriliinde at kestanesi verdiini sancisi ve kizil kurt ariz olan atlara bu kestaneden yedirildiinde derhal iyi olduklarini belirtmektedir evliya Çelebi seyahatnamesi nde akyazili sultan tekkesine bir sitma nöbeti içinde geldiini ve burada sandukanin yeil örtüsü altinda uyuduktan sonra ifa bulduunu yazar.

[close]

p. 4

evliya Çelebi nin aktardii ikinci menkabede akyazili orhan gazi zamanindan ii murad devrine kadar yaamitir akyazili sultan gazi mihal oullarindan arslan bey in yaninda bulunmutur evliya Çelebi nin akyazili yi sirtinda taiyan ve gücünü hiç yitirmeyen arslan bey le ilgili anlattii menkabe öyledir azîz-i merhûm haytinda bir cânibe teveccüh etse mezkûr arslan be e süvar olup da u râ u bâ u det u sahrâ get ederek ba zi zaman gazâya gidermi arslan be e ba zi fukarâlar su âl ederlermi kim sultânim azîz hazretleri sizi eerleyüp süvâr oldukda bizler piyâde cenâb-i erîfinize yetiemeziz bu ne sirr-i hudâdir dediklerinde arslan be buyururlarmi kim vallahi ben de ana hayrânim ki cenâb-i bârî baba bir kuvvet-i kâhire verir kim kendimi gayri gûne bulurum ve aslâ yorulmak nedir bilmem derlermi akyazili sultan vefat ettiinde arslan bey onu kestane aacinin alt tarafinda defnettirerek üzerine kubbeli bir türbe ve yakinina da eiz bir tekke yaptirmitir niçe bin böyle kef u kerâmetlerden sonra akyazili sultân murâd hân-i sânî asrinda dâr-i bâkîye irtihâl edüp mezkûr at arslan be azîz-i-i mûmâileyhi merkûm kestane eceri altinda defn edüp üzerine ol kubbe-i pür-envâri binâ edüp mukâbelesine bir âsitâne-i bektâiyân inâ eder kim bu atlas-i gerdûnda lâ-nazîrdir akyazili sultan in yaamina ilikin dier yazili kaynak da demir baba vilâyetnâmesi dir bu vilâyetnâme ye göre akyazili sultan otman baba dan hilâfet alarak posta geçmi kendisinden sonra da demir baba onun postuna oturmutur demir baba vilâyetnâmesi ne göre demir baba nin babasi haci adinda bir zattir vilâyetnâme de bu kiiden öyle söz edilir Âl-i osmân a bir padiah geldi nâmina sultân süleyman derlerdi ve ol hünkârin bir kutb u vardi ve ol kutb un ismine akyazili baba derlerdi kaddes-allah-u sirrah-ul azîz ve akyazili baba sultan her nereye seyahât tarikiyla gitse haci dedeye süvâr olur ve benim rûm abdâlim deyüb hoca tutardi haci sirtina semer vurup akyazili sultani bindirerek badat çöllerine alaman diyârina budin iline tairmi birgün akyazili sultan haci yi evlendirmek ister haci yali olduunu ve ondan ayrilmak istemediini söyler akyazili sen evlenmezsen koçlanmazsan ya karademir nereden gelir der haci ile turan halide nin kizi zâhide dürdâne hatun baci evlenir demir baba doar yillar sonra akyazili sultan kutupluk postunu demir baba ya teslim eder buna ilikin vilâyetnâme deki ifadeler öyledir demir al kutupluk postu sana kutlu ola al emânetin hak senindir demi demir baba filhâl varir mübarek elin öper akyazili sultan demir baba nin bain siar arkasin yapir sivazlar kutlu ola deyüp gülbenk eyler andan kendi kendiyle söylenmeye balar rihlet idüp emanetin tanri ya teslim eyler b tarihî hayati evliya Çelebi akyazili sultan i ahmed yesevî ye balamakta onun haci bekta-i velî nin halifelerinden olduunu söylemekte önce bursa ya oradan da rumeli ye geçtiini bildirmektedir hasluck bektailik tedkikleri adli çalimasinda balçik yakinlarindaki büyük tekkeden söz ederken burada yatanla ilgili olarak hafiz halil baba veya ak yazili baba olub hiristiyanlarca da aya atano olarak tanindiindan söz etmektedir bedri noyan akyazili sultan la ilikili olarak yaygin olan söylentiden söz etmekte haci bekta velî nin ardillarindan olduu ve asil adinin brahim olduunu belirtmektedir otman baba nin yol evlâdi olan akyazili sultan onun hakk a yürümesiyle h.882-883 yerine geçmi h.901 m.1495 de bir kutup olarak ünü çevreye yayilmitir.

[close]

p. 5

abdülbaki gölpinarli ise onu hurufi derviler arasinda göstermektedir hurufî air nesimi onun halifesi râfiî abdülmecit akyazili brahim brahim in mensubu yeminî muhyiddin abdal kaasimî hurufi dervileri arasindadir bir çalimada akyazili nin xv yüzyilda yaadii bildirilmekte fakat onun haci bekta dönemine indirilmesini düüncesiyle olan baindan kaynaklandii eklinde deerlendirilmektedir akyazili sultan in adina bektai airlerinin iirlerinde de rastlanmaktadir yeminî nin h.925 /m.1519 de yazdii fazîlet-nâme den h.883/m.1478 de vefat eden otman baba nin yolunu tutanlar tarafindan kutup taninan ve akyazili sultan adiyla anilan brahim-i sânî nin h.901/m 1469 da zâhir olduunu yani doduunu yahut otman babalilar tarafindan kutup tanindiini anlailmaktadir yeminî nin faziletnâme adli eserinde otman baba nin yerine akyazili sultan in kutb olduuna ilikin u misralara rastlanilmaktadir sekiz yüz seksen üç olunca hicret dem-i fânîden o ah etti rihlet hüsam ah idi ismiyle o sultan ganî baba der idi bazi insan nian u kisveti seb al-mesânî yerine kutb brahim-i sânî resulün hicretinden anla âhir dokuz yüz bir içinde oldu zâhir adi akyazili sultân dir kutb ki imdi âleme ol cândir kutb muhyiddin abdal in bir nefesinde bize ser-leker olmaa âh-i kerem alî gerek müriddir rehber olmaa Âdem akyazili gerek muhyiddin dervi olmaa

[close]

p. 6

Ölmezden öndin ölmee bir kii nasîb almaa edeb erkân yolu gerek eklinde geçer Âik mihmânî ye ait baka bir iirde de akyazili önemli bir eren olarak anilir niyaz eyledim ben gülbeng urana mürid huzurunda darda durana oniki mamin yolun sürene arzulayip size geldim erenler pîr sultan sidk ile açti meydani pest ettiler akyazili sultani nû eylesin gelsin Âik mihmânî arzulayip size geldim erenler ruscuk lu zarîfî divaninda gamla gidip dili âzli erenler içinde nâzli balçik daki akyazili maksûduma irgör beni Çeitli nefeslerde akyazili sultan dan ve dergâhindan bahsedilmektedir akdenizi seyr eyledik yalidan böyle aldik nasihati uludan tanridai kurbu kizil veli den görünür mam evleri görünür senin âiklarin geçti râhindan korkmaz misin âiklarin âhindan

[close]

p. 7

akyazili sultan in dergâhindan görünür mam evleri görünür fuad köprülü bir bektaî risalesinde akyazili adina iki ayri tercüman ile bir gülbang a rastladiindan söz etmektedir iii akyazili tekkes akyazili tekkesi osmanli devri türk sanatinin klâsik çainda ina edildiinden türk tekke mimarisinin oldukça eski örneklerinden ve anadolu dan uzanan zengin bir tesis zincirinin sadece bir halkasi ve en muhteemlerinden biridir akyazili sultan âsitanesi xv xvi yüzyillardaki rumeli de türk yayiliinin bir hatirasidir bu tekke bulgaristan in varna ehrinden balçik kasabasina giderken haciolu pazarcii nin imdi dobriç obroçite köyünde bulunur yazili kaynaklarda akyazili tekkesi nden ilk söz eden evliya Çelebi dir xvii yüzyil ortalarinda bu yerleri gezen evliya Çelebi tekkenin o zamanki durumunu öyle dile getirir tekkenin tarlasi deirmeni hayvani tek sözle çok mali mülkü 100 kadar dervii vardir talar post döelidir derviler post üzerine oturur kaik baston tarak yaparlar ve akamlari ise 300 kandilin iiklari altinda ibadet ederler tekke nin kazanlari her gün kaynar gelen geçen yolculara sofralar konulur her konuun tekke de en çok üç gün kalmaya hakki vardir Ö lütfi barkan kolonizatör türk dervileri adli çalimasinda evkaf-i zâviye-i zeynü lmeczûbîn merhum akyazilu baba der nâhiye-i varna der livâ-i silistre balii ile bu zâviyeye mensup be nefer derviin adlarini vermektedir akyazili tekkesi biri türbe dieri imaret olmak üzere iki binadan oluur türbe yedi duvarli salam bir binadir dört köe talardan yapilmitir kubbesi kurun tenekelerle örtülüdür tavanin alti süslüdür akyazili nin mezari bu türbe içindedir maret de türbenin 50 metre kadar kuzeyindedir ve bu da yedi köelidir bir köesinde büyük bir ocaklik vardir 1920 de ya jassy Üniversitesi profesörü o tafrali nin tekkeyle ilgili tespitleri u ekildedir düzgün kesme talarla yapilmi olan yapida temiz bir içilik görülmekte mimar ve ustalari takdir edilmektedir kanaatimizce bu eser romanya da bulunan müslüman yapilarinin en önemlisidir m kâmil dürüst vakiflar dergisi nde bulgaristan da akyazili sultan tekkesi adli yazisinda tekkenin son durumuyla ilgili olarak u bilgileri vermektedir varna civarindaki bu müslüman türk mimari eserine asfalt bir yoldan arabayla yarim saatte gidilir.yol üzerine yeni yapilmi bir duvari set üstünde bir alani vardir aaçlandirilmi çiçekler dikilmitir ama genellikle bakimsizdir Üst duvar kismen yikik durumda görülür giri yolunun baina bulgarca bir levha konarak tekke nin kime ait olduu ve türbede kimin yattii açiklanmitir semavi eyice akyazili türbesinin kayda deer iki özelliinden söz etmektedir bunlardan birincisi giriinde kubbeli bir mekânin olmasidir bunu velî lere ait türbe lerin bazilarinda bulmak mümkündür akyazili türbesinin çok önemli bir özellii yedi köeli bir plân a göre ina edilmi

[close]

p. 8

olmasidir burada özellikle bektaîler arasinda çok yaygin olan üç be yedi on iki kirk sembolünün mimariye aksettirilmi bir belirtisi ile karilmaktadir rene melikoff edirne nin kuzey-batisinda hasköy de bugünkü haskovo otman baba bektai tekkesi sinde ve akyazili da brahim baba tekke sinde yedi hizmet yedi görev yedi post bu hizmetleri yapanlarin üzerine oturduklari koyun postlari ve yedi dem törenlerde içilen raki ya da arap tas i yer aldiini belirtmektedir Çek tarihçi c jireçek öl.1918 in akyazili sultan tekkesi yle ilgili anlattii rivayet öyledir akyazili sultan hiristiyanlarin azizi athanasius dan bakasi deildir civar köylüler kaybolan hayvanlarini onun kerameti ile bulmaktadirlar fakat jireçek in alay ederek belirttiine göre önceleri sadece slâmlarin hayvanlarini bulan aziz artik hiristiyanlarinkinde de kerametini göstermektedir müslüman ve hiristiyan köylüler buraya hediyeler nezirler vermekte ise de kilise bunu önlemi jireçek gördüü sirada türbe de sandukanin yeil örtüsü kur ani amdan ve kandilleri henüz duruyor ve humma dan kurtulmak için ifa umanlar etrafini dolaiyorlar idi fakat esas âsitane binasi harabe halinde idi bektaîler üzerine çalimalar yapan hasluck bu tekkeyle ilgili bilgi verirken 1914 te varna da ngiliz konsolosunun tespitlerini aktarir tekkenin bulunduu köyün papazi balkan harbi sarasinda tekkeyi ve türbeyi tamamen hiristiyanlatirmak için türbenin tepesine bir haç dikmitir ancak bu durum uzun sürmemi 1914-18 harbi sirasinda rumenler tarafindan akyazili igal edilince yine hilâl dikilmitir semavi eyice akyazili tekkesine ilikin aratirmasinda bir dönem akyazili sultan in hiristiyan azizi athanasius sveti tana olarak kabul edildiini belirtir müslüman ve hiristiyan köylüleri buraya gelip hediyeler ve nezirler verirlermi hayvanlarin ve çobanlarin koruyucusu aziz athanasius un makami olduuna dair rivayetler çeitli yayinlarda yer almaktadir hastalar burayi ziyaret edip bir gece kalirlar ve hasta uzuvlarini türbenin içindeki bir delie sokarak ifa beklerler rene melikoff eski bir bektaî tekkesi olan akyazili baba dergâhi nin hâlen ziyaret edildiini belirtmekte ve ziyaretiyle ilgili olarak unlari söylemektedir ziyaret ettiimde velî nin mezari üzerinde ve eski meydan evi nin yanindaki yali dut aacinin üstünde henüz yeni erimi mum kalintilari vardi ve hâlâ yaayan eski bir inaniin culte taniklari olan kurdele ve bez parçalari balanmiti sonuç olarak kii ve yer adlarinin birbirleriyle yakindan ilikili olduu gerçeinden yola çikilarak akyazili sultan in sakarya nin akyazi ilçesiyle ilgisi olabilecei gibi akyazi adli bir cemaatin varlii ve rumeli de yerlemeleri sultan in bunlarla ilgili olabileceini de düündürmektedir nsan hangi inanç sistemi içinde hangi zaman dilimi ve corafyada yaarsa yaasin daima kendine manevî destek arami bu destei hayattayken veya öldükten sonra bazi büyük zatlara yakin olmakta bulmutur akyazili sultan da bunlardan biridir onunla ilgili anlatilan menkabelerde slâm öncesi motiflere rastlanmitir bunlar aaç kültü bereket getirmek hastalari iyiletirmek gibi motiflerdir.

[close]

p. 9

kaynakÇa barkan Ömer lütfi stilâ devirlerinin kolonizatör türk dervileri ve zâviyeler vakiflar dergisi s.ii ankara 1942 brdoan nejat anadolu ve balkanlarda alevi yerlemesi ocaklar-dedelersoyaaçlari alev yay stanbul 1992 birge john kingsley the bektashi order of dervishes hartford seminary press u.s.a 1937 dece aurel dobruca slâm ansiklopedisi stanbul 1946 c.3 dÜrÜst m kâmil bulgaristan da akyazili sultan tekkesi türkiyemiz c.ix s.26 ekim 1978 stanbul evliya Çelebi seyahatnamesi haz seyit ali kahraman-yücel dali yky stanbul 1999 c 3 eyce semavi akyazili sultan tekkesi belleten t.t.k ekim 1967 c.xxxi s.124 gÖkblgn tayip rumeli de yörükler tatarlar ve evlâd-i fâtihân stanbul 1957 gÖlpinarli abdülbaki alevî bektâî nefesleri nkilâp kitabevi 2 baski ty gÖlpinarli abdükbaki tasavvuf tan dilimize geçen deyimler ve atasözleri stanbul 1977 gÖlpinarli abdülbaki p naili boratav pir sultan abdal t.t.k basimevi ankara 1943 gÜlensoy tuncer türkçe yer adlari kilavuzu t.d.k.yay ankara 1995 s 1 gÜlensoy tuncer anadolu yer adlarina genel bir baki dursun yildirim armaani ankara 1998 hasluck f.r bektailik tedkikleri stanbul devlet matbaasi 1928 nalcik halil türkler ve balkanlar balkanlar orta dou ve balkan ncelemeleri vakfi yay stanbul 1993 kÖprÜlÜ fuad türk edebiyatinda lk mutasavviflar diyanet leri bakanlii yay 5 basim ankara 1984 köylerimiz 1981 ç leri bakanlii ller daresi genel yayin md ankara 1982 melkoff rene uyur dik uyardilar alevîlik-bektailik aratirmalari türkçesi turan alptekin 2 baski cem yayinevi stanbul 1994.

[close]

p. 10

melkoff rene haci bekta efsaneden gerçee cumhuriyet kitaplari 2 basi stanbul 1999 noyan bedri demir baba vilâyetnâmesi can yay stanbul 1976 noyan dedebaba bedri bütün yönleriyle bektaîlik ve alevîlik ardiç yay c.i stanbul 1988 ocak ahmet yaar bektaî menâkibnâmelerinde slam Öncesi nanç motifleri enderun kitabevi stanbul 1983 Öz baki bektailik nedir bektailik tarihi der yay stanbul 1997 ÖztÜrk yaar nuri tarihi boyunca bektailik yeni boyut stanbul 1992 türk ansiklopedisi c.i m.e.b yay stanbul 1968 tÜrkay cevdet babakanlik ariv belgelerine göre osmanli mparatorluunda oymak airet ve cemaatlar tercüman yay stanbul 1979 türkiye de meskun yerler kilavuzu c.i t.c ç leri bakanlii yay ankara 1946 dpnotlar bk tuncer gÜlensoy türkçe yer adlari kilavuzu t.d.k yay ankara 1995 s 1 zonguldak ili ereli ilçesi amlar köyü nde akyazi mahallesi kastamonu ili araç ilçesi süzey muhtarlii akyazi mahallesi türkiye de meskun yerler kilavuzu c.i t.c ç leri bakanlii yay ankara 1946 ordu ilinin merkez ilçesinde ulubey ilçesinin yenisayaca köyü nde akyazili mahallesi bulunmaktadir kaynak kii faruk yavuz kou fen edebiyat fakültesi aratirma görevlisi [amasya ili merkez ilçesi merkez bucai akyazi köyü bolu ili düzce ilçesi konuralp bucai akyazi köyü eski adi muhacir akyazi Çankiri ili yaprakli ilçesi merkez bucai akyazi köyü Çorum ili merkez ilçesi seydim bucai akyazi köyü erzincan ili merkez ilçesi merkez bucai akyazi köyü eski adi nargâh erzurum ili merkez ilçesi ovacik bucai akyazi köyü eski adi genepeler kirikkale ili sulakyurt ilçesi akyazi köyü malatya ili merkez ilçesi yazihan bucai akyazi köyü mardin ili merkez ilçesi yazihan bucai akyazi köyü eski adi haremahaddat trabzon ili merkez ilçesi merkez bucai akyazi köyü eski adi suga köylerimiz 1981 ç leri bakanlii ller daresi genel yayin md ankara 1982 akyazi nin fethi konusunda deiik tarih kitaplarinda öyle anlatilmaktadir osman han hazretleri dahi ibu muvaffakiyet-i celileden sevinerek azimetle kara nikin akhisar kuyucak ve ehiyazi akyazi ve kocaeli kitasini zaptetmitir biz gelelim geriye bu taraftan konuralp gazi rahman akçakoca yazi ovasini ve korurapa yi düzce bolu yu ve mudurnu ellerini fethettiler

[close]

p. 11

717-1317 de padiah ehzade orhan i gazaya serdar edip harp darp tedbir ve güzel sevk ve idare ile Çikara kalesi sofuazi kalesi karteki kalesi akyzazi nahiyesi kocaeli vilayeti ve konurpay kalesini fethetti konuralp akyazi ile konrapa ve akova nin beri tarafindan sakarya nehrinin iki tarafindaki kaleleri rumlardan aldi 1892 devlet salnamesine göre kocaeli baimsiz sancaina bali adapazari nin nahiyeleri unlardi nevs-i adapazari sapanca akyazi hendek bedri noyan dedebaba bütün yönleriyle bektaîlik ve alevîlik ardiç yay c.i stanbul 1988 s.269 tuncer gÜlensoy anadolu yer adlarina genel bir baki dursun yildirim armaani ankara 1998 s 41 cevdet tÜrkay babakanlik ariv belgelerine göre osmanli mparatorluunda oymak airet ve cemaatlar tercüman yay stanbul 1979 s 192 nejat brdoan anadolu ve balkanlarda alevi yerlemesi ocaklar-dedelersoyaaçlari alev yay stanbul 1992 s 64 john kingsley birge the bektashi order of dervishes hartford seminary press u.s.a 1937 p 252 abdülbaki gÖlpinarli p naili boratav pir sultan abdal t.t.k basimevi ankara 1943 s 146 abdükbaki gÖlpinarli tasavvuf tan dilimize geçen deyimler ve atasözleri stanbul 1977 s.17 türk ansiklopedisi c.i m.e.b yay stanbul 1968 s.395 derlemeleri yapan folklor aratirmacisi sayin ali akta bey e teekkür ederim.derlemeler hidir dede etkinlikleri sirasinda 1-2 haziran 2002 tarihinde yapilmitir kaynak kii sayisi 15 dir evliya Çelebi seyahatnamesi haz seyit ali kahraman-yücel dali yky stanbul 1999 c 3 s.198 evliya Çelebi bu rahatsizlii ive iyilemesiyle ilgili olarak u beyti söyler humma elemin çekdim yok zerrece dermanim himmet et bana imdi akyzaili sultanim s.198 ayni yerde ayni yerde bk bedri noyan demir baba vilâyetnâmesi can yay stanbul 1976 s.52-75 noyan a.g.e s.52.

[close]

p. 12

noyan a.g.e s.54 noyan a.g.e s.75 belh [u]buhara ve horasan da cedd-i izamimiz türk-i türkân hoca ahmed-i yesevî halifelerindendir hatta haci bekta-i velî horasan dan rum a teveccüh etdiklerinde yetmi aded kibar-i kümelin erenler ile bekta-i velî bursa gazasina orhan gazi ye geldiklerinde hazret-i sari saltik bay ki ism-i erifi muhammed buhari dir anlar ve keligra sultan ve bu akyazili sultan bursa ya bile gelüp ba del-feth mezkûr erenler rum diyarinda bekta-i velî izniyle post sahibi olurlar evliya Çelebi seyahatnamesi c 3 s.197 f.r hasluk bektailik tedkikleri stanbul devlet matbaasi 1928 s 27 noyan dedebaba bütün yönleriyle bektaîlik ve alevîlik c.i s.265 s.265 yaar nuri ÖztÜrk tarihi boyunca bektailik yeni boyut stanbul 1992 s 168 baki Öz bektailik nedir bektailik tarihi der yay stanbul 197 s 346 kutb tasavufta âlemde tanri irâdesini temsil eden ve erenlerin en ulusu olan gölpinarli tasavvuf tan dilimize geçen deyimler ve atasözleri s.213 noyan bütün yönleriyle bektaîlik ve alevîlik s.265 bektai âirleri arasinda gerçekten de orijinal ve çok kuvvetli bir aîrdir hurufî inancini bütün varliiyla benimsemitir 1478 de ölen hurufî ve kalenderî otman baba ya balidir xvi yüzyilda nihayet xvii yüzyilin balarinda yaamitir bk abdülbaki gÖlpinarli alevî bektâî nefesleri nkilâp kitabevi 2 baski ty s 16 gÖlpinarli alevî bektaî nefesleri s.115 116 gÖlpinarli boratav a.g.e s.26 noyan a.g.e s 17 semavi eyce akyazili sultan tekkesi belleten t.t.k ekim 1967 c.xxxi s.124 s 559 fuad kÖprÜlÜ türk edebiyatinda lk mutasavviflar diyanet leri bakanlii yay 5 basim ankara 1984 s.46 eyce a.g.m s.551 Âsitane kelimesi bektai tekkelerinin en büyüünü ifade etmek için kullanilmitir bkz eyice s 566 anadolu dan dobruca ya ilk göç 1263 yilinda gerçeklemitir mool baskisindan kaçan ii zzettin keykavus bizans imparatoruna siinmitir mparator ii zzettin keykavus u ve

[close]

p. 13

onun maiyetindekileri dobruca ya yerletirmitir ayrica ii keykavus znik civarinda bulunan amcasi sari saltuk u dobruca ya davet etmitir sari saltuk yirmi bin kadar selçuklu türkü ile beraber dobruca ya gelmitir kipçak/kuman prensleri dobrotiç dobruca adinin bu türk prensinden kaldii tahmin edilmektedir ile Çolpan in idare ettikleri dobruca beylii i murat zamaninda osmanlilara tâbi oldu bk halil nalcik türkler ve balkanlar balkanlar orta dou ve balkan ncelemeleri vakfi yay stanbul 1993 s 9 i bayezid dobruca topraklarini aldiktan sonra anadolu dan getirttii yörükleri bölgeye yerletirmitir tayip gÖkblgn rumeli de yörükler tatarlar ve evlâd-i fâtihân stanbul 1957 s.13-17 osmanlilar için askerî ve stratejik öneme sahip olan dobruca ya daha sonraki yillarda da türkler yerletirilmeye devam edilmitir ii bayezid ve ardindan yavuz sultan selim bölgeye türkleri ve tatarlari yerletirmitir bk aurel dece dobruca slâm ansiklopedisi stanbul 1946 c.3 s 634 evlya Çeleb c 3 s 198-199 zâviyedâr hizir dede türbedâr mustafa dede süleyman dede yusuf dede Ömer lütfi barkan stilâ devirlerinin kolonizatör türk dervileri ve zâviyeler vakiflar dergisi s.ii ankara 1942 s 347 bk eyce a.g.m m kâmil dÜrÜst bulgaristan da akyazili sultan tekkesi türkiyemiz c.ix s.26 ekim 1978 stanbul s.6 ayni yerde eyce a.g.m 582 rene melkoff haci bekta efsaneden gerçee cumhuriyet kitaplari 2 basi stanbul 1999 s 169 eyce s.575 eyce,s 576 eyce a.g.m s 575 eyce s 578 eyce s 575-576 rene melkoff uyur dik uyardilar alevîlik-bektailik aratirmalari türkçesi turan alptekin 2 baski cem yayinevi stanbul 1994 s 140 bk ahmet yaar ocak bektaî menâkibnâmelerinde slam Öncesi nanç motifleri enderun kitabevi stanbul 1983.

[close]