p. 1

s a y i ocak 2008 4 8 2 3,5 ytl dergm tak miniz takvi ikte riz sürp izle birl günefl pilleri holmes kuyrukluy>ld>z a¤>r n kayna¤ dna hibrit Çeflitler ve melezleme sivilceler dünya y>l

[close]

p. 2

türkiye nin bilim Çeflmesi www.biltek.tubitak.gov.tr yenilendi!

[close]

p. 3

a ylikpop Ü lerb l mderg s bm ilim ve ak>ld>r mustafa kemal atatürk sahibi tÜbna baflkan v prof dr nüket yetifl genel yay>n yönetmeni sorumlu yaz n kurulu güldal büyükdamgac alogan Çi¤dem atakuman ekmel Özbay ahmet onat mehmet mahir Özmen teknik koordinatör duran.akca@tubitak.gov.tr duran akca redaksiyon zeynep tozar zeynep.tozar@tubitak.gov.tr araflt>rma ve yaz grubu gülgûn akbaba gulgun.akbaba@tubitak.gov.tr alp ako¤lu alp.akoglu@tubitak.gov.tr bülent gözcelio¤lu bulent.gozcelioglu@tubitak.gov.tr serpil y>ld>z serpil.yildiz@tubitak.gov.tr y>ld>z tak>m editörleri gokhan.tok@tubitak.gov.tr gökhan tok elif y>lmaz elif.yilmaz@tubitak.gov.tr bilim ve teknik sanat yönetmeni ayflegül d bircan aysegul.bircan@tubitak.gov.tr y>ld>z tak>m sanat yönetmeni aytac.kaya@tubitak.gov.tr aytaç kaya web uygulama sadi at>lgan okur yorlar ama hâlâ zihnimizin derinlerinde robotlarla bar>fl>m>z yapm>fl görünmüyoruz rd>klar kesin otomobillerimizi daha h>zl daha güvenilir üretiyorlar ama devasa boyutlar garip mekanik biçimleri oralar>ndan buralar>ndan sarkan teller kablolar gözlerimizi rahats>z ediyor belki de en dayanamad>¤>m>z fley hamurlar>ndaki temel madde so¤uk sert metal dolay>s>yla onlar önce bilimkurguda sonra daha zor olsa da gerçekte kendimize benzetmeye çal>fl>yoruz her ne kadar kapa¤>m>za tafl>d>¤>m>z ünlü benzerimiz asimo ve türümüzün en iyi dostunun benzeri sevimlilikleriyle milyonlarca gönlü fethetmifl olsalar da yetmiyor r yükleri üzerimizden alacak kadar kuvvetli uysal köleler istiyoruz ama ya ifller o kadarla kalmazsa ya bunlar yönlendiren bilgisayarlar elektronik devreler o çok övündü¤ümüz güvendi¤imiz biyolojik beynimizi sollay>verirlerse haydi bilimkurgunun birtürlü vazgeçemedi¤i terminator senaryolar>n bir tarafa b>rakal>m ama bilimin bak>fl da art>k öyle can>m meraklanmay>n bir fley olmaz türünden de¤il yay>n kurulu üyemiz prof dr ahmet onat n ve ülkemizin de¤erli robotik ve yapay zeka araflt>rmac>lar>n>n yeniy>l say>m>z için haz>rlad>klar kapsaml dosyadan ö¤reniyoruz ki biyoloji hâlâ mekatroni¤in önünde ama yine de insan>n akl ünlü biliflim uzman ray kurzweil n tekillik yak>nda diye çevrilebilecek ve yak>nda tÜbnda dile getirdi¤i sars>c öngörülere gidiyor benim ikide birde çöken bilgisayar>m istisna say>l>rsa belki de numara yap>yordur bilgisayarlardaki ifllem gücü ve h>z>n>n her y>l üstel olarak artt>¤>na iflaret eden kurzweil çok kaba bir özetle bu yüzy>l>n sonuna kadar insan kavram>n>n biyolojik anlam>n yitirece¤ini ve biyoloji ile iç içe geçmifl bir ortak zekan>n evrene egemen olaca¤>n ileri sürüyor kuflkumuz yok ki o sentezin hem biyolojik hem de mekanik bileflenlerinde ulusumuz insanlar>n>n pay da olacakt>r biliyoruz ki makinelere hakim olmak ya da en az>ndan eflifltlik statüsünden afla¤>s>na raz olmamak için onlar>n dilinden iyi anlamak onlar iyi yönetebilmek gerekiyor bize de tüm bunlar yapacak gençlerimizi potansiyellerinin zirve noktalar>na kadar zorlamak düflüyor biz sözümüzde dururuz zorlayaca¤>z dedik iflte zorluyoruz tÜbfllar>na kat>larak bize pistlerde zevkli ve heyecanl saatler yaflatan gençlerimiz art>k havyalar tornavidalar çekiçleri kablolar yeniden ellerine alacaklar Çünkü yeni s>nav h>z>n yan>nda dayan>kl>l>k hem art>k günefl arabalar>n>n yak>nda trafi¤e ç>kabilece¤i konusunda daha inand>r>c araçlar piste de¤il yola koyacaklar hem de bunlarla fosil yak>tl araçlar bile zorlayacak mesafeler kat edecekler böylece tÜbna sokacaklar ondan sonras m daha da zorlu bu y>lki tÜbfl>m>za kat>lmak için sab>rs>zlanan ekiplerimize bu seferlik fazla yük yok ama onlar da flimdiden ikinci kuflak için haz>rlanmaya bafllayabilirler günefl enerjili araflt>rma gemimizi de unutmufl de¤iliz m>zda bizi bekleyen zorluklar>n tahminlerimizin ötesinde oldu¤unu gördük bunlar ve çözümlerini de bir ay sonra yapaca¤>m>z daha genifl kat>l>ml bir toplant>yla ele al>p ifle koyulaca¤>z okurlar>m>za hediye etmifl oldu¤umuz 39 y>ll>k bilim ve teknik arflivini bir y>ll>k say>lar kapsayan cd lerle güncel tutarken bilim cd leri dizimizi de kald>¤>m>z yerden sürdürece¤iz kimbilir belki yeni sürprizlerimiz de olabilir tÜbz bilim ve toplum dairemiz ve bilim ve teknik ekibimizle birlikte tüm ailemize mutluluk ve baflar dolu bir y>l diliyoruz sayg>lar>mla raflit gürdilek internet e-posta www.biltek.tubitak.gov.tr bteknik@tubitak.gov.tr issn 977-1300-3380 fiyat 3,50 ytl kdv dahil yurtd>fl fiyat 5 euro merkez da¤>t>m a.fi promat bas>m yay>n a.fi www.promat.com.tr tel 0212 456 63 63 yaz>flma adresi bilim ve teknik dergisi atatürk bulvar no 221 kavakl>dere 06100 Çankaya ankara yaz fl-abone-da¤>t>m tel 312 467 32 46 312 468 53 00/1061 ve 3438 faks 312 427 13 36 tÜbdere 06100 ankara reklam tel 312 427 06 25 312 427 23 92 faks 312 427 66 77 da¤>t>m bask bilim ve teknik dergisi milli e¤itim bakanl>¤ [tebli¤ler dergisi 30.11.1970 sayfa 407b karar no 10247 taraf>ndan lise ve dengi okullara genel kurmay baflkanl>¤ [7 fiubat 1979 hrk 4013-22-79 e¤t krs fi say nflr.83 taraf>ndan silahl kuvvetler personeline tavsiye edilmifltir.

[close]

p. 4

<çindekiler bilim ve teknoloji haberleri/raflit gürdilek zeynep tozar 4 günefl pilleri günefl hücreleri/s>dd>k <çli 16 küresel is>nmay Önleyebilir miyiz elif y>lmaz 20 anadolu da geçmiflin lama/gülgûn akbaba 26 bilim ve teknik kulübü/gülgûn akbaba 30 robotlar yak>n m ahmet onat 34 yapay zeka ve robotlar/levent ak>n 36 kendini kopyalayan makineler 39 robot sürüleri/veysel gazi 40 robot otomobiller/ayflenur t akman 44 ld>z ethem derman 50 h>zland>r>lm>fl a¤>r ran 68 yaflam/sargun tont 70 forum/gülgûn akbaba 72 yeflil teknik/cenk durmuflkahya 73 zeka oyunlar /emrehan hal>c 74 matematik kulesi/engin toktafl 75 merak ettikleriniz/sadi turgut 76 satranç/aybar karaçay 77 k/doç dr ferda fienel 78 <çbükey yans>malar nci ayhan 79 popüler bilim tarihimizden/canan Öktemgil turgut 80 yay>n dünyas gökhan tok 81 türkiye do¤as bülent gözcelio¤lu 82 m/yavuz erol 84 bilim sa¤l>k/m mahir Özmen 86 gökyüzü/alp ako¤lu 88 y>ld>z tak>m elif y>lmaz gökhan tok 89 yaflam>n kayna¤ dna/bülent gözcelio¤lu 90 hibrit Çeflitler ve melezleme/fiebnem ellialt>o¤lu 94 2008 uluslararas dünya y>l gökhan tok 98 matemanya/muammer abal 100 böyle Çal>fl>r/korkut demirbafl sinan erdem 102 geri dönüflüme dönüfl/hakan gürsu 104 bilim ve teknik atölyesi/hacer erar 106 minik k>rm>z dertler sivilceler elif y>lmaz 108 kendinizi deneyin/gökhan tok 110 sözcük da¤arc>¤ gökhan tok 111 bize gönderdikleriniz 112 ctrl+alt+del/levent daflk>ran 116 porof zihni sinir rfan sayar 121

[close]

p. 5

20 tehlike çanlar yaln>zca türkiye için çalm>yor dünyan>n birçok yeri için benzer tehlikeler söz konusu bu gidifli engellemek için tüm dünyada geçerli olacak birçok önlem al>nmaya çal>fl>l>yor uluslararas protokoller yap>l>yor ancak bunlar yeterli de¤il 34 robotlar günlük hayatta ifle yarayabilecekler mi onlar fabrikalarda otomobilleri bilgisayarlar mobilya ve gofretleri otomatik olarak üretiyorlar ancak henüz günlük hayatta yan>m>zda yer almad>lar ve yak>n zamanda alacak gibi de durmuyorlar 50 gökyüzünde görünüflleri ile en güzel gökcisimleri kuyrukluy>ld>zlard>r aras>ra bizi zayarete gelirler geçti¤imiz y>l onlardan iki tanesi bizi ziyarete geldi mcnaught ve holmes Ülkemizden de uzun süre gözlenen holmes bilinen kuyrukluy>ld>zlar>n aksine ilginç özellikler gösterdi bu geliflinde 54 vücutta yuvalanan ve ameliyatla al>namayan tümörlerin beyindeki bir tümör gibi h>zland>r>lm>fl `a¤>r iyonlarla sa¤l>kl hücrelere zarar vermeden >fl>nlan>p yok edilmesi afl>r enerjideki a¤>r iyonlar>n hücrelerdeki biyolojik etkinli¤i yüksek oldu¤undan tümör hücrelerinin kromozomlar>nda onar>lamayan bozunmalar sonucu tümör yok ediliyor.

[close]

p. 6

bz>n önde gelen bilim dergileri geleneksel olarak sone eren y>l içinde yap>lan bilimsel bulufl ve meydana gelen teknolojik geliflmelerin bir de¤erlendirmesini yaparak aralar>nda en çok yank yapan ya da potansiyel etkileri en fazla olanlar aras>ndan bir seçim yaparlar bu y>l birçok bilim dergisinin en baflta ya da en ön s>ralarda yer verdi¤i bilimsel geliflmeleri okurlar>m>zla paylafl>yoruz kifliye Özel gen katalogu n kendi kal>t>m flifresinin ilk kaba krokisini ortaya koymas>ndan bu yana yaln>zca yedi y>l geçmesine karfl>n bu alandaki bulufl ve ilerlemeler öylesine h>z kazand ki art>k insanlar öteki canl>lardan ay>ran de¤il farkl iki insan hatta iki kardefl aras>ndaki farkl>l>klar>n kal>t>msal nedenleri ortaya ç>kar>lmaya baflland bu farkl>l>klar>n her hücremizin çekirde¤inde bulunan kromozomlar>n üzerine sar>l olan ve üç milyar çift halinde ikili bir sarmal oluflturan dna moleküllerini meydana getiren üzerlerinde toplam 25.000 kadar gen tafl>yan fleker parçac>klar>n>n nükleotid dizilifllerindeki çok ufak farkl>l>klardan kaynakland>¤ bulunmufltu tek nükleotid farkl>laflmas single nucleotide polymorphism ­ snp denen bu farkl>l>klar 2005 y>l>nda uluslararas bir çal>flmayla hapmap adl bir standart katalogda toplanm>flt daha sonra çeflitli hastalar>n kiflisel genomlar>ndaki snp lerin bu standart katalogla karfl>laflt>r>lmas sonucu hangi snp lerin hangi hastal>¤>n nedeni oldu¤u belirlenmeye baflbl>nda pek çok hastal>¤>n iflaretleyicisi olan snp ler belirlendi ancak daha da önemli olarak sa¤l>kl bir insan>n genomunda belirlenen ayn snp ler o insan>n hangi hastal>¤a yakalanabilece¤ini de önceden haber verdi¤inden bir furya halinde kal>t>msal e¤ilim testleri gelifltirilmeye baflland yedi y>l önceki yar>fl en önde gö¤üsleyen ve kal>t>m flifresini ticarilefltirmeye çal>flt>¤ yolunda haks>z suçlamalara hedef olan amerikal s>rad>fl kal>t>mbilimci craig venter 4 eylül de kendine ait genomu kendi gen haritas>n tüm bilim dünyas>yla paylaflt bu venter e 70 milyon dolara maloldu ama aranan hassasl>¤a göre 500 dolarla 1 milyon dolar aras>nda de¤iflen fiyatlarla genomunuzu inceleyip gelecekte tek örne¤in diyabet ya da bir seri hastal>¤a e¤ilimlerinizi belirleyecek snp testleri yapt>rabiliyorsunuz tabii bu e¤ilim ille de o hastal>¤a yakalanaca¤>n>z anlam>na gelmiyor ama yine de ileride hastal>¤>n geliflmesini engelleyebilecek önlemleri vaktinde alabilmenizi sa¤l>yor geliflen kal>t>m bilgisi flimdiye kadar çaresi bulunamam>fl hastal>klar>n tedavisi umudunu da birlikte getiriyor Örne¤in bir kanser hastas>nda bulunabilecek 70 kadar tümör geni izlenebiliyor ve akjtif ya da pasif olduklar belirlenip ona göre tedavi uygulanabiliyor tabii bir de madalyonun öteki taraf var bu bilgilerin getirmesi kaç>n>lmaz olan etik sorunlar Örne¤in baflvurdu¤unuz bir iflveren sizden snp testinizi isteyebilir ve testteki olumsuzluk örne¤in bir kalp hastal>¤ riskini sa¤l>kl bir insana k>yasla yaln>zca küçük bir oranda art>rsa da yaflam biçimi o kal>tsal riski tafl>mayan insanlar için daha büyük riskler oluflturabilir sizi stresli bir ifl için uygun görmeyebilir genetik alan>nda 2007 y>l>nda dikkat çeken baz geliflmeler de k>sa bafll>klar>yla flunlar nsan genomunda görece yak>n 100.000 y>l önce meydana gelmifl evrimsel de¤iflimler belirlendi venter bir bakterinin genomunu farkl bir bakteriye aktard al>c vericinin özelliklerini kazand -abd g>da ve n et ve sütünün sa¤l>k riski tafl>mad>¤>na ka s>nmada insan rolünün yads>namaz iflaretleri oldu -eski abd baflkan yard>mc>s al gore ve hükümetleraras fl Ödülü nü paylaflt>lar hükümetleraras panel y>l sonundaki toplant>s>nda kyoto protokolü nü ilerletme karar ald -arktik okyanusu ndaki kuzey buz denizi buz örtüsünün toplam alan 30 y>l>n en düflük seviyesine indi -Üzerindeki buz örtüsü h>zla eriyen grönland elmas alt>n ve k>ymetli maden aray>c>lar>n>n istilas>na u¤rad -buzlar>n erimesi ilk kez asya n>n kuzeyinde atlantik ten pasifik okyanusu na görece k>sa bir deniz yolu açt londra-tokyo aras 3000 mil k>sal>yor -arktik okyanusu dibinde eriflilebilir hale gelen petrol rezervleri flirketlerin ifltah>n kabart>yor bu rezervlerin henüz keflfedilmemifl dünya rezervlerinin dörtte birini oluflturabilece¤i iddia ediliyor ekoloj abd ve japonya da resmi istatistikler hava kirlili¤inin erkek do¤umlar>n azaltt>¤>n ortaya koydu etmenler kad>nl>k hormonu gibi etki yapan metalo östrojen denen maddeler arsenik c>va gibi böcek öldürücüler çözücü s>v>lar plastikler gÖkbklar belirlenen günefl-d>fl gezegenlerin say>s 250 yi aflt -bir günefl-d>fl gezegenin atmosfer bileflimi incelendi ve su buhar>n>n varl>¤ belirlendi -dünya benzeri küçük kayaç ama venüs gibi kavrulan bir gezegen gliese 581c

[close]

p. 7

bndan kitlesel yokolufllar dünya tar>m camias>nda korku yaratm>flt belirlendi yeni gözlem uydular>yla çok say>da dünya benzeri gezegenin bulunmas umuluyor baz biliminsanlar>na göre samanyolu nda 100 milyar gezegen sistemi olabilir -uzay>n bir bölgesinin karanl>k madde haritas ç>kar>ld evrende bildi¤imiz maddenin 6 kat kütlede oldu¤u bilinen karanl>k madde evrenin evrimi ve gelece¤i bak>m>ndan önem tafl>yor -evrende 1 milyar >fl>k y>l çap>nda bir boflluk keflfedildi samanyolu nun çap 100.000 >fl>k y>l tÜrkzl>¤>n hastal>¤>n davetçisi oldu¤u gösterildi yaln>zl>¤>n genlerin aktifleflme-kapanma mekanizmas>n etkiledi¤i ve kronik yaln>z kiflilerde 350 genin normalden farkl davrand>¤ bulundu bafll>ca semptomlar vücudun ba¤>fl>kl>k sisteminin düzensizleflmesi afl>r ba¤>fl>kl>k tepkisi yang enfeksiyona azalan direnç paleontoloj kuzey carolina eyalet Üniversitesi araflt>rmac>lar 68 milyon y>ll>k bir dinozor fosilinin t-rex baca¤>ndan ald>klar bir yumuflak doku üzerinde yapt>klar dna analiziyle günümüzdeki en yak>n akrabas>n belirlediler tavuk robotn>n insan davran>fllar>n ö¤rendikleri aç>kland Ölümden bataryalar boflaltan noktalar kaç>nma yaflam enerji yükleyen bölgeleri tan>ma küme elemanlar>n tehlikeye karfl ikaz etme fl>k sinyalleriyle ve hatta yalan söyleme kendilerinin kaç>nd>klar ölüm alan>na arkadafllar>n sürükleyerek yaflam alanlar>n>n kendilerine kalmas>n sa¤lamak için Ülkemizde ilk klon kuzular>m>z oyal ve zarife gen mühendisli¤i alan>nda eriflti¤imiz olgunluk düzeyini gösterdi bilkent odtÜ ve öteki üniversitelerimizde nanoteknoloji alan>nda yap>lan kuramsal ya da sivil ve askeri kullan>ml çal>flmalar da ak>ll kumafllar ak>ll ilaç sal>m araçlar elektronikte devrim yapmaya aday silikon temelli nanotüpler odtÜ araflt>rmac>lar>nca gelifltirilen radar emici kaplama vb dünyada yeni geliflen bu teknolojide ülkemizin de pay sahibi olmaya haz>rland>¤>n gösterdi milyonlarca y>l önce tetis denizi taban>ndan yükselmifl anadolu nun ilk sahipleri olan canl>lar>n giderek çeflitlenen fosillerinden sonra ilk kez 500.000 y>l önce yaflam>fl atalar>n>n afrika dan dünyaya yay>lm>fl oldu¤u bilinen homo erectus adl hominidin kal>nt>lar denizli yak>nlar>nda bulundu tip -dünya sa¤l>k Örgütü who sünnetin aids hastal>¤>na yol açan virüsün hiv bulaflma riskini azaltt>¤>n aç>klad ve bu hastal>¤>n k>r>p geçirdi¤i orta ve güney afrika da sünnet prati¤inin yayg>nlaflt>r>lmas ça¤r>s yapt -abd de ar kolonilerinin %50-90 n>n ölmesinine yol açan suçlu bulundu lar tozlanman>n bafll>ca teknoloj bükülebilen bölünüp kullan>labilen ka¤>t piller silikon üzerinde üretilen nanometre ölçekli karbon nanotüpler üzerine s>v selüloz ka¤>d>n hammaddesi dökülerek ka¤>d>n içine girmeleri sa¤lan>yor her yere hatta çatlaklara sokulabilen her flekil verilebilen ka¤>t piller elektrik depolay>p verebiliyorlar 2007 y>l türk bilimine getirdikleri kadar götürdükleriyle de damgas>n vurdu parçac>k fizi¤i alan>nda uluslararas çal>flmalara katk yapmakta olan ve ülkemizde üretece¤i yo¤un ve temiz >fl>nlarla maddelerin analizinde kullan>lacak bir h>zland>r>c projesi üzerinde çal>flan profesör dr engin ar>k ve çeflitli üniversitelerden befl çal>flma arkadafl 30 kas>m 2007 tarihinde meydana gelen uçak kazas>nda yaflamlar>n yitirdiler de¤erli araflt>rmac>lar>m>z sayg>yla an>yoruz ocak 2008 5 b

[close]

p. 8

bna evrimden yard>m eli yerçekiminin hele de hamileli¤inin son dönemlerine gelmifl anne adaylar>na pek insafl davrand>¤ söylenemez elleri s>rtlar>n>n iki yan>nda hafifçe arkaya bükülmüfl bedenleri hepimize tan>d>k gelen bir görüntü neresinden bak>l>rsa bak>ls>n karn>nda fazladan bir 7-8 kilo tafl>mak kolay fley de¤il peki nas>l oluyor da dik durabiliyor öne do¤ru düflmüyorlar gövdeyi biraz geriye do¤ru e¤mek nas>l yeterli oluyor nature dergisinde geçti¤imiz ay yay>mlanan bir makaleye göre omurga kad>nlarda bu fazladan kiloyu tafl>maya yard>mc olacak biçimde evrimleflmifl durumda kad>n iskelet yap>s>n>n çocuk do¤urman>n gereklerini karfl>laman>n bir sonucu olarak erkekler den farkl>l>k gösterdi¤i yeni bir bilgi de¤il fark>n en göze çarpt>¤ ve erkeklerinkine k>yasla oldukça genifl olan bölgelerden biri topluca pelvis ad verilen kalça bölgesi kemikleri sözkonusu makaleyi yay>mlayan harvard Üniversitesi araflt>rmac>lar>ysa omurgan>n da benzeri bir evrimsel uyum sürecinden geçip geçmedi¤ini merak etmifller primatlar>n iki ayak üzerinde yürümeye geçiflleri ellerini serbest b>rakm>fl olsa da bu yeni durufla uyum sa¤lamak karn>nda bebek tafl>yan bireyler için pek kolay olmam>fl olsa gerek Çünkü beden içinde tafl>nan bir bebek bedenin kütle merkezini ileriye omurgadan uza¤a do¤ru kayd>rarak ciddi denge sorunlar>na yol açar dört üyeli memeliler bu sorunun üstesinden gelmek için ellerinden destek al>rken kad>nlar da kütle merkezini yeniden ayarlamak üzere s>rtlar>n geriye verirler harvard Üniversitesi ekibine göre bu hareket biçimi kad>n omurgas>n>n geçirdi¤i bir evrimsel uyum sürecinin sonunda mümkün olmufl olabilir 19 hamile kad>nla yapt>klar çal>flma kütle merkezinin hamilelikte 3,2 cm kadar öne kayd>¤>n omurgan>n kavis aç>s>n>nsa bu kaymayla bafletmek için 28° kadar artarak omuzlar>n geriye çekilmesine neden olan bir s biçimi oluflturdu¤unu gösteriyor ayr>ca öyle anlafl>l>yor ki omurgan>n alt k>sm>ndaki kavis kad>nlarda 3 erkeklerde 2 omur içeriyor bu fazladan omursa s>rt>n maruz kald>¤ kuvvetin daha genifl bir alana yay>lmas>n sa¤l>yor araflt>rmac>lar bu tür bir `evrim katk>s olmasayd s>rt kaslar>na çok daha fazla ifl düflece¤ini ve bunun da fazladan a¤r>lar>n yan>s>ra omurgada ciddi hasara da yol açaca¤>n söylüyorlar görüfllerini s>namak için zamanda epeyce geriye uzanmay da ihmal etmeyen araflt>rmac>lar günümüzden iki milyon y>l kadar önce yaflayan çok eski atalar>m>z australopithecus lara ait fosilleri de inceleyerek ayn farklar>n o zamanlar da varoldu¤unu görmüfller bir düflünün diyor ekipten daniel lieberman göbe¤inizde fazladan bir 7 kilo tafl>man>n yan>s>ra yaflam>n>z inan>lmaz ölçüde hareketli hem ava ç>k>yor hem avc>lardan kaç>yorsunuz sonuçta bu türden bir uyum o zamanlar için de oldukça önemliydi araflt>rmac>lar>n erkeklere de bir ö¤üdü var siz siz olun hamile kalmaya kalk>flmay>n sak>n Çünkü bu omurga yap>s>yla herfleyin sizin için çok daha zor olaca¤ kesin nature news online 12 aral>k 2007 sciencenow daily news 12 aral>k 2007 bilinen en eski tüberküloz hastas denizli den denizli deki mermer traverten iflletmelerinden birinde çal>flan iflçiler taraf>ndan bir süre önce bulunan insan kafatas fosil parçalar>n>n 500.000 y>l önce yaflam>fl bir insan türüne homo erectus ait oldu¤u ortaya ç>kt keflfi yapan uluslararas ekibin üyeleri türkiye jeolojik miras koruma derne¤i ankara Üniversitesi pamukkale Üniversitesi abd texas Üniversitesi-austin almanya georgaugust Üniversitesi ve fransa dan ulusal do¤a tarihi müzesi paleontoloji laboratuvar araflt>rmac>lar bulgu özellikle iki aç>dan önemli birincisi paleoantropologlar>n uzun zamand>r ülkemizde bulunaca¤>na inand>klar bir insan atas>n>n ortaya ç>km>fl olmas bu aray>fl>n nedeni bkl>yor harvard Üniversitesi nden philip rightmire homo erectus un afrika d>fl>na göç eden ilk hominid olmas>ysa onu bu aç>dan özellikle önemli k>l>yor bulgular>n çarp>c bir di¤er yönü kafatas parçalar>n>n tüberkülozun beyin zarlar>na zarar veren bir türüne yol açan leptomeningitis tuberculosa bakterisi için tipik olan yara izlerini tafl>malar bu izler araflt>rmac>lara göre hastal>¤>n san>ld>¤ gibi insanlarda birkaç bin y>l önce de¤il çok daha eskilerde ortaya ç>kt>¤>n>n göstergesi sciencenow daily news 7 aral>k 2007 anadolu nun erken hominidlerin avrupa ya yay>l>m rotas>n>n üzerinde yer ald>¤>na inan>lmas erken hominidlerin avrupa ya bat asya ve/veya afrika dan yay>larak geldikleri bir süredir kabul ediliyor türkiye yse

[close]

p. 9

bn da parma¤ var magman>n üzerinde yer alan yerkabu¤unun kal>nl>¤ de¤iflken olsa da genelde 3-50 km aras>nda de¤ifliyor ancak afla¤>daki ma¤ma öylesine s>cak ki hiç de küçümsenemeyecek bu kal>nl>¤a karfl>n yerkabu¤unun yaln>zca birkaç kilometre derinlikleri bile yüzlerce santigrat dereceyi bulabiliyor bu durumda do¤al olarak kabu¤un inceldi¤i bölgelerde s>cakl>k da art>yor grönland ya da antarktika gibi buzlu bölgelerdeyse yerkabu¤u kal>nl>¤>ndaki farkl>l>klar buz örtüsünün baz k>s>mlar>n di¤erlerinden daha s>cak hale getiriyor ohio state Üniversitesi ve kansas Üniversitesi jeologlar da grönland n kuzeydo¤usunda üstelik de yak>n zaman önce keflfedilmifl bir buz >rma¤ n>n tam alt>nda iflte böyle bir s>cak nokta keflfetmifl bulunuyorlar bölgenin s>cakl>¤ henüz kesin olarak bilinmiyor ancak üzerindeki buzun erimesine az da olsa bir katk>s varsa buz örtüsünün taban>n kayganlaflt>r>p buzun denize do¤ru daha h>zl biçimde kaymas>na yol aç>yor olabilir büyük buz örtülerinde olup bitenler küresel iklim de¤ifliminin önemli birer göstergesidir diye aç>kl>yor araflt>rmac>lardan ralph von frese ancak iklim de¤ifliminde insan etkisinin pay>n belirlemek için do¤al etkileri de anlamam>z gerekiyor yerkabu¤undaki >s ak>fl>ysa bu aç>dan hâlâ tam ayd>nlat>lmam>fl noktalardan biri olmas>na karfl>n öyle görünüyor ki oldukça da önemli frese ve ekibinin bölgede gerçeklefltirilen yerçekim ölçümleri ve havadan yap>lan radar ölçümlerini biraraya getirerek ortaya ç>kard>klar harita yerkabu¤unun hemen alt>ndaki kütlede ayr ca yerkabu¤unun buz örtüsüyle biraraya geldi¤i bölgenin topo¤rafyas>nda de¤iflimlere iflaret ediyor buz kal>nl>¤ buzun taban>ndaki s>cakl>k ve bölge topo¤rafyas>ysa buz >rma¤ daha büyük bir buz örtüsü içinde oluflan buz ak>m ad verilen olufluma katk>da bulunan etmenler grönland daki buz >rmaklar>n>n buzu denize tafl>ma h>zlar>n>n artt>¤ ortaya ç>km>fl bulunuyor sonuç adadaki buz örtüsünün kütlece azalmas ve tabii denize ulaflan buzun erimesiyle de su düzeyinin artmas 1991 y>l>nda uydu arac>l>¤>yla keflfedilen buz >rma¤ grönland da bilinenlerin ilki yeni bulunan s>cak noktaysa >rma¤>n hemen alt>nda araflt>rmac>lara göre >rma¤>n oluflum nedeni de bu ancak as>l merak ettikleri s>cak noktan>n neden kaynakland>¤ neden tahminlerine göre belki bir yanarda¤ ama daha büyük olas>l>kla buz taban>ndaki kayalar>n topo¤rafyas>na ba¤l olarak >s>n>n yay>l>m biçimi ohio state university bas>n duyurusu 18 aral>k 2007 cehennem san>ld>¤>ndan erken so¤udu jeologlar>n dünya n>n erken dönemleriyle ilgili olarak bir türlü fikir birli¤ine varamad>klar baz noktalar var bebek dünya n>n yüzeyi s>cak ve ergimifl maddeden mi olufluyordu yoksa so¤uk ve kararl yap>da m>yd klar bir nokta da var o da yerkabu¤unun gezegenin orta katman olan mantonun ergimeye u¤rad>kça yüzeye yönelerek burada kat>laflmas>yla olufltu¤u avustralya n>n bat>s>nda bir süre önce keflfedilen küçük elmas parçalar>ysa bu sürecin ne zaman bafllad>¤>yla ilgili olarak flimdi bize bir zaman çizelgesi sunuyor almanya daki westfälische wilhelms Üniversitesi nden araflt>rmac>lar elmaslar>n 3,1 4,3 milyar yafl>ndaki zirkonyum kristalleriyle çevrili oldu¤unu ortaya ç>kard>lar elmas>n s>kl>kla manto tabakas içinde ve üzerindeki yerkabu¤unun uygulad>¤ büyük bas>nç sonucu oluflmas>ndan hareketle baz kal>n kabuk tabakalar>n>n dünya n>n 4,5 milyar y>ll>k tarihinin oldukça erken bir döneminde oluflmufl olmas gerekti¤i sonucuna vard>lar flman>n odak noktas>ysa bu kabu¤un tam olarak nas>l olufltu¤u Üniversiteden graham pearson ve stephan parman levha tektoni¤i hareketleriyle yüzeye ulaflm>fl manto kökenli metal parçalar>n inceleyerek bunlarda metalin ne zaman ergidi¤ini gösterebilecek iflaretlerin varl>¤>n araflt>rm>fllar sonuçlar gezegenimizin iç k>sm>n>n büyük kütleler halinde ancak zaman çizgisinin farkl noktalar>nda ergidi¤ini gösteriyor parman a göre ölçümler kabu¤un tarihlendirmesi daha önce yap>lan parçalar>n>n yafllar>yla da uyumlu bu sonuçlar k>tasal yerkabu¤unun tek bir aflamayla de¤il farkl zamanlarda gerçekleflen birbirinden ayr `patlamalar la olufltu¤u kuram>na da destek veriyor discover news online 20 aral>k 2007 ocak 2008 7 b

[close]

p. 10

biyoloji hücrelerde ya¤ nas>l depolan>yor yan>ta do¤ru bir ad>m daha yeshiva Üniversitesi albert einstein t>p okulu abd araflt>rmac>lar hücrelerde ya¤>n depolanmas>ndan sorumlu genleri keflfederek biyolojinin yan>tlanmam>fl önemli sorular>ndan birine >fl>k tutmufl oldular hücrelerde ya¤ üretiminden sorumlu genler bulunmufl olsa da biliminsanlar>n epeyce bir u¤raflt>ran soru da bundan sonraki ad>ma ait Üretilen bu ya¤>n bir fosfolipid ve protein tabakas>n>n içinde paketlenmesiyle oluflan lipid yani ya¤ damlac>klar>ndan sorumlu genler hangileri hücrelerin ya¤ bir enerji kayna¤ olarak kullanabilmeleri ya¤>n lipid damlac>klar içinde depolan mas>na ba¤l oldu¤u için bu mekanizma oldukça önemli ya¤>n bu flekilde damlac>klara bölünerek saklanmas hayvanlar aras>nda neredeyse evrensel olan bir özellik bunun ötesinde biliyoruz ki ya¤ dokusunda bu damlac>klardan çok fazla miktarda olmas obezlikle sonuçlan>yor diye aç>kl>yor araflt>rmac>lardan david silver silver ve ekibi bu mekanizmadan sorumlu iki gen fit1 ve fit2 ortaya ç>karm>fllar bu genlerin kodlad>¤ proteinlerdeki aminoasit dizilimlerinin bilinen di¤er proteinlere ait dizilimlere benzememesi genlerin görece yeni bir gen ailesine ait oldu¤unu gösteriyor yap>lan deneyler genlerin normalin üzerindeki düzeylerde etkinlefltirildi¤i insan hücrelerinde ya¤ üretimi ayn kald>¤ halde lipid damlac>¤ say>s>n>n 46 kat artt>¤>n farelerde genlerin bask>land>¤ ya¤ hücrelerindeyse say>n>n önemli ölçüde düfltü¤ünü göstermifl Üçüncü bir deneyin sonuçlar daha da meyvesine¤i dna s>na yerleflmifl bütün haldeki bir bakteri genomu bu bakteri genomunun sine¤in üremesiyle bir sonraki nesile de geçece¤i anlam>na geliyor t>pk sine¤in kendi genleri gibi karmafl>k canl>larla ilgili olarak yap>lan genom çal>flmalar>nda zaman zaman ortaya ç>kan bakteri dna s>n>n uzun süredir kirlenmeyle iliflkilendirildi¤i ve birçok çal>flma sonucunun da bu nedenle geçersiz say>ld>¤ düflünülürse bu oldukça önemli bir bulgu Çal>flmay yürüten rochester Üniversitesi ve j craig venter enstitüsü araflt>rmac>lar birçok eski çal>flman>n bu nedenle çarp>c lipid damlac>¤ oluflumunu tetiklemek için ya¤ oran yüksek besinlerin verildi¤i ancak fit2 geninin bask>land>¤ zebra bal>klar>nda karaci¤er ve ba¤>rsakta lipid damlac>klar>n>n bu canl>larda en çok yerleflti¤i bölgeler damlac>klara neredeyse hiç rastlanmam>fl araflt>rmac>lar bu sonuçlar >fl>¤>nda sözkonusu genlerin etkinli¤ini düzenleyebilecek ilaçlar>n üretilebilece¤inden de umutlular albert einstein college of medicine bas>n duyurusu 18 aral>k 2007 genom s bakteriler gen ve genomlar>n derinlerine indikçe karfl>laflt>¤>m>z sürprizlerin say>s da art>yor da gen ortaya ç>karm>flt önceden tahmin edilen 80.000 140.000 say>s>na karfl>l>k 30.000 kadar gen sonra s>ra hurda dna ya geldi ve görüldü ki protein kodlamas yapmayan bu dna bölümleri asl>nda hiç de hurda de¤il tam tersine önemli düzenleyici görevler üstleniyorlar ve flimdi de meyvesinekleriyle yap>lan yeni bir çal>flma türleraras istila hareketlerine iliflkin oldukça flafl>rt>c bir örnek ortaya ç>karm>fl bulunuyor yeniden gözden geçirilmesi gerekti¤i görüflündeler fiimdiki bulgular ve genomda bakteri genlerinin varl>¤>n saptamak üzere yap>lan taramalar >fl>¤>nda bakteriler insan genomuyla böylesine s>k bir iliflki içinde de¤il ancak bundan emin olmak için mideba¤>rsak sistemi gibi bakterilerce zengin bölgelerin hücre hücre taranarak bu hücrelerin yabanc dna parçalar içerip içermediklerini araflt>rmak gerekiyor araflt>rmac>lar>n deyimiyle t>pk samanl>kta toplui¤ne arar gibi discover news online 7 aral>k 2007 bakteri bölünen omurgas>z hücresi omurgas>z dna s bakteri dna s b

[close]

p. 11

bna boflanmay>n yaflam yoksa mika <çinde mi bafllad yaflam>n bafllang>c>yla ilgili yeni bir varsay>m da abd nin california Üniversitesi nde santa barbara biyofizikçi ve abd ulusal bilim vakf nda national science foundation nsf program direktörü olan helen hansma taraf>ndan ortaya at>ld konuya oldukça yeni bir bak>fl aç>s getiren bu varsay>ma göre yaflam okyanuslarda mika mineralinin ince katmanlar aras>ndaki korunakl boflluklar>n içinde bafllam>fl olabilir bu durumda boflluklar belki de ilk biyomoleküllerin ortaya ç>k>fl için ideal koflullar oluflturarak ilk zars>z hücrelere de evsahipli¤i yapm>fl evrimin bafllang>c için gerekli yal>t>k ortam sa¤lam>flt lk biyomoleküller kimilerine göre basit proteinler kimilerine göre de rna diyor hansma mika tabakalar her ikisinin oluflumuna da arac>l>k etmifl olabilir araflt>rmac hücrelerdeki rna ve birçok proteinle lipidin mikada oldu¤u gibi negatif yük tafl>d>¤>na rna daki fosfat gruplar>n>n t>pk mikadaki negatif yükler gibi birbirinden yar>m nanometre aral>kla konumlanm>fl oldu¤una dikkat çekiyor bir baflka benzerlik de mika katmanlar>n bir arada tutan potasyumun derifliminin hücrelerimizdeki potasyumun deriflimine çok yak>n o zamanlar mikay çevreleyen deniz suyunun da t>pk kan>m>z gibi sodyumca zengin olmas hansma n>n modeline göre gece-gündüz döngüsüyle gelen >s>nma-so¤uma etkisi mika katmanlar>n>n yukar afla¤ oynamas>na neden olacak bu hareket dalgalarla üretilen mekanik enerjiyle biraraya geldi¤inde kimyasal ba¤lar>n hem oluflma hem de kopmalar>na arac>l>k ederek ilk biyokimyasal hareketlili¤i sa¤layacakt university of california santa barbara bas>n duyurusu 4 aral>k 2007 boflanma etkisini yaln>zca efller ya da çocuklar üzerinde mi gösteriyor kimsenin akl>na kolay kolay gelmeyecek bir ma¤dur daha var çevre michigan state Üniversitesi nde yap>lan bir çal>flma özellikle de geliflmifl ülkelerde giderek artmakta olan boflanma e¤iliminin çevre üzerinde küçümsenmeyecek bir etkisi oldu¤unu ortaya koydu Çevrenin bu aç>dan ödedi¤i bedel efllerin boflanmadan sonra farkl evlerde yaflamas>ndan kaynaklan>yor bunun anlam daha fazla alan enerji su yani kaynak tüketimi bofland>ktan sonra yaflan>lan evin kendisi daha küçük evde yaflayan kifli say>s da daha az olsa bile kifli bafl>na tüketilen alan enerji ve su bir `aile birimi olarak yafland>¤ zamana k>yasla çok daha fazla diyor araflt>rmac>lardan jianguo liu rmac yaln>zca abd de boflanma kaynakl fazladan tüketimi 2005 y>l için flu de¤erlerle veriyor 38 milyon konut 2,5 milyar ton su 734 milyar kilovat-saat elektrik yine abd ve yine 2005 y>l için de boflanm>fl `tek lerin elektrik tüketimi için yapt>klar harcamalar evli kalm>fl olmalar halinde yapacaklar>ndan 46 daha fazla olmufl bu de¤er su için de 56 boflanman>n ard>ndan genel olarak kaynaklar>n kifli bafl>na tüketimi de evliyken tüketilenin 42 61 kadar daha fazlas boflanma oran>n>n giderek artt>¤ gözönüne al>n>rsa liu ya göre bu say>lar da zamanla artacak hem de h>zl biçimde 1970 ve 2000 y>llar aras>nda ele ald>¤ ülkelerin toplam>nda ortalama boflanma oran 5 ten 15 e f>rlam>fl hatta Çin gibi boflanma oran>n>n oldukça düflük oldu¤u ülkelerde bile saptanm>fl bu art>fl peki ne yap>labilir boflanma niyetindeki çiftlere çocuklar düflünmüyorsan>z çevreyi düflünün ça¤r>s>nda bulunmak pek de gerçekçi bir yaklafl>m say>lamayaca¤>na göre yap>lacak fazla birfley de yok gibi görünüyor belki de en iyisi hiç olmazsa mutlulu¤u yakalam>fl çiftlerin bunu korumaya çal>fl>p mutluluklar>yla çevreye de katk>da bulunduklar>n ak>ldan ç>karmamalar new scientist.com news service 3 aral>k 2007 yanm>fl orman>n bir flk>s bir c>mb>z bir avuç da böcek d>flk>s kanada n>n alberta Üniversitesi nden tyler cobb un sorular>n yan>tlamaya yeterli olmufl soru flu bu d>flk yang>ndan hasar gören ormanlar>n tedavi sürecinde nas>l bir rol oynuyor cobb un çal>flma alan 2001 y>l>nda gerçekleflen bir yang>nda bir bölümü yok olan bir orman yanm>fl ormanlarda etkinlik gösterdi¤i saptanm>fl bir k>nkanatl böcek türünün d>flk>s>n iki y>l boyunca ince leyen araflt>rmac d>flk>n>n bileflenlerini önce c>mb>zla birbirinden ay>r>p bunlar>n daha sonra kimyasal analizini yaparak toprak için yararl unsurlar çeflitli deneylerle belirleme yoluna gitmifl Çal>flmas bu d>flk>n>n yang>ndan sonra a¤aç ve di¤er bitkilerin yenilenmesinde önemli rol oynayan toprak besinlerini yerine koymada yads>nmaz bir katk>s oldu¤unu gösteriyor k>nkanatl böcekler dünyada oldukça yayg>n yani sonuçlar dünyan>n birçok bölgesi için geçerli yanm>fl ve çürümekte olan a¤açlar özellikle ye¤leyen belirli türler a¤aç diplerinde koni biçimli ve talafla benzeyen d>flk y>¤>nlar b>rak>yorlar bu d>flk>n>n orman taban>na katk>s topraktaki mikroorganizma etkinli¤ini art>rmak biçiminde araflt>rmac bu nedenle yanm>fl a¤açlar>n kesiminin böceklerin yaflam döngüsünü tamamlayana kadar ertelenmesi gerekti¤ini söylüyor university of alberta bas>n duyurusu 3 aral>k 2007 ocak 2008 9 b

[close]

p. 12

bflma bu ya rken ald>¤ tepkileri bir y>l boyunca gözleyip inceledi¤i bir araflt>rma yay>mlam>fl araflt>rman>n kendisi kadar sonuçlar da ilginç mizah ve espri anlay>fl>n>n erkeklik hormonlar özellikle de testosteronla yak>ndan iliflkili oldu¤u shuster s>rf e¤lencesine ve hobi olarak bafllad>¤ tek tekerlekli bisiklet sürme iflinin ald>¤ tepkileri izledikçe kendisi için baflka bir boyut kazand>¤>n söylüyor araflt>rmac>n>n dikkatini en çok çeken ald>¤ çok say>daki tepkinin gruplara göre birbirine inan>lmaz ölçüde benzedi¤i hatta bir süre sonra bunlar>n cinsiyet ve yafla göre tahmin edilebilir hale bile geldi¤i olmufl tabii bunun bir anlam da altta yatan biyolojik bir sürecin olabilirli¤i araflt>rma kapsam>nda 400 den fazla kiflinin tepkilerini kaydedip belgeleyen shuster n bulgular flöyle kiflilerin 90 gözlerini dikip bakmak ya da el sallamak gibi fiziksel tepkiler ço¤u erkek olmak üzere yar>ya yak>n da sözel tepkiler veriyor bu tepkilerde cinsiyet farklar çok belirgin yetiflkin kad>nlar>n 95 i daha çok övgü dolu cesaretlendirici sözcükler kullan>rken espri yapanlar>n>n say>s çok az kad>nlar>nkine benzer tepki veren erkeklerin oran>ysa yaln>zca 25 Ço¤u içinde belli ölçülerde sald>rganl>k da bar>nd>ran keskin espri ve flakalara yöneliyor bunlar>n ilginç bir özelli¤i de farkl kifliler taraf>ndan gösterilseler de genelde çok benzer ve yineleyen tepkilerden oluflmas tekerle¤ini mi kaybettin gibi shuster erkeklerdeki tepkilerin yafla da ba¤l oldu¤unu çocuklarda merak ergenlik ça¤>ndakilerde fiziksel ve sözel sald>rganl>¤>n düflürmeye çal>flmak gibi daha bask>n oldu¤unu yafl ilerledikçe sözel tepkilerin artmaya bafllayarak flakac>l>k gibi bunlar>n yetiflkin erkeklerde tipik esprilere dönüfltü¤ünü söylüyor yani tekrarlay>c mizahi içinde küçümseme ve küçük dozlarda da olsa sald>rganl>¤>n gizlenmifl oldu¤u espriler bu tutum yafl>n daha da artmas>yla keskinli¤inden kaybediyor esprilerinde en sald>rgan tavr sergileyen grup özellikle de araba sürmekte olan genç erkekler yani üreme yetene¤i bak>m>ndan en üst düzeyde olan grup shuster a göre tek tekerlekli bisiklet kullanan bir adam>n görüntüsünün gerçekten de komik olmas bu bulgular aç>klamak için yeterli de¤il cinsiyetler aras>ndaki fark genlerle aç>klanabilir ancak erkeklerdeki tepkinin yaflla çizdi¤i e¤rinin aç>klamas daha karmafl>k espri anlay>fl ve alg biçiminin çizdi¤i e¤ri de bu paralelde diyor araflt>rmac lginç olan ilk bafllardaki yal>n sald>rganl>¤>n daha sonra sözel esprilere yönelerek daha hafiflemifl biçimiyle de olsa burada gizlenmesi sald>rganl>k ve mizah anlay>fl daha sonra birbirinden ayr>larak ikisi de kendi yaflamlar>n ba¤>ms>z biçimde sürdürüyorlar bmj aral>k 2007 birfley olmaz diyenlere fiiddet içerikli video oyunlar>n>n filmlerin vb.nin etkilerini anlamak için biraz dikkat biraz gözlemcilik yeterli araflt>rmalar da bunlara maruz kalma süresiyle fliddete e¤ilim aras>nda bir iliflkinin varl>¤>n göstermifl bulunuyor ancak konuyla ilgili dolays>z veriler çok az abd deki columbia Üniversitesi t>p brmac>lar>n>n ifllevsel manyetik rezonans fmri görüntüleme tekni¤iyle yapt>klar bir çal>flmaysa fliddet içerikli programlar>n beyin üzerindeki etkilerini k>smen de olsa ortaya koyuyor sonuçlara göre sald>rgan davran>fllar bask>lamada rol alan beyin bölgelerinin etkinlikleri fliddet içerikli programlar>n belirli s>kl>kta izlenmesiyle düflebiliyor bu etkinlik de¤iflikliklerinin gözlendi¤i bölgeler frontal lobun al>n lobu bir bölümü ve duygular>n ifllenmesinden sorumlu amigdala Önemli bir bulgu da bu bölgelerin içerikleri rahats>z edici olsa da fliddet içermeyen film ya da programlar>n gerilim filmleri gibi seyredilmesinden etkilenmemesi fiiddet popüler medya araçlar>n>n içeri¤inde s>kl>kla yer al>r oldu diyor araflt>rmac>lardan christopher kelly bulgular>m>z bu tür program ya da yay>nlar>n izlenmesinin sald>rganl>k benzeri davran>fllar denetleyen beyin bölgelerini etkiledi¤ini kesin biçimde ortaya koyuyor bundan sonraki ad>msa bu de¤iflimlerin davran>fla nas>l yans>d>¤>n çok ayr>nt>l ve titiz biçimde incelemek olmal columbia university bas>n duyurusu 6 aral>k 2007

[close]

p. 13

brr da ac>dan kaçmamakta kaç>r>lm>fl f>rsatlar bofla ç>km>fl beklentiler yaflanan büyük ac>lar üzerinde düflünmek ço¤u zaman s>k>nt ve üzüntü vericidir ancak abd nin missouri Üniversitesi nden laura king in de yedi y>ll>k bir çal>flma sonunda gösterdi¤i gibi bu deneyimleri do¤ru biçimde `sindirebilmek kiflilik gelifliminde ve sonuçta mutlulu¤a önemli bir katk sa¤layabilir king kötü deneyimleri hal alt>na süpürmek yerine onlar>n üzerinde düflünmek için zaman ay>ranlar>n daha olgun ve genel anlamda mutlulu¤a daha aç>k kifliler haline gelebildiklerini bu kiflilerin mutluluklar>n>n da daha kal>c oldu¤unu söylüyor nsanlar bafllar>ndan geçen ac>l ya da s>k>nt>l durumlardan sonra yeniden mutlu olabilmek için genellikle acele ediyorlar anlamalar gereken fleyse kendini kötü hissetmenin üstelik de belli bir süre boyunca kendini kötü hissetmenin yanl>fl birfley olmad>¤ araflt>rmas>n uzun sürelerle izledi¤i yetiflkinlerin deneyim ve görüfllerine dayand>ran king kay>p ya da ac>lar üzerinde düflünmek yerine mutlu olmak için acele edenlerin bu mutlulu¤unun k>r>lganl>¤>na da dikkat çekiyor ac>l ve trajik olaylar insanlar de¤ifltirir bu olay her ne ise birdenbire öncesine dönüp olay hiç olmam>fl gibi yaflayabilece¤inizi düflünmek herfleyden önce gerçekçi de¤il mutluluk ac>l geçmifli unutarak de¤il yaflam>n>z daha önce yapt>klar>n>z>n ya yaflad>¤>n>z olumsuzluklar>n üzerine kurabilmenizle ilgili ya da bir zamanlar ne ve kim oldu¤unuzun university of missouri-columbia bas>n duyurusu 22 aral>k 2007 yak>n aile ba¤lar>yla daha ba¤>ms>z bir yaflama 25 yafl>ndas>n>z ve ailenizle birlikte yafl>yorsunuz ya da 27 yafl>ndas>n>z ayr yafl>yor ancak iki günde bir yemek için anne-baban>z>n evine gidiyorsunuz arkadafllar>n>z size ana kuzusu diye tak>l>yorlar hiç dert etmeyin diyor fl yolda say>lmazs>n>z 23-27 yafl>ndaki yetiflkinler anne-babalar ve psikologlarla ayr>nt>l görüflmeler yap>p bunlar>n sonuçlar>n kaydeden ayr>ca 100 aileden ald>¤ çeflitli anket sonuçlar>n de¤erlendiren araflt>rmac genelgeçer görüflün aksine anne-babas ve ailesiyle yak>n iliflkilerini sürdüren genç yetiflkinlerin kiflisel yaflamlar>nda daha ba¤>ms>z ve özgüvenli olduklar>n söylüyor yanir in tan>m>na göre aileyle yak>n iliflki çocuklar>n s>kl>kla ve düzenli olarak anne-babas>yla konufltu¤u sohbet etti¤i zaman geçirdi¤i ör birlikte yemek yiyerek düflünce ve deneyimlerini onlara aktar>rken kendisini rahat ve özgür hissetti¤i bir iliflki araflt>rmac bu ba¤l>l>¤ aileye ba¤>ml>l>k la ya da ailenin beklentilerini karfl>lama zorunlulu¤unu hissetmekle kar>flt>rmamak gerekti¤ini özellikle vurguluyor ona göre bu anlamda ailesine ba¤l bir birey onlarla paylafl>mda bulunabilir görüfl ve tavsiyelerini alabilir ancak karar ve seçim hakk>n yine ba¤>ms>z biçimde kullan>r aileyle yak>n bir iliflki ço¤unlukla ba¤>ml>l>¤>n bir iflareti olarak görülmekle birlikte araflt>rman>n sonuçlar böyle kiflilerin parasal aç>dan daha ba¤>ms>z olduklar>n ifl yaflamlar>n>n daha kararl bir ak>fl gösterdi¤ini birçok konuda daha olgun davrand>klar>n ve daha sa¤l>kl iliflkiler kurduklar>n gösteriyor ailesinden daha uzak ya da ailesiyle iliflkileri iyi olmayan bireylerin ço¤ununsa seçimlerini ailenin isteklerine karfl geldikleri bir isyan duygusunun güdümünde yapt>klar ama çeliflkili biçimde hem onlara hem baflkalar>na çok daha ba¤>ml olduklar>n gösteriyor ailesel yak>nl>k kimli¤in geliflimi ve ba¤>ms>z bir yaflam sürebilme becerisi aç>s>ndan yetiflkinli¤e ad>m att>ktan sonra da önemli diyor yanir ve öyle görünüyor ki yak>nl>k ve ba¤>ms>zl>k birlikte varolabilmenin ötesinde birbirini besleyen ve gelifltiren iki olgu university of haifa bas>n duyurusu 5 aral>k 2007 ocak 2008 11 b

[close]

p. 14

hayvan davran>fllar oyunun galibi aç>k farkla fiempanze ad>n özellikle de japonya n>n kyoto Üniversitesi nde yap>lan araflt>rmalarla duyurmufl olan 7 yafl>ndaki sevimli flempanze ayumu flimdi de üniversite ö¤rencilerini aç>k farkla yendi¤i bir bellek oyunuyla y>ld>z oldu bu flerefi kendisi gibi iki genç flempanzeyle paylaflan ayumu nun oynad>¤ oyun bir bilgisayar ekran>nda h>zla yan>p sönen rakamlar>n yerini do¤ru hat>rlamay içeriyor bu çal>flmay yöneten tetsuro matsuzawa ya göre flempanzelerin insanlardan daha ak>ll olduklar>n göstermiyor sonuçlar yaln>zca basit bir gerçe¤in yans>mas fiempanzeler bu konuda -yani çevrelerinin foto¤rafik görüntülerini h>zla al>p belle¤e kaydetmede bizden iyiler matsuzawa n>n bu konudaki ilk ö¤rencisi ayumu nun annesi ai olmufl ayumu ise araflt>rmac>n>n yeni `s>n>f>ndaki en baflar>l ö¤renci s>n>f her biri bir anne ve yavrusundan oluflan üç çift flempanzeden ibaret sonuçlara göre yavrular annelerinden daha baflar>l ancak bu konuda en ac>kl konumda olan üniversite ö¤rencileri ayumu nun denemelerden 80 oran>nda baflar>l ç>km>fl olmas>na karfl>n üniversite ö¤rencileri için bu oran 40 araflt>rmac>lara göre bu fark>n bir aç>klamas olas>l>kla evrim sürecinde buna göre flempanzelerle ortak atadan ayr>ld>ktan sonra daha karmafl>k beyin özellikleri kazanan insanlar>n bu tür h>zl zihinsel foto¤raf çekimlerine gereksinimleri azalm>fl ve bu yetenek zamanla körelmifl olabilir abd deki yerkes primat merkezi nden ünlü primatolog frans de waal in de söyledi¤i gibi sonuçlar gerçekten inan>lmaz de waal flempanze zekas>n hafife alma e¤iliminin genel bir e¤ilim oldu¤u ve bunun özellikle de insan-merkezli bak>fl aç>s>ndan kaynakland>¤>n söylüyor matsuzawa ise çal>flmadaki flempanzeleri ayr>cal>kl olarak görmenin bir yan>lg olaca¤>n vurguluyor bunu bütün flempanzeler yapabilir onlar>n zekalar>na haketti¤i de¤eri vermedi¤imiz kesin oysa biz de 98,77 oran>nda flempanze say>l>r>z biz onlar>n evrimsel akrabalar>y>z ayumu yu bilgisayar ekran>nda bellek oyununu oynarken görmek için http www.nature.com/news/2007/0 71203/full/news.2007.317.html adresindeki yaz içinde yer alan video ba¤lant>s>na t>klayabilirsiniz nature news online 3 aral>k 2007 az>ndan birçok betimlemede kullan>lan kuflun bir california kiraz kuflu türü olan pipilo crissalis e benzememesine dikkat etmek gerekecek Çünkü öyle görünüyor ki bu aflk çok masumane de¤il hele difliler hiç masum de¤iller Üniversitenin omurgal zoolojisi müzesi nden lauren benedict çiftler halinde flark söyleyen bu türün bireylerini inceledikten sonra diflilerin bu görüntü aldatmas>n kafakafaya vermifl birlikte c>v>lday>p flark söyleyen iki kuflun görüntüsü size neyi ça¤r>flt>r>r sevgi aflk sizi hayal k>r>kl>¤>na u¤ratmak gibi olmas>n ama california Üniversitesi berkeley araflt>rmac>lar>na göre masum aflk>n simgesi haline gelmifl bu görüntüyü belki de yenisiyle de¤ifltirmek en her gün ayn erkekle flark söylemesine karfl>n yavrular>n>n dörtte birden fazlas>n>n baflka babadan oldu¤unu keflfetmifl ancak bu diflilerden herhangi birini efline ihanet ederken yakalam>fl da de¤ilim diyor belli ki bu ifli oldukça dikkatli ve gizlilik içinde yap>yorlar difliler benedict e göre bu arada efllerini ihmal etmemeye de özen gösteriyorlar erkeklerin de bu `ihanet davran>fl içinde bulunup bulunmad>klar ya da difliyi `yakalad>klar>nda nas>l bir tepki gösterdikleri tam bilinmiyor ancak baflka kufl türlerinde diflinin kendisine ihanet etti¤inden kuflkulanan erkek kufllar>n olas>l>kla da yavrular>n kendisine ait olmayabilece¤i bilgisinden hareketle yavrular daha az besledikleri biliniyor nature news online 20 aral>k 2007 b

[close]

p. 15

bp -sa¤l>k köpek foto¤raflar>n>z llard>r dokunulmam>fl bir kutu dolusu foto¤raf ay>r>p s>n>flama ifline kalk>fl>rsan>z köpe¤inizden de yard>m istemeyi unutmay>n viyana Üniversitesi nden friederike range ve ekibinin yapt>¤ çal>flmadan anlafl>l>yor ki köpekler de t>pk insanlar gibi foto¤raflar belli ölçütlere göre s>n>fland>rabiliyorlar bu daha önce yaln>zca baz kufl türleri ve primatlara atfedilmifl bir yetenek araflt>rmac>lar>n yapt>¤ köpeklere içinde köpek görüntüsü olan ve olmayan foto¤raflar birbirinden ay>rmay ö¤retmek farkl `yiyecek ya da `düflman lar deneyimle ay>rdedebildiklerini zaten biliyoruz diye aç>kl>yor range ancak bu çal>flmayla soyut bir kavram `köpek kavram>n onlara ilk kez ö¤retmifl ve bu yeni `bilgi yi farkl durumlara uyarlamay becerebildiklerini ilk kez görmüfl oluyoruz e¤itim aflamas>nda dört köpe¤e bir manzara bir de köpek foto¤raf eflzamanl olarak gösterilmifl ve köpekler önlerindeki dokunmatik ekrana patileriyle dokunarak köpek foto¤raf>n seçtiklerinde ödüllendirilmifller flt>r>ld>¤ foto¤raflar di¤eriyse köpeksiz manzara foto¤raflar köpeklerin dördü de ilk gruptaki köpekleri baflar>yla ay>rdederek `köpek nesnesini d>fl görünüflünden yola ç>karak ay>rdedebildiklerini kan>tlam>fllar araflt>rmac>lar sonuç olarak köpek besleyenlerin ço¤unun zaten iyi bildi¤i birfleyi vurguluyorlar köpeklerin küçümsenmeyecek bir ak>l yürütme becerileri oldu¤unu bilimsel olarak da görmeye bafll>yoruz umar>z bu sonuçlar>n onlara bak>fl aç>m>za ve nas>l davrand>¤>m>za da bir katk>s olur new scientist 6 aral>k 2007 yafll>larda su kayb neden daha fazla vücuttaki suyun gerekenden az oldu¤u durumlarda ortaya ç>kan dehidrasyon su kayb afl>r s>ca¤a uzun süre maruz kalma uzun süreli ishal afl>r egzersiz gibi nedenlere ba¤l olarak geliflebiliyor bafla¤r>s güçsüzlük bazen halüsinasyona varan belirtilerle kendini gösterirken afl>r durumlarda ölümle bile sonuçlanabiliyor yafll>larsa bu konuda oldukça k>r>lganlar avustralya da yap>lan yeni bir çal>flma bu grubun daha büyük risk alt>nda olmas>n>n nedenini beyinlerine ba¤l>yor buna göre yafll>larda beyin kaybolan suyun yerine gelmesi için ne kadar su içmek gerekti¤inin hesab>n kimi zaman yanl>fl yapabiliyor howard florey enstitüsü araflt>rmac>lar orta singulat korteks ad verilen beyin bölgesinin kiflinin ne kadar suya gereksinimi oldu¤unu `öngördü¤ünü ancak yafll>larda bu bölgenin ifllevlerinde aksakl>klar ortaya ç>kt>¤>n belirlemifller Çal>flmalar>n biri 65-74 di¤eri de 21-30 yafl aral>¤>ndaki iki gönüllü grubuyla gerçeklefltiren araflt>rmac>lar gönüllülerde susuzluk hissi oluflturmak amac>yla onlara önce tuzlu su vermifl daha sonra da istedikleri kadar su içmelerini söylemifller vücutlar>ndaki tuz düzeyinin ayn olmas>na karfl>n yafll grubun içti¤i suyun di¤erinin ancak yar>s kadar oldu¤u gözlenmifl pet pozitron emisyon tomografisi görüntüleme tekni¤iyle yap>lan incelemelerse yafll>larda sözkonusu bölgenin küçük su al>mlar>yla çok daha erken `kapat>ld>¤>n gösteriyor araflt>rmac>lar bu nedenle yafll>lar>n susay>p susamad>klar>ndan ba¤>ms>z olarak s>k s>k su içmelerinin çok önemli oldu¤unu vurguluyorlar Özellikle de havan>n s>cak oldu¤u zamanlarda howard florey institute bas>n duyurusu 18 aral>k 2007 yoruz her f>rsatta ellerimizi y>kayan mutfak tezgahlar>m>z ikide bir silen biri yan>m>zda hapfl>rd>¤>nda surat asan k>saca mikroplar dünyas>ndan kaç>p duran bizler için yukar>daki bafll>k do¤rusu kula¤a pek de hofl gelmiyor ancak insan vücudu için yap>lan yeni bir nüfus say>m bizleri ayakl birer bakteri kültür kab>ndan farks>z k>l>yor derimizden ba¤>rsaklar>m>z>n en derin girintilerine kadar bakteri kolonileriyle sar>lm>fl birer kültür kab abd deki idaho Üniversitesi nden carolyn bohach a göre 2-2,5 litrelik bir kavanoz vücudumuzda konaklayan bakterileri s>¤d>rmak için yeterli ancak insan hücresine oranla çok küçük olan bakteri hücrelerinin bu kadarc>k bir hacme s>¤malar bizi yan>ltmamal çünkü say>lar araflt>rma >fl>¤>nda insan hücrelerinin say>s>ndan 10 kat fazla bakterilerin istila hareketi do¤umda bafll>yor daha do¤arken a¤>z dolusu bakteri yutan bebeklere bakteri kayna¤ çok baflta anne derisi anne sütü olmak üzere emziren kad>nlarda meme bezleri de birer bakteri yuvas konumunda bu yaln>zca bir bafllang>ç gerisini de biliyoruz temas etti¤imiz herfleyle bakteri almak mümkün bu bakteriler a¤>z burun gibi deliklerden girerek sindirim sistemine ulafl>yor ve ba¤>rsaklarda kamp kuruyorlar belirli bir zaman diliminde ba¤>rsakta bulunan bakteri türü say>s>n>nsa 500 den fazla oldu¤u tahmin edilmekte scientific american.com 30 kas>m 2007 ocak 2008 13 b

[close]