1-сборник студенттік конференция

 

Embed or link this publication

Description

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ

Popular Pages


p. 1

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ ЮЖНО-КАЗАХСТАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ИНСТИТУТ SOUTH KAZAKHSTAN STATE PEDAGOGICAL INSTITUTE «G-GLOBAL – ЖАҺАНДАНУ АЛАҢЫ: ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ ЖАСТАР» студенттердің дәстүрлі республикалық VI ғылымитәжірибелік конференциясының МАТЕРИАЛДАРЫ МАТЕРИАЛЫ VI Республиканской традиционной студенческой научно- практической конференции «G-GLOBAL – ПЛОЩАДКА ГЛОБАЛИЗАЦИИ: НАУКА И МОЛОДЁЖЬ» MATERIALS of VI republican scientific - practical student`s conference «G-GLOBAL –GLOBALIZATION PLATFORM: SCIENCE AND YOUTH" І – Бөлім Шымкент – 2017 1

[close]

p. 2

ӘОЖ 378:001 ББК 74.58 G10 Редакция алқасының төрағасы Аяшев Оңалбай Аяшұлы - т.ғ.д., профессор Редакция алқасы: Исабек Баршагүл Қашқынқызы Исаев Ғани Исаұлы Ибрагимова Жанат Абуталипқызы Тәңірбергенов Медеубек Жұматайұлы Нүрпеисов Нариман Жұмашұлы Алпамысова Гүлжайна Байғонысқызы Оразбаева Эльмира Бейсенбайқызы Темірханов Мұзафархан Мейрбеков Ақылбек Қайратбекұлы -т.ғ.к., доцент -техн.ғ.к. - ф.ғ.к., доцент - п.ғ.д., доцент - ф.ғ.к. - а-ш.ғ.к., доцент м.а. - ф.ғ.к., аға оқытушы -п.ғ.к., профессор - PhD. доктор G10 «G-Global – жаһандану алаңы: Ғылым және жастар» атты студенттердің дәстүрлі республикалық VI ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары, І- Бөлім - Шымкент: «Әлем» баспасы, 2017. – 552 б. Материалы VI Республиканской традиционной студенческой научнопрактической конференции «G-Global – площадка глобализации: наука и молодёжь»., І - Том Шымкент: типография «Алем»: 2017, - 552 стр. Materials of VI republican scientific - practical student`s conference «G-Global – globalization platform: science and youth». І - Part Shymkent: Publishing house «Alem», 2017. - 552 page. ISBN 978-9965-862-99-1 Жинаққа Қазақстандық және шетелдік ғалымдардың ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері ендірілді. Барлық жарияланымдар авторлардың редакциясымен берілген. ӘОЖ 378:001 ББК 74.58 ISBN 978-9965-862-99-1 © Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, 2017 © «Әлем» баспасы, 2017 2

[close]

p. 3

ФИЛОЛОГИЯ ҒЫЛЫМДАРЫ ӘОЖ 811. 512. 122 ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ КИІМ АТАУЛАРЫНЫҢ ЛИНГВОМӘДЕНИ МӘНІ Азадбекова Ф.А. – 117-13 тобының студенті Ғылыми жетекші:Танабаев Ғ.Ө. – ф.ғ.к., аға оқытушы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, Шымкент Резюме В данной статье рассматривается лингвокультурологический анализ номинаций национальной одежды в казахском языке. Summary This article discusses linguistic and cultural analysis of the nominations of national clothes of the Kazakh language. Әрбір халықтың менталитетінің ерекшелігіне, яғни тұрмыс-салты мен әдетғұрпына, наным-сеніміне байланысты түр-түстің символдық мәні қалыптасқан. Академик Ә.Қайдар бұл жөнінде: «түр-түс атаулары тамыры алыста жатқан, халықтың ұзақ өмірімен астарласа келіп, эстетикалық талғам-танымымен, ұлттық психологиясымен, салт-сана, әдет-ғұрпымен ұласатын қоғамдық, филологиялық, этнолингвистикалық мәні зор мәселелер қатарына жатады», − дейді [1,34]. Демек, киім-кешек түрлерін жасауда ата-бабаларымыз әлеуметтік, рулық т.б. да ерекшеліктерге байланысты оның түр-түсіне ерекше мән берген.Қазақ ұлтының мәдени өмірінің көрінісін этнографиялық түсінік ұғымдарынан анық байқауға болады. Зерттеуші Г. Смағұлова: «көк» түсті қазақтар ерекше пір тұтқан. Ұлт ерекшелігін тұтастай тану үшін оның тілдік, танымдық қасиеттерін зерттеп білмейінше пәлендей ой пікір түюге болмайды. Тіл дүниенің ұлттық-мәдени айшықтарын бейнелеуде адамдардың когнитивтік (танымдық) әрекетін қоршаған ортаның ықпалымен ұштастырады», − деп түйіндейді [2,168]. Осы пікірдің растығын мынадан көруімізге болады: «Көксауыр.Осындай былғарыдан тігілген етікті бояу түсіне қарай көк етік, көксауыр етік деп айту қалыптасқан. Ертеде қазақы тондардың бас тон, қызыл тон, көк тон, қаратон, ақ тондеп аталатын түрлері болды. Тонды белгілі бір түске бояудың салттық мәні болды. Мәселен тонның көк кездемемен тысталып, өңіріне, етегіне құндыз ұстаған тері көк тон аталады. Мұндай тонды ертеде тек белгілі, атақты кісілер ғана киген». Басқа түркі халықтарында көк түстің қолданылуына байланысты Р.Шойбеков мынадай салттық дерек келтіреді: «Қаралы кезде көптеген халықтарда әйелдердің қара жамылатыны белгілі. Мәселен, өзбек әйелдері, жақын адамы қайтыс болғанда, үш күн бойы қара не көк кездемемен көйлек тігеді екен. Төртінші күні оған осы көйлекті кигізу салтын жасайды. Осы күнді және ғұрыпты «көк киді» деп атаған. Бір жыл өткенде ол көйлекті шешіп, ақ көйлек кигізген жора «ақ киді» деп аталады екен» [3, 17]. Қазақтың ерлері мен әйелдерінің киімінде әлеуметтік айырмашылықтар айқын көрініп отырған. Қазақ еркектері шашын түгел алғызып тастап, үйде де, түзде де бас киім киген. Ер адамның бас киімі оны киген адамның дәрежесі мен беделін танытқан. Қазақ қыздары мен тұрмысқа шыққан әйелдерінің бас киімдері мен шаш үлгілері 3

[close]

p. 4

қатты ерекшеленген.Әйелдер ерлерге қарағанда ұзынырақ және кеңдеу, түсі жағынан да ерекшеленетін көйлек киген. Қыздар мен жас келіншектер ашық түсті желбіршекті, бүрмелері көп, қос етек, қызылды-жасылды көйлек киюді ұнатса, ерлер көбінесе ақ түсті көйлек киетін болған. Сауданың кең құлаш жаюына байланысты көйлектер Ресейден әкелінетін шыт пен өзге мақта-мата өнімдерінен тігіле бастаған. Етегіне желпіншек салған жібек көйлегі малынып, сызыла басып жақындап келді (Ә. Нұрпейісов. Қан мен тер). Қына сары жібек көйлекке қызыл жібектен бүрме жаға салыпты. Жетпей қалған ғой! (Ғ. Мүсірепов.Ұлпан). А.Байғұтованың көрсетуінше, төмендегі мысал қазақ әйелінің киім кию ерекшелігін ғана емес, кейде қажетсіз жерде жайбасарлық пен созылыңқылық таныта қалатын қазақтың бейғамдық болмысын, ұлттық психологиялық ерекшелігін әйелдің киім кию үлгісі мен қимылы арқылы астарлап дәл танытып тұр: Үйден үстіне малынтып шұбалаң көйлек киіп, басына малынтып шұбалаң орамал тартқан әйел созалаңдап шығып, қалқи басып, ат үстіндегі күйеуіне бірдеңе апарып берді (Ә. Кекілбаев.Үркер) » [4, 45]. Бойжеткен қыз бен тұрмысқа жаңа шыққан жас әйелді, дүниеге сәби әкелген ананы, өмірден көргені мен түйгені мол салиқалы бәйбішені ата-бабаларымыз, ең алдымен олардың баскиімінен ажыратқан. Қыздар үкілі тақия, кәмшат бөрік киген. Өтіп бара жатқан бес қыздың тап ортасында, жібек жал ақ жорға атқа мінген Тоғжан екен... Басында жап-жаңа кәмшат бөрік(М. Әуезов.Абай жолы). Қаратаудың сусар бөркін киген сұңғақ бойлы, бота көз аққұба бойжеткен алдынан көлденең тарта берді (І. Есенберлин. Көшпенділер). Қыздардың бөркі елтірімен әдіптеліп, төбесіне қорғаушы қызмет атқаратын үкі қауырсыны тағылады. Көкті тәңір тұтқан ата-бабаларымыз құсты аспан белгісі санап, оған деген құрметін өз тұрмысында кеңінен қолдану арқылы білдірген әрі төлтума өнерінде кескіндеп отырған. Қауырсынын бала мен бойжеткен қыздың, сал-серінің баскиіміне, сәбидің бесігіне, төрдегі кілеміне, бәйге атына, шешен домбырасына, жас келіннің шымылдығына т.б.ырымдап тағатын халқымызда «үкі – киесі бар құс, одан жын-шайтан қорқады» деген түсінік қалыптасқан [5, 21]. – Бөркіңді бөгіребасқа айналдырып салып ем, үкісі ғана ұйысып қалыпты (Ғ.Мүсірепов. Ұлпан). Мен көзімді ашып қалғанымда, керегенің басында ілулі тұрған үкілі шақпақ бөрікті көрдім. Таң алдында ашылған қызғалдақтай қызыл барқыттан тігіліп, айналасына сыңғырлаған күміс теңгелер қадалыпты (Д.Исабеков. Гауһартас). Қазақтың ұлттық киім атаулары ортақ болғанымен, әр өңірдің киім кию үлгісі бөлек. Бұл сол жердің табиғат ерекшеліктеріне ғана байланысты емес, сонымен қатар тұрғылықты халқының дүниетанымын да білдіреді. Шарқат– шәйі орамал, әйелдер басына тартады, ер адамдар белбеу етіп байлайды. Мысалы: Бұның қарап тұрғанын сезіп қап, жалт бұрылып еді, жайнаңдаған қос жанар көкірегін шоқша қарып өтті, өкпелегені де, еркелегені де белгісіз, керме қасын оқыс серпіп, жәудірей қарады да, шарқатын түзеді. Басындағы қызыл шарқатының ұшын оң қолымен мытып ұстап апты. Шарқат сөзінің төркіні парсы тілі деп есептейді, чарқәд – бас орамал, жаулық [6, 76]. Түрікменстан қазақтарында қызыл шарқат сөзі тұрмысқа шықпаған қыздың белгісі ретінде қолданылады. 4

[close]

p. 5

Шарқат – үлкен қызыл шәлі екендігін Н.Ильминскийден де көруге болады. Ә.Нұрмағамбетов шарқат сөзі парсының шор – төрт, қат – жақ, бүйір мағанасында жұмсалатын екі түбірден біріккенін айта келіп, қазақ тіліндегі мағынасын «төрт жақты, төрт бүйірлі» деп түсіндіреді [7, 133]. Яғни заттың формасы, сыртқы тұрпаты атауға негіз болған. Ал қызыл шарқат тұрмысқа шықпаған қыздың белгісі. Қызыл түс түркі мәдениетіне тән. Қызыл шарқат оның иесі, «оң жақтағы» қызға тән өскен ортасына лайық әдеп, абыройды сақтау семантикасын танытады. Сонымен, ұлттық мәдениеттің көрінісі болып табылатын киім-кешек үлгілерінен халқымыздың ұлттық дүниетанымы, халықтық болмысы, әсемдікке құштарлығы, эстетикалық талғамы мен тұтыну қажеттілігін ұштастыру қабілеті, әлеуметтік ерекшелігі т.б. айқын байқалады. Әдебиеттер: 1. Қайдаров Ә., Ахтамбердиева З., Өмірбек Б. Түр-түстердің тілдегі көрінісі. − Алматы, 1992. 2. Смағұлова К.Н. Мағыналас фразеологизмдердің ұлттық-мәдени аспектілері. −Ф.ғ.д. дисс: 10.02.02. − Алматы, 1998. 3. Шойбеков Р.Н. Кейбір түр-түс атауларының мағыналары. −//Қазақ ССР хабарлары. Фил.сер. − Алматы, 1990. №3 4. Байғұтова А. Қазақ әйелі концептісінің этномәдени сипаты. − Ф.ғ.к. дисс: 10.02.02. − Алматы, 2008. – 149 б. 5. Ғабитханұлы Қ.Қазақ мифологиясының тілдегі көрінісі. Алматы: Арыс, 2006.–166 6.Оңдасынов Н.Д. Парсыша-қазақша түсіндірме сөздік.Алматы:Қазақстан 1974.– 76 б. 7. Нұрмағанбетов Ә. Жергілікті тіл ерекшеліктерінің төркіні. – Алматы: Мектеп, 1985. – 159 б. UDC [ 8020 + 809.434.2] THE WAYS OF LEXICAL METHODS USED IN THE TRANSLATIONS OF ABAY’S POETRY Aimashova Zh.T.–student of the 109-26a group Senior teacher: Baryssova N.T. South Kazakhstan state pedagogical institute Түйін Бұл мақалада Абай поэзиясындағы лексикалық әдіс-тәсілдердің аудармада берілу жолдары қарастырылады. Резюме В этой статье рассматриваются способы и методы лексического перевода поэзии Абая. "The issue of knowledge of the Kazakh language translation some critical examinations, held at a number of stages of practice. There is no achievement. Nevertheless, the topic is still closed to open aspects of smart studies are needed as well. Because the translation work of the nation and another nation, the country and another country is reduced to make themunderstand each other, readers of poetry put to the holy vessels, and took third on the bank of one country, one filled with miracles of magical transport. However, the conditions of globalization, which has been rushed to the country and another country, the nation and another nation even more closely integrated into the instrument at 5

[close]

p. 6

the time of entering relationships will need to consider carefully the problem of language "[1, 38p.]. We know, more than three hundred translations and the forty-five wisdom words of Abay with translation, but the actual number of poems of the poet is a few. Currently, Abay's works are translated into more than thirty-three languages [2,455p.]. Abay's poems translated into many languages, and yet very little information on how the transfer of translations. They need to study how they are related to the original. A. Baitursynov said that "Abay is the great poet of the Kazakh nation". The poems and works of our great poet were translated into many foreign languages through which the nation's culture and the specific features of the Kazakh people will be able to show to the whole world. "What was the context, even if their own language and its poetry careful analysis of its work. First of all, the idea of the poet's works, knowing that efforts were made to find out the content of the appearance of the content will begin to reverse the language then. Played on the careful work of the first to express an opinion - the beginning of the end of XIX century and the early years of the XX century, to speak for the first time about the language of these provisions are as follows [3]. One of the living, including feeding Abay's poetry means of pleasure we can see from K.Zhumaliev, Z. Akhmetov, Z.Kabdolov and others. K.Zhumaliev studied the language of Abay’s poetry as well as his work, which focused on the use of means of pleasure. Abay's poems pleasure is very rational, very effective use, including use of lexical stylistic approaches. Label, metaphors, such as leveling the lexical approach - how to analyze the use of the following methods: words, not in the sense of, mostly, 164 Kyrgyz tili zhana adabïyatı: okwtwwnwn the use of innovative technologies in terms of metaphor, a metaphor would be a similar word in either internal or external. This metaphor of Abay's poems made with words such as video. For example: Қайғың болар шермен тең, Қара көңілім жермен тең. Сенсіз маған жат төсек, Болар бейне көрмен тең. [4,17b]. The sadness about you will turn to grief, My soul will be brought crashing down to earth. Another's bed without you, Will become my grave. [5,28]. Here we have not only a metaphor, as well as to look at as a model of epiphora version is much different, that is, the meaning of a translator. Анамыздай жер иіп емізгенде,Бейне әкеңдей үстіңнен аспан төнер.[4,14p]. When mother – earth fed us from her breast, Our father in heaven thoughtfully inclined over us. [5,26р]. Материнскою грудью вскормила земля, Все, что солнцем зачал в ней отец небосклон. [6,18с]. As can be seen, this verse has long been known to many nations likened to an old legend of the myths associated with common imaging model. This text translator Kazakh does not in any sentences to try to maintain the same position. The words used in the English language could still have multiple alternatives Kazakh language category is almost its own weight so that they could sentence. At the same time, a certain concept in different languages will be available in a variety of ways, different ways that give them their characteristic feature of each language known fact that there is a special place. And look at the English translation, with some changes. Өлсем, орным қара жерсыз болмай ма? Өткір тіл бір ұялшақ қыз болмайма? Махаббат, ғадауат пен майдандасқан. Қайран менің жұртым мұз болмайма? [4,27p]. 6

[close]

p. 7

When I die, will not the damp earth, Become my resting place. My sharp tongue will become with shame, like girls. My poor heart, love and anger fought, Will it not, poor thing, be turned into an ice block? [5,25р]. Когда умру, не стану ль я землей? Язык мой дерзкий – девушкой немой? Бездушным льдом – пылающее сердце, Что за любовь боролось с жизнью злой?[6,27p]. Here the poet's philosophical conclusions mirror, mirror language using its parallels in structure and application specific epithet, as well as the usual method language extensions or (like) use a lot of words, which often gives the conclusion by epithet. And trying to discover the meaning of the song to the English translation of the translator. Translation is not complicated leveling the usual extensions (like, as) used this verse as compared with the sharp language in conflict with each other by means of set up the image of the shy girl really impressive. The English language: "I shall take the form of a bitter piece of the girl's shame," focused on the Russian language changed. Did not change the meaning of a song based on the complex. However, whether was it translated from the original will be successful? Күшік асырап ит еттім, Ол балтырымды қанатты. Біреуге мылтық үйреттім, Ол мерген болды мені атты.[4,18p]. I brought him up from a puppy to a dog, he bit me on the leg. I taught someone how to shoot, and he cunningly shot me down. [5,20р]. Собаку я вскормил из щенка И зубы ее испытал.Меткости я обучил стрелка, И сам мишенью стал[6,27p]. We have seen, the poet used to replace the metonymy here, turned into evil action "cannibalistic murderer" live shows. The English translator tried to deliver precise word-forword. This is seen in the translation level. Nevertheless, in Russian language there is wordby-word translation,that gives us great metonymy. Word-by-word translation in English but also in the loss of rhyme and rhythm isa little bit disordered. Сіз - жалын шоқ , біз- бір май, Сіз – бір сұңқар шаһбаз[4,14p]. You are hot coal and I’m like a butter, You are a bold proud man.[5,20р]. Menus are similar to the word in the external and internal features. This is where the firmware or not to do something and extension by attaching a second metaphor created by processing. English similes which either text translator Kazakh trying to maintain the same position. In English using words, alternatives to Kazakh language in multiple categories almost could not, however, look up the meaning of its own. In conclusion, this article on Abay's poetry translation looks for ways of stylistic techniques that they have to pay attention to the translation of the translator. As a result, some changes in the translation of the poetry of Abay, that means some pleasure into simple sentences, common sense, are complied with. Because of the difference of the two grammar of the language is explained by one does not meet one of two categories. Moreover, the translator is not directly Kazakh language, the Russian language is exposed to indirect changes. Anyway, every nation has its own peculiarities. The evidence is in, namely, the American linguist B.Wharf language and national Kazakh new literature: teaching innovative technologies depend on features that would not be adequate translation to the original [7, 163p.]. Anyway, different linguistic, cultural changes experienced forgiveness, and the latest generation of life will be the possibility of entirely new properties, in particular, is different from one another in terms of the origin of language translation process, they are always going to be a word for word translation of all can not be done. Generally, translation into the third language from a 7

[close]

p. 8

second language, especially in the case is not related to each other in one of the three languages (such as translations of Abay) is not successful works, often it is a work of the original author sociable step. References: 1. Рсалиева Н.М. Аудармадан кеткен ағат атаулар. «Жалын» журналы, 2006, №12. – Алматы: 38 б. 2. Абай энциклопедиясы – Алматы: Атамұра баспасы, 404б 3. Нуртазин Т., Абайдың ақындық шеберлігі туралы – Алматы: 1954, 386б. 4. Құнанбаев, Абай. Өлеңдер мен аудармалары І, II том А.:Жазушы, 2002 78-94 б 5. R.Seisеnbaev., Abay’s book of words – Almaty: El, 1995 3 - 30 p 6. Жовтис., Абай избранные стихи. - Алма- ата: 1985, 9-95с. 7. Yorf B., Linguistics and logic. – New York 1960, 163p ENGLISH, KAZAKH AND RUSSIAN PIECES OF POETRY Аликулова К.-119-84 тобының студенті Ғылыми жетекшісі: Ибрагимова Т.А. ОҚМПИ, Шымкент, Қазақстан Түйіндеме Мақалада ұлы ақындардың жыл мезгілдері туралы көз қарастары салыстырылады. Резюме В статьерассматривается описание и сравнение точек зрения трех великих поэтов, Абая, Пушкина и Шекспира о временах года. “Poetry may make us from time to time a little more aware of the deeper, unnamed feelings which form the substratum of our being, to which we rarely penetrate; for our lives are mostly a constant evasion of ourselves.” ' T.S. Eliot [1] Poetry is a great treasure of each country in the world. Poetry, just as in other literature contributes a major role in the development of many aspects of life. Poetry may supply an essential element in man growth such as building fresh, articulate vocabulary and reasoning skills. It also establishes intellectual connections, sometimes sparking insightful opinions through exciting and innovative ideas or ways of expression that were never seen or thought of before, possibly inspiring even more ingenious work to be produced. Poets may use animated and vibrant imagery to invite the reader to see exactly what he or she is trying to convey—whether it’s a particular scene or time period, creating an outlook or prospective on life that may not be offered by other sources of media. Profound and thought provoking language contributes to serious tones that could be applied to inform of a subject matter for the reader to take notice and reflect on. Simple entertainment is also a very common basis of poetry. It allows one’s imagination to be totally encompassed and captivated within. Poets use poetry as a vast form of communication across the world to act as a universal transmitter of all thoughts, feelings, and ideas. Uniqueness of each poet has suggested the idea of comparison of the poem of three absolutely different poets, but devoted to one subject- autumn. Because, through the description of the nature, life, customs used by the poets during a depicting of autumn, it is possible to see not only their point of view of autumn, but at the same time, to feel their emotions, love and sadness, joy and grief, and, finally, to observe eternal love for the 8

[close]

p. 9

motherland, expressed in a vivid picturization of scenery and simple description of life. So, the article describes Abay’s autumn, Pushkin’s autumn, Shakespeare’s autumn. An interesting detail is that, in spite of differences, as a life path, culture, life’s time, environment, all these poets loved to dedicate his poetry to seasons. Aleksandr Pushkin, Abay Qunanbayuli, William Shakespeare,are known around the world. They have deserved recognition and love of their peoples, created magnificent heritage of words for the descendants. Abay (Ibrahim) Qunanbayuli was a great Kazakh poet, composer and philosopher. Abay depicted autumn sad, he paid an attention to the life’s problems, appearing because of this season. Autumn was a hard season for Kazakh people, who used to be nomads. Despite that Abay belonged to the elite of Kazakh society, he never fenced himself from the disaster and needs of ordinary people. On the contrary, as a philosopher, he lived with what his people lived, shared with them their pain and deprivation. Joys were little, but how he could live and enjoy himself? Abay's feat, in fact his whole life was a real feat and only about the interest of his people, their pain reflected on his big heart, the heart of philosopher and person. Wealth and cattle did not concern him. As a thinker and patriot of his homeland, his heart was crying blood, as he knew all the needs and hopes of his people in order to be satisfied with surroundings. Morality and languages take paramount part at Abay's universal system. He considered that language opens a window into the vast world. Humanity and liberality oblige learn languages of other nations, as only in this way for human-thinker can feel a connection with the geniuses of the spiritual world. Abay’s autumn is a season of sorrow, which brings difficulties for Kazakh people, he gives perfect description of the mode life.[2] By contrast, Pushkin’s autumn is full of joy. Pushkin is, by common agreement, the greatest of all Russian writers, who created the language of modern Russian poetry. Autumn, which is usually compared to some symbol of sleep and dying, is completely different here-in the poem. The author fond so many motivations and sensations while observing this season in Boldino village. Pushkin irreproachable portrayed autumn scenery, with love to this season and a sincere joy. The first four stanzas are describing the simile of spring, summer and winter as well as the reflection of life. The way the season goes- the way life goes. Landowners' hunt during late autumn and how "the winter wheat will suffer from this wild fun", ice skating and his memories of the winter's holidays. Finally, it comes to summer -"a summer fair! I would have loved you, too," if not heat and dust of summer "and like the fields, we suffer from the drought;" And only beginning from the 5th stanza we see autumn in her full description, which would always remain his dearly- beloved one: "A melancholy time! So charming to the eye!" and the whole tone of this line is very emotional, stable and convincing. The poem was written in 1833 during his second autumn in Boldino village- "as fruitful as the first" (268), "the period of his creative peak"- he wrote a great number of his well-known works. Poem contains not just portraying the beauty of the weather but Pushkin's inner life through love, freedom, patriotism. Pushkin loved to talk about his love to autumn- his delight – he loved and glorified so much-"the gold scarlet raiment of the woods" and "beauty in its parting." Pushkin's autumn is an idiom of beauty and love to nature. [3] Shakespeare’s autumn is quite different. Shakespeare uses autumn, comparing it with his own life. In the first quatrain, the narrator compares himself to the late autumn season, that time of year when the trees have begun to lose their leaves and the cold is setting in. 9

[close]

p. 10

Quatrain two makes life still shorter, going from the seasons of the year to the hours of the day. The narrator is at the twilight of his life: his sun has set, and Death is soon upon him. But even so, the emptiness of death is not fully established until quatrain three, where it is finally understood by the narrator as something permanent. Whereas the changing of the seasons and the passing of day and night occur in (presumably) infinite cycles, a fire is not reborn from its ashes, and its extinguishment means the end. Time is the enemy; Time is Death. The passing of time is the creator and the destroyer of life. A great number of parallels can be drawn between the imagery of sonnet 73 and that of the other sonnets, which makes this an interesting example of the consistency of Shakespeare's symbolism and figurative language. The passing of the seasons was encountered in sonnet 18: "And summer's lease hath all too short a date." [4] The fundamental emotion is self-pity. Not an attractive emotion. What renders it pathetic, in the good instead of the bad sense, is the sinister diminution of the time concept, quatrain by quatrain. We have first a year, and the final season of it; then only a day, and the stretch of it; then just a fire, built for part of the day, and the final minutes of it; then entirely deprived of life, in prospect, and even now a merely objective "that," like a third-person corpse! -- the poet. The imagery begins and continues as visual -- yellow, sunset, glowing -and one by one these are destroyed; but also in the first quatrain one heard sound, which disappears there; and from the couplet imagery of every kind is excluded, as if the sense were indeed dead, and only abstract, posthumous statement is possible. A year seems short enough; yet ironically the day, and then the fire, makes it in retrospect seem long, and the final immediate triumph of the poem's imagination is that in the last line about the year, line 4, an immense vista is indeed invoked -- that the desolate monasteries strewn over England, sacked in Henry's reign, where 'late' -- not so long ago! a terrible foreglance into the tiny coming times of the poem -- the choirs of monks lifted their little and brief voices, in ignorance of what was coming -- as the poet would be doing now, except that this poem knows. Instinct is here, after all, a kind of thought. This is one of the best poems in English. And, of course, Shakespeare turns to the theme of love. The meaning of the phrase and of the concluding couplet “To that well” has caused much debate, while defining person, whom Shakespeare dedicated it. [5] In conclusion, I should say that despite a common theme, autumn, Abay, Pushkin, Shakespeare depicted this season in a completely different way. Abay’s autumn is a little sad, he describes autumn mode of life of Kazakh people. Pushkin’s autumn is joy and bright, poet showed autumn scenery, admiring his most favorite season. Shakespeare’s autumn is a parallel to his moral and physical condition, he used autumn colors to express self- pity. So, these poems, written by inimitable poets, reveal all their author’s and individual features, proving doubtless the genius of each of them. References: 1. https://www.brainyquote.com/quotes/quotes/t/tseliot112078.html 2. http://e-history.kz/en/contents/view/1601 3.https://www.poemhunter.com/poem/autumn-125/ 4. Shakespeare, William. Sonnet 73.Ed. Amanda Mabillard. Shakespeare Online. 2012. < http://www.shakespeare-online.com/sonnets/73detail.html >. 5.Berryman, John. Berryman's Shakespeare.Ed. John Haffenden. New York: Farrar, Straus And Giroux, 1999. 10

[close]

p. 11

UDC 811.512.122:111 ENGLISH AND KAZAKH COMPLIMENTS Baimusa U.Zh.- student group 123-26a Supervisor: Alipbekova Feruza. Магистр оқытушы South Kazakhstan State pedagogicaliinstitute Резюме В данном статье рассматривается Казахские и Английские комплименты. Целью этой статье является схожесть Казахского и Английского комплимента Түйіндеме Бұл мақалада қазақ және ағылшын комплименттері қаралады. Мақаланың мақсаты қазақ және агылшын комплименттерінің ұқсастығы. Kazakhstan - the huge country, which main pride - steppes and nomads. It is the most attractive country with the remarkable nature, a various landscape, capital gloss of the cities combining east tranquility and the western luxury, a set of carefully stored traditions and this exotic of Asian culture. Kazakhstan consists in OSCE, the CIS, the CSTO, CAC (Central Asian Cooperation), the Organizations of Islamic Conference, EurAsEC (Eurasian Economic Community), SCO (Shanghai Cooperation Organization), SVMDA, Council of the Turkic-speaking Countries, the Turkic Council of War, the Individual Plan of Partnership with NATO (since 1994). Kazakhstan tries to be open for all, for the whole world that, in principle, inures only to benefit to the state and people inhabiting it. Today the business center of Kazakhstan a little in what differs from the same center in the country developed by the European. Certainly, Kazakhstan had to pass through a lot of things before to reach what it has and what is now. The country needed 20 years of persistent work and a multilateral cooperation with the world to enter a 30-ka of the most developed countries of the world. In the ancient territory of Kazakhstan for the freedom and independence brave tribes of the juice which was bordering on the Persian power Akhemenidov and didn't allow the Persian conquerors - to tsars Cyrus II and Darius I, and also the strongest army of Alexander of Macedon to subordinate the proud nomadic tribe of the power battled. On this earth the queen of the southern juice - the massaget Tomiris wandering in Priaralye executed Cyrus Veliky in 530 and sent to Persia his head in a wineskin, filled with blood - blood for which the Akhemenidsky tsar so was out. A lot of things are concealed in itself by the Kazakhstan earth and not to understand her soul to the person who didn't visit the homeland of ancient nomads and didn't see own eyes boundless steppes and national yurtas - traditional symbols of ancient ancestors of Kazakhs. - General information about Kazakhstan. - Climate of Kazakhstan. - Cuisine of Kazakhstan. - Currency in Kazakhstan. General information about Kazakhstan. Arrangement. Huge, taking the ninth place in the world on the area, to Kazakhstan was not to go in on one continent therefore it was located on the lands of Asia and Europe. It has no entry in the World Ocean that in this respect does it by the exclusive state of such size. Area. The transcontinental state, of 2 724 902 square kilometers, exceeds by the sizes 11

[close]

p. 12

of 12 European Union countries. Despite availability in the republic of 8 500 rivers and 48 000 lakes, it is impossible to call Kazakhstan the green country. Deserts and semi-deserts occupy 54% of all its territory, steppes of 35%, and the woods only of 5,9%. Population.Lives on these boundless open spaces of 17 010 600 people. National structure. The ethnic structure of such big country couldn't but be multinational. At the same time Kazakhs constitute about 64 percent of the population, Russian - 22, and other nationalities - 14. In total representatives more than 30 nationalities live in the republic. Political structure. The republic is operated by the President who is head of state, and in combination also to the Supreme Commander, and is chosen national vote for five-year term. The head of the government is the prime minister, and legislative function is assigned to two-chamber parliament. Administrative-territorial division. The republic is divided into 14 areas, 168 areas and 174 settlements. 3 of 86 cities - Astana, Baikonur and Almaty are under republican supervision. Capital - Astana. The city with an ulterior motive has such name - in translation from Kazakh it means "capital". As of January 1, 2016 population of Astana makes about 872 000 people and continues to grow. State language - Kazakh. In view of big percent of the Russian population the Russian acts as official. It is used also for international communication. Monetary unit. All calculations in the country are made in local currency - tenge. Its change unit – тиын.Them in one tenge exactly hundred. Religions. The religions dominating on number of adherents in Kazakhstan are Islam and Christianity. 71 percent of the population consider Muslims of, and Christians - 25. The people of Kazakhstan have the lowest level of religiousness in Central Asia - only 42 percent. At the national level there are no prohibitions on religion. Only creations of religious political movements are limited. Standard time zone. Kazakhstan occupies very extensive territories located in Asia and Europe, respectively, in two time zones. One of them differs in the big party from a zero meridian for five hours, and another on six (UTC/GMT +5 hour, UTC/GMT +6 hour). References 1. Kobozeva IM The theory of speech acts as one of the variants of the theory of speech activity. // New in foreign linguistics. Vol. XVII. M .: Progress, 1986, p. 12 2.Iordansky V. Ethnicity and Nation // World Economy and International Relations. Number 3, 1992. - P. 60-65 3.Iordansky V. Ethnicity and Nation // World Economy and International Relations. Number 3, 1992. - S. 79 4.Sternin IA, Larina TV, Sternin M.A.Ocherk English communicative behavior Scientific publication Voronezh, S. 2003- 138 5.Sternin IA, Larina TV, Sternin M.A.Ocherk English communicative behavior Scientific publication Voronezh, S. 2003- 138 6.Madariaga S. English, French, Spanish / per. from English. Govorunova AV, St. Petersburg: Nauka, 2003. - 243 p. 7.Madariaga S. English, French, Spanish / per. from English. Govorunova AV, St. Petersburg: Nauka, 2003.S.287 8.Madariaga S. English, French, Spanish / per. from English. Govorunova AV, St. Petersburg: Nauka, 2003. With 289 12

[close]

p. 13

9.E.M. Vereshchagin and VG Kostomarov statements Design // Literary Studies, number 3, 1930, p. 67 10.Lebedeva NM Decree. Op. S. 148. 11.Lebedeva NM Decree. Op. S. 152. ӘОЖ .821.512.122 ҚАЗІРГІ АҚЫНДАР АЙТЫСЫНДАҒЫ КӨРКЕМДІК ІЗДЕНІСТЕР Байтуов Б.К. – С117 – 15ж тобының студенті Ғылыми жетекші: Алтынбеков Қ.С. - ф.ғ.к., аға оқытушы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, Шымкент Резюме В этой статье рассмотриваеться об особенностях искусства айтыса, о художественном мастерстве и стремлении современных поэтов айтыс Summary This article talk about art aitys features of artistic skill and aspiration of contemporary poets aitys. Айтыс — ауыз әдебиетінде ежелден қалыптасқан жанр, топ алдында қолма-қол суырып салып айтылатын сөз сайысы, жыр жарысы. Айтыс — синкреттік өнер. Ол тұрмыс-салт жырларынан бастау алып, келе-келе ақындар айтысына ұласқан. Айтыста осыған орай лирикалық, эпикалық, драмалық сипаттар мол ұшырасады. Сол арқылы бұл жанр ауыз әдебиетінің өзге түрлерімен қанаттаса дамып, бір-біріне елеулі әсер, ықпал жасап отырған. Батырлар жырына және лиро-эпостық жырларға да әсерін тигізіп, өзі де арнасы кең мол салаға айналған. Айтыс — дәстүр.Айтыс — әдебиет жанры болғанымен ертеден қалыптасқан халықтық дәстүрдің үлкен түрі. Ойын, той, ас, қыз ұзату, келін түсіру сияқты қазақ тойларына жүйрік ат, білекті палуандармен бірге айтыс ақындары да қатысып, олар айтыс арқылы той қызығы мен мәртебесін көтере түскен. Әрине мұндай жерде айтыстардың өз мақсаты, талабы, шарты бар. Көшпелі елдің қызық-қуанышын бөлісіп келген айтыс халқымыздың сан алуан ойын-той, әр түрлі дәстүрлі думандарда қуана қызықтайтын театры іспеттес болған. Жұрт көпшілік алдында сөз сайысына түскен екі ақынның жеңіске жету жолындағы тапқырлықтары мен алғырлықтарына куә болып, солардың біреуінің намысын жыртып, тілеуін тілейтін жанкүйеріне айналады. Бұған айтыстың сауықшылдық, эстетикалық ләззат беретін сипаттары да айтарлықтай қызмет атқарады. Бір де бір үлкен жиын, ас-той ақындар айтысынсыз өтпейтін болды. Бұл дәстүр айтыстың сан алуан мазмұнды, мол ауқымды жанрға ұласуына қолайлы жағдай жасады. Айтыстың қарыштап дамып, өзінің шығар шыңына жеткен тұсын ХІХ ғасыр деп топшылайды кейбір осы саланы зерттеуші ғалымдар. Әрине бұл сөздің жаны бар. Себебі, қазақ халқының жадында ұмытылмастай сақталған үлкен айтыстар осы ғасырдың еншісіне тиеді. Мысалы: Айтыс өнерінің классикалық үлгісі іспетті Біржан мен Сара айтысы, қырғыз-қазақ айтысындағы үлкен бір жыр жарысы Сүйінбай мен Қатағанның айтысы, сүре айтыстың озық үлгісі Жамбыл мен Құлмамбеттің айтысы, бұдан өзге бірнеше тарихи айтыстар осы ғасырда өткендегі белгілі. Сол үшін де ХІХ ғасырдың айтыс өнерінде алатын орыны ерекше. Ал, ХХ ғасырда кеңестік солақай саясаттың кесірінен төл өнеріміз біршама тоқырауға ұшырағынымен, ел арасынан 13

[close]

p. 14

небір марғасқа ақындар шығып, халыққа жырымен рух бере білді. Әсіресе Алла тағала қазақ халқына қайта нәсіп еткен тәуелсіздікпен бірге, бабадан келе жатқан төл өнеріміз айтыс та қанатын кеңге жайған қыран құстай қарыштай түсті. Бұрын тек қана жиын-тойларда ел-жұрттың көңілін көтеру үшін өтетін айтыстар, енді үлкен сарайларда өтіп, халықтың рухын көтеретін қуатты күшке айналды. Осыдан болар айтыс ақындары да өздеріне артылған жауапкершіліктің өте ауыр екендігін сезініп, соған орай үлкен ізденістерге бет бұрды. Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қуатты жырымен елді оята білген ақындар Әселхан Қалыбеков, Қонысбай Әбілов, Әсия Беркенова, Баянғали Әлімжанов, Мұхамеджан Тазабек, Аманжол Әлтаев, Мэлс Қосымбаев, Бекарыс Шойбеков, Оразалы Досбосынов, Дәулеткерей Кәпұлы, т.б болды. Міне осы ақындардың жырымен азаттықтың асқақ рухы жырланып, ел шаттыққа кенелді. Суырып салмалықпен қатар өлеңнің көркемдігі, поэтикалық қуаттылығы жағынан да осы кезеңдегі айтыстар бұрын-соңды болмаған биік деңгейге көтерілді. Мысалы, Мұхамеджан Тазабектің мына шумағын алсақ: Салтанат құрсаң елім мен шаттанам, Сен үшін тілім келі, келсап болған. Мәсінің қонышындай тар заманда, Кебежедей көңілін кең сақтаған. Билері бәтуасыз сөзге бармай, Ұстасы ескі ағаштан ер шаппаған. Жамағат жанашырым сіздерсіздер, Сабырына сүйеніп жан сақтаған. Айдың нұры түскендей жарқ етейін, Ақ найзаның ұщы едім ел саптаған [1,112-б]. Осы шумақтағы көрікті сөз саптаулар, келісті теңеулер, сәтті шыққан образдар ақынның қабілет-қарымына, шүбәсіз талантына тәнті қылмай қоймайды. «Мәсінің қонышындай тар заманда, Кебежедей көңілін кең сақтаған» деген екі қатар өлеңнің өзі сол кездегі қазақтың жағдайын анық айқындап көрсетіп-ақ тұрғандай. Тіпті, бұдан асырып қалай айтуға болады деген ойға қаласың. Ал батыстың шайыры Мэлс Қосымбаев былай деп төгіледі: Атсын деп алдымыздан таңдар ұлы, Ұлт үшін туған ұлдың арманы ұлы. Доллар мен дүниеге сатылмайтын, Қайдасың заманымның заңғар ұлы. Түп-түгел көрсеткенмен айналасын, Түбіне түспейді екен шам жарығы. Биіктікті коттеджбен өлшейтұғын, Қырандардың шаршатты қарғалығы. Бүгінгі өмір осындай ағайындар, Алла ғана біледі алдағыны [2,136-б]. Осы бір шумақ сол кезеңдегі, яғни 90-шы жылдардағы әлеуметтік ахуалды, адамдардың ар-намыстан гөрі дүниені мәртебе көріп, соған қарай бет бұра бастағанын тап басып суреттейді. «Доллар мен дүниеге сатылмайтын, Қайдасың заманымның заңғар ұлы» деп адалдықтан таймайтын, дүниеге сатылмайтын азаматтықты аңсаса, «Түп-түгел көрсеткенмен айналасын, Түбіне түспейді екен шам жарығы» деп, қанша мықты болса да айналасына пайдасы тимей жатқан кейбір тұлғалардың ісіне інілік назын білдіреді. Айтыстың алаңында талай топтан озған ақын Серікзат Дүйсенғазин 14

[close]

p. 15

болса: Тіл мен ділін жоғалтқан көп қазақтар, Қазығын қайта айналып таба алмай жүр. Бұл күнде дуалы ауыз шал азайды, Оның неден екенін бағамдай біл. Жастарыңның жартысы жат бауыр боп, Үлкендер тәрбиеге сала алмай жүр. Шварцнегр, Вандамға еліктейді, Үлгі етпей Бөгенбай мен Қабанбайды ұл. Даламыз азаттығын алғанменен, Санамыз азаттығын ала алмай жүр» [3,34-б]. Қоғамдағы болып жатқан бар кемшілікті Серікзат ақын көркем тілмен тізіп тұрып айтады осы шумақта. Әрине ақынның жаны қасіретті көрсе бірінші ауырады. Балтыры бірінші болып сыздайтыны анық. Осындайда Фариза ақынның: «Ақын болу оңай деймісің қарағым, Аузында жүру сыздаған барлық жараның» дегені ақиқат екендігіне көз жеткізесің. Қоғамдық, әлеуметтік, тіпті саяси-халықтық мәселелердің өзін осылайша айшықты теңеу, тас-түйін ұйқастармен құрылған шумақтар арқылы көркемдеп жеткізе білу бұл ХХ – сыншы ғасырдың соңындағы айтыс ақындарының бағындырған биік бір белесі десек қателеспейміз. Бұндай мықтылық тек Алладан берілген талантына, ізденіс арқылы алған білім, парасатын ұштастыра білгенде ғана туындайтыны анық. Ал тек талантына сенген талай шайырлар жаңбырдан кейін жалт ете қалған кемпірқосақ тәрізді аз уақыттың ішінде ел есінен шығып үлгерді. Еңбекқорлығы, білім-ғылымға деген құшатрлығы алға сүйреген ақындар болса, ел есінде келісті шумақтарымен әлі де сақталып келеді. Қорыта айтқанда, қазіргі айтыс ғасырлар тезінен өтіп, әбден пісіп-жетілген, замананың сан қилығы соқпағында сүрінбей аяққа тұрған арда өнер. Ал қазіргі ақындардың шумақтарындағы бұрынсоңды кездеспеген ақындық қуат болса, ол заман талабы. Халықтың үдесінен шыға білу үшін де тоқтаусыз ізденіс пен үздіксіз даму керек. Сонда ғана арда өнеріміз өміршеңдігін жоғалтпайды. Әдебиеттер: 1 Қазіргі айтыс (бірінші кітап). – Астана: Күлтегін, 2006. 2 Қазіргі айтыс (екінші кітап). – Астана: Күлтегін, 2004. 3 Ел бірлігін сақтаған татулықты айт. – Алматы: Нұрлы әлем, 2016. УДК 821.161.1 ТЕМА РОДИНЫ В ПОЭЗИИ СЕРГЕЯ ЕСЕНИНА Беркинбай А. – гр. 11883 Научный руководитель: Абдыханов У. К. – к.филол.н., доцент Южно-Казахстанский государственный педагогический институт Түйін Мақалада Сергей Есениннің поэзиясындағы отанға деген сүйіспеншілігі ашылады. Еңбектің авторы атақты ақынының өлеңдерінің тақырыптық-идеялық ерекшелігін қарастырып, оның осы тақырыпты ашуындағы эволюциялық жолын, орыс халқы қандай қиыншылдықтан басынан кешсе де ақын өз еліне деген берілгендігінен таймайтынын баяндайды. 15

[close]

Comments

no comments yet