คู่มือ 1 อสม. ช่วย 1 คนเลิกยาสูบ

 

Embed or link this publication

Description

คู่มือ 1 อสม. ช่วย 1 คนเลิกยาสูบ

Popular Pages


p. 1



[close]

p. 2

๑ อสม. ชวย ๑ คนเลิกยาสูบ ผศ.กรองจิต วาทีสาธกกิจ มูลนิธิรณรงคเพื่อการไมสูบบุหรี่

[close]

p. 3

๑ อสม.ชวย ๑ คนเลิกยาสูบ ผศ.กรองจิต วาทีสาธกกิจ ISBN 978-616-7230-28-3 พิมพครั้งที่ 1 ตุลาคม 2559 จํานวน 5,000 เลม กองบรรณาธิการ : ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ นางสาวแสงเดือน สุวรรณรัศมี พิสูจนอักษร : นางสาวกนกวรรณ ชมเชย ฝายศิลปกรรม : นางสาวเพ็ญประภา ชิระกุล จัดทํา / เผยแพร โดย มูลนิธิรณรงคเพื่อการไมสูบบุหรี่ 36/2 ซอยประดิพัทธ 10 แขวงสามเสนใน เขตพญาไท กรุงเทพฯ 10400 โทรศัพท 0-2278-1828 โทรสาร 0-2278-1830 http://www.ashthailand.or.th สนับสนุนการจัดพิมพ สํานักงานกองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ (สสส.) 99/8 ซอยงามดูพลี แขวงทุงมหาเมฆ เขตสาทร กรุงเทพฯ 10120 พิมพที่ บริษัท ฑีรกานต กราฟฟค จํากัด 33/12 หมู 6 ถนนนครอินทร ตําบลบางขุนกอง อาํ เภอบางกรวย นนทบุรี 11130

[close]

p. 4

สารบัญ ถึงเวลา อสม. แสดงพลัง อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมูบาน (อสม.) คือใคร ความสําคัญของ อสม. ในการควบคุมยาสูบ และชวยใหคนเลิกสูบยา หลักสําคัญ 3 ประการ ของการควบคุมยาสูบ ทําไมจึงตองชวยใหคนเลิกสูบบุหรี่ รูจักโรคสําคัญที่เกิดจากการสูบบุหรี่ ควันบุหรี่มือสอง และบุหรี่มือสาม บานปลอดบุหรี่....จุดแข็งของการปองกัน ควันบุหรี่มือสองและมือสาม ทําไมตองชวยกันปองกันลูกหลานจากการเริ่มสูบบุหรี่ โรคที่เกิดจากการไดรับควันบุหรี่ที่ผูอื่นสูบ โรคเรื้อรังของคนไทยที่เกิดจากการสูบบุหรี่ ประโยชนของการเลิกสูบบุหรี่ อสม. กับ การใหคําแนะนําแบบกระชับ 5 7 10 11 13 15 32 33 35 39 43 44 49

[close]

p. 5

การทําสภาพแวดลอมใหไมมีการสูบบุหรี่ : ชวยใหเลิกสูบบุหรี่ไดงายขึ้น 70 การจูงใจ : หัวใจสําคัญของการชวยใหคนเลิกบุหรี่ 72 การติดตามใหกําลังใจ : หัวใจสําคัญในการปองกันการกลับไปสูบอีก 73 สรุปหลักการชวยใหเลิกบุหรี่ สําหรับ อสม. 75 หลัก 10 ประการในการพูดคุยกับคนสูบบุหรี่ 78 เคล็ดลับในการพูดคุยกับคนสูบบุหรี่ 80 การสรางแรงจูงใจใหเลิกสูบบุหรี่ 82 5 ใจ สูบุหรี่ 96 จะตอบคําถามคนสูบบุหรี่อยางไร 102 ถอดบทเรียน 1 อสม. ชวน 1 คนเลิกบุหรี่ 114

[close]

p. 6

5 ถึงเวลา อสม.แสดงพลัง แมว าประเทศไทยจะมกี ารรณรงคควบคุมยาสูบมา 30 ปแลว แตการชวยใหคนเลิกสูบบุหร่ียังไดรับการใหความสําคัญนอยกวา มาตรการอนื่ ๆ การสํารวจลาสุด ยังพบวามีคนไทยที่สูบบุหรี่ 11 ลานคน และอัตราการสูบบหุ ร่ใี นชายยงั เฉลยี่ อยทู ีร่ อยละ 40 โดยประชาชน ในเขตเมืองมีอัตราการสูบตํากวารอยละ 40 ขณะที่อัตราการสูบ นอกเขตเมืองหลายจงั หวดั ยงั สงู ถึงรอ ยละ 50 ดังน้นั โดยเฉลย่ี แลว อสม. หนึง่ คนที่ดูแลเย่ียมบา น 10 ถงึ 15 ครัวเรือน ก็จะมคี รัวเรือน ในความรบั ผิดชอบ 4 ถึง 7 ครัวเรอื นทมี่ ีผสู ูบบหุ รอี่ าศัยอยู ดว ยจาํ นวน อสม. ท่มี ีท้ังประเทศ 1,046,000 คน หาก อสม. หนึ่งคนสามารถชวยใหผูสูบบุหรี่ในครัวเรือนที่รับผิดชอบเลิกสูบ เพียงปละหน่ึงคน ก็จะมคี นไทยจาํ นวนนบั แสน นับลานคนที่จะ รอดจากการเสียชีวิตจากพิษภัยของการเสพตดิ บหุ ร่ี กระทรวงสาธารณสขุ ไดรว มกบั สสส. ในการทาํ โครงการ 3 ลา นคน 3 ป เลกิ บุหรี่ทว่ั ไทย เทดิ ไทองคร าชัน เปน หนงึ่ ในเปา หมายงานที่กระทรวงสาธารณสุขไดกําหนดไวในการลดจํานวน ผูปวยโรคเรื้อรัง พรอ ม ๆ กับนโยบายท่ีให สสจ. ทุกจงั หวัดทาํ งาน ควบคมุ ยาสบู ตามที่ไดมีการกําหนดใหมีคณะกรรมการควบคุม ยาสูบในระดับจังหวัด ใน พ.ร.บ.ควบคมุ ผลิตภัณฑย าสบู ฉบบั ใหม โดยการสนับสนุนงบประมาณดาํ เนนิ งานสว นหนึง่ จาก สสส. มลู นิธริ ณรงคเ พื่อการไมสูบบุหร่ี

[close]

p. 7

6 หนังสือหนึ่งอสม. ชวยใหหนึ่งคนเลิกสูบบุหรี่ จึงเปนคูมือ สาํ หรับ อสม. หรอื บคุ ลากรสาธารณสุขอื่น ศึกษาถึงแนวทางทจ่ี ะ ชว ยใหเลกิ สบู บหุ รี่ อยา งมปี ระสทิ ธิภาพ หวงั วา อสม.ทกุ ทา นจะไดศ กึ ษาทาํ ความเขา ใจสาระในหนังสือ เลมนี้ และนําไปประยุกตใชในการชวยใหผูสูบบุหรี่ในการเยี่ยม บานครัวเรือนที่รับผิดชอบเลิกสูบใหไดอยางนอยปละหนึ่งคน ก็จะ เปนคุณูปการอยางใหญหลวงตอการสาธารณสุขไทย ศ.นพ.ประกิต วาทีสาธกกิจ เลขาธิการมลู นิธริ ณรงคเพ่ือการไมส ูบบุหร่ี ท่ปี รึกษาสาํ นกั ควบคมุ การบรโิ ภคยาสบู กรมควบคมุ โรค กระทรวงสาธารณสขุ สิงหาคม 2559 ๑ อสม. ชวย ๑ คน เลกิ ยาสบู

[close]

p. 8

7 อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมูบาน (อสม.) (Village Health Volunteer) คือใคร? อาสาสมัครสาธารณสุขประจําหมูบาน หรือที่เรียกยอ ๆ วา อสม.เปนบุคคลที่ไดรับการคัดเลือกจากชาวบานในแตละกลุม บานและไดรับการอบรมตามหลักสูตรที่กระทรวงสาธารณสุข กําหนด โดยมีบทบาทหนาที่สําคัญในฐานะผูนําการเปลี่ยนแปลง ดานพฤติกรรมสขุ ภาพอนามัย (Change agents) การสื่อขาวสาร สาธารณสุข การแนะนําเผยแพรความรู การวางแผน และประสาน กิจกรรมพัฒนาสาธารณสุข ตลอดจนใหบริการสาธารณสุขดาน ตาง ๆ เชน การสงเสริมสุขภาพ การเฝาระวังและปองกันโรค การ ชว ยเหลือและรักษาพยาบาลขนั้ ตน โดยใชย าและเวชภัณฑตามขอบ เขตที่กระทรวงสาธารณสุขกําหนด การสงตอผูปวยไปรับบริการ การฟนฟูสภาพ และจัดกิจกรรมพัฒนาสุขภาพภาคประชาชนใน หมบู าน/ชุมชน กระทรวงสาธารณสุขไดเ ร่มิ จัดต้ัง อสม. มาตั้งแตปพ.ศ.2520 เปนรูปแบบหนึ่งของการมีสวนรวมของประชาชนในการดูแล สุขภาพของตนเอง ครอบครัว และชุมชน โดยผานกระบวนการ อบรมใหความรูจากเจาหนาที่สาธารณสุข และการปฏิบัติงานดวย ความเสียสละตอประชาชนในหมูบาน มลู นิธริ ณรงคเพ่ือการไมสบู บุหรี่

[close]

p. 9

8 แมวาพลังของ อสม. อาจจะดูเลก็ นอ ยดั่งเมด็ กรวดเมด็ ทราย เม่ือยามกระจายอยตู ามหมูบานและชุมชนตาง ๆ แตเมื่อมีการรวม ตัวเปนกลมุ กอน เปนชมรมฯ พลังเหลา น้ี ก็มีความมั่นคงดั่งภูผา พรอมที่จะตอสูและกาวนําไปสูการพัฒนาดานสุขภาพและคุณภาพ ชวี ติ ของภาคประชาชน ในหมูบาน/ชุมชนหนึ่ง ๆ อาจมีจํานวน อสม. ไมเทากัน ขึ้น อยูกบั จํานวนหลงั คาเรือนของหมบู าน/ชุมชนน้ัน ๆ เฉลี่ยแลว อสม. 1 คนจะดแู ลรบั ผิดชอบประมาณ 8 - 15 หลงั คาเรอื น แตในเขต ชมุ ชนแออัดจะมี อสม. 1 คน ตอ 20-30 หลงั คาเรอื น โดยท่วั ไปจะ มี อสม. ประมาณ 10 - 20 คนตอหมูบ าน อสม.มีบทบาทในการเปนผนู ําการดําเนินงานพัฒนาสุขภาพ อนามยั และคณุ ภาพชวี ติ ของประชาชนในหมบู า น/ชมุ ชน และมีหนา ที่ แกขาวราย กระจายขาวดี ชี้บริการ ประสานงานสาธารณสุข บําบัดทุกขประชาชน ดํารงตนเปนตัวอยา งทดี่ ี โดยมีหนาท่ีความ รบั ผิดชอบหลายอยาง ไดแก เปนผูสื่อขาวสารสาธารณสขุ ระหวา ง เจา หนา ท่ีและประชาชนในหมบู าน ใหคําแนะนําถายทอดความรู แกเพื่อนบานและแกนนําสุขภาพประจําครอบครัว ในเรื่อง การใช สถานบริการสาธารณสุข การใชยา การรักษาอนามัยของรางกาย การใหภูมิคุมกันโรค การสุขาภิบาลสิ่งแวดลอม การปองกันและ ควบคุมโรคติดตอประจําถิ่น การอนามัยแมและเด็ก การดูแลรักษา และปองกันสุขภาพเหงือกและฟน การดูแลและสงเสริมสุขภาพจิต การปองกันและควบคุมโรคเอดส การปอ งกนั และควบคุมอุบัตเิ หตุ ๑ อสม. ชว ย ๑ คน เลกิ ยาสูบ

[close]

p. 10

9 อุบัติภัยและโรคไมติดตอที่สําคัญ การปองกันและแกไขมลภาวะ และสิ่งแวดลอมที่เปนพิษเปนภัย การคุมครองผูบริโภคดาน สาธารณสุขการจัดหายาจําเปนไวใชในชุมชนและการสง เสรมิ การ ใชส มุนไพรและแพทยแผนไทย ฯลฯ สรุปไดวา อสม. มีบทบาทการดูแลสุขภาพ และปองกันโรค ของประชาชนในหมูบาน / ชุมชนที่ตนรับผิดชอบ ซึ่งการใชยาสูบ หรือการสูบบุหรี่ก็เปนโรคเรื้อรังอยางหนึ่งที่ตองใหการบําบัด รักษา และการชวยใหเลิกบุหรี่ก็เปนสวนหนึ่งของการปองกันโรค และสงเสริมสุขภาพประชาชน มลู นธิ ิรณรงคเพื่อการไมสูบบหุ ร่ี

[close]

p. 11

10 ความสําคัญของ อสม. ในการควบคุมยาสูบและชวยใหคนเลิกยาสูบ อสม. มีความใกลชิดกับประชาชน อยูในหมูบานเดียวกัน ซึ่งเปนจุดแข็งในการควบคุมยาสูบและดูแลสุขภาพประชาชนที่ เกี่ยวของกับยาสูบ การสาํ รวจในปพ.ศ.2554พบวา ชายไทยสบู บหุ รร่ี อ ยละ 46.6 หญิงไทยรอยละ 2.6 นั่นหมายความวา โดยเฉลี่ยในสิบครัวเรือนที่ อสม. แตละคนรับผิดชอบจะมีสี่ครัวเรือนที่มีคนสูบบุหรี่ โอกาสที่ อสม. จะชวยใหคนในครัวเรือนที่รับผิดชอบเลิกสูบบุหรี่จึงมีมาก หนาที่หลักขอหนึ่งของ อสม. คือการติดตามดูแลผูปวยโรค เรื้อรังที่อยูในครัวเรือนที่ อสม. แตละคนรับผิดชอบ โรคเรื้อรังที่คน ไทยเปนกันมากคือโรคความดันสูง โรคเบาหวาน โรคอัมพาตหรือ อัมพฤกษ โรคเสนเลือดหัวใจ โรคถุงลมปอดโปงพอง ในจํานวนคน ไทยที่เปนโรคเรื้อรังเหลานี้ 14.9 ลานคน มีถึง 2.5 ลานคนที่ยังสูบ บุหรี่อยู โดยเปนเพศชาย 2.35 ลานคน (ขอมูล พ.ศ.2552) การสูบบุหรี่จะทําใหการรักษาโรคเหลานี้ยากขึ้น เกิดโรค แทรกเร็วขึ้นและจะเสียชีวิตเร็วขึ้น แมวาจะสามารถคุมเบาหวาน คุมความดันดวยยาไดดีก็ตาม การชวยใหคนที่มีโรคประจําตัวเลิกสูบบุหรี่ มีโอกาสสําเร็จ สูงกวาชวยคนที่ไมมีโรคประจําตัวใหเลิกบุหรี่ ๑ อสม. ชวย ๑ คน เลิกยาสูบ

[close]

p. 12

11 หลักสําคัญ 3 ประการ ของการควบคุมยาสูบ 1. ชว ยใหคนเลกิ ยาสบู เพอื่ สขุ ภาพทด่ี ีขน้ึ ลดความเสย่ี งจาก การเกิดโรคและจะไดไมเปนตัวอยางท่ีไมดีตอสุขภาพใหเด็ก และวยั รุนเหน็ 2. ปองกนั เด็กและเยาวชนจากการเริม่ สบู บหุ ร่ี โดยไมมีการสูบ บหุ รี่ในบา น และไมมีตวั อยางคนสูบบุหรใี่ หเห็น 3. การปองกันคนไมสูบบุหรี่จากควันบุหรี่มือสอง โดยการ สรางคา นยิ มสงั คมไมสบู บุหร่ี โดยทาํ บา นใหปลอดบหุ รี่ ชวย กนั ดูแลไมใหมกี ารสบู บุหรี่ในบาน ท่ีทํางาน และสถานท่หี าม สบู ตามกฎหมาย เชน วดั โบสถ มสั ยิด โรงเรียน สถานเล้ยี ง เด็ก หองสุขาสาธารณะ สนามกีฬา รถโดยสารสาธารณะ เปนตน การหามสบู บหุ รีท่ ําใหห าทส่ี บู บหุ รย่ี าก สังคมรงั เกยี จ จะทําใหเ ลกิ บุหร่ีงายขน้ึ และทําใหเด็ก ๆ เกิดคานิยมไมสูบ บหุ ร่ขี ึน้ อกี ดวย มลู นิธิรณรงคเ พอ่ื การไมส ูบบุหร่ี

[close]

p. 13

12 เตือนพิษภัยบุหรี่ของประเทศไทย ๑ อสม. ชว ย ๑ คน เลกิ ยาสูบ

[close]

p. 14

13 ทําไมจึงตองชวยใหคนเลิกสูบบุหรี่ อันตรายของควันบุหร่ี ควนั บุหร่มี ีสารเคมมี ากกวา 7,000 ชนิด สารพษิ 250 ชนิด มีสารกอมะเร็งมากกวา 70 ชนิด มสี ารเสพติดนิโคตนิ ที่หากติดแลว จะเลกิ ยาก ในคนทส่ี บู บุหรไี่ ปเรือ่ ย ๆ โดยไมห ยุดครึ่งหนึ่งจะปวยและเสยี ชวี ติ จากโรคทเ่ี กิดจากการสูบบหุ ร่ี โรคท่เี กดิ จากการสบู บุหรเี่ ปน โรคเรือ้ รงั เชน โรคหลอดเลือด หวั ใจตบี เสนเลือดสมอง (อัมพาต อมั พฤกษ) โรคถุงลมปอดโปง พอง โรคมะเรง็ เบาหวาน หอบหืด การสูบบุหร่ีเปนพฤติกรรมเส่ียงทางสุขภาพท่ีสําคัญท่ีสุด ของคนเรา ผูปวยโรคความดันสูง และโรคเบาหวานที่สูบบุหรี่ จะเกิด โรคแทรกซอ นเรว็ ข้ึน เชน โรคเสนเลือดสมอง โรคหวั ใจ โรคไตวาย แผลเนา ทเี่ ทาจนตอ งตัดเทา การสูบบุหร่ีมวนเองหรือการสูบบุหร่ีซองที่ผลิตจากโรงงาน มีอันตรายตอรางกายเหมือนกันโดยเฉพาะอยางยิ่งอันตรายตอ ระบบทางเดินหายใจ หลอดเลือดหัวใจและสมอง มลู นธิ ิรณรงคเ พือ่ การไมสูบบหุ รี่

[close]

p. 15

14 ประเทศไทยมีคนท่ีเสียชีวิตจากการสูบบุหรี่ปละหา หมื่นคน ในจํานวนนี้หนึ่งหมื่นสี่พันคนเสียชีวิตกอนอายุ 60 ป แตละคนจะปวยหนักเปนเวลาเฉลี่ยสองปกอนตาย แตละ คนอายุสั้นลง 12 ป เมื่อเทียบกับคนที่ไมสูบบุหรี่ โรคทมี่ สี าเหตจุ ากการไดรบั ควนั บหุ รมี่ ือสอง ๑ อสม. ชวย ๑ คน เลิกยาสูบ รายงานกระทรวงสาธารณสขุ อเมริกา มกราคม 2514

[close]

Comments

no comments yet