Boerenverstand

 

Embed or link this publication

Description

columns en illustraties zoals verschenen op www.NetwerkdePeelhorst.nl

Popular Pages


p. 1



[close]

p. 2



[close]

p. 3

BOERENVERSTAND alle columns zoals gepubliceerd op de website van Netwerk de Peelhorst door FRANK VAN DEN DUNGEN inclusief de afleveringen van de mini-reeks BUURMAN & BOERMAN door FRANK VAN DEN DUNGEN & HERMAN LITJENS met oude en nieuwe illustraties van SARAH LINDE UITGAVE: DUVINCI, 2017 1

[close]

p. 4

deze digitale versie van BOERENVERSTAND mag vrijelijk verspreid worden met inachtneming van bronvermelding het échte boek, de hard-cover versie, kunt u bestellen door €23,50 - incl. verzendkostenover te maken op rekening NL57 INGB 0007 0342 10 t.n.v. DUVINCI te HEESCH vermeld daarbij naam en postadres van de ontvanger het boek wordt toegestuurd als brievenbuspakketje. Colofon © MMXVII, DUVINCI COPYRIGHT BOERENVERSTAND: FRANK VAN DEN DUNGEN COPYRIGHT BUURMAN & BOERMAN: FRANK VAN DEN DUNGEN & HERMAN LITJENS COPYRIGHT GETEKENDE ILLUSTRATIES: SARAHLINDE UITGAVE: DUVINCI, HEESCH illustratie pagina 6, rechtsonder: ZLTO ISBN: 978-90-826525-0-5 NUR: 401 Deze uitgave bevat de columns van de reeks BOERENVERSTAND die vanaf 9-2-2015 tot 17-3-2016 verschenen zijn op de website van Netwerk de Peelhorst, inclusief de tussentijds verschenen afleveringen van BUURMAN & BOERMAN. De publicatie van de columns op de website werd verzorgd door Lotty Nijhuis van De Lynx, communicatiebureau voor natuur en landelijk gebied, uit Wageningen. De afbeeldingen die zij in het begin van de serie op internet bij elkaar zocht ter illustratie van de columns, zijn in deze uitgave vervangen door tekeningen van Sarah Linde, die later als vaste illustrator de tekeningen bij deze columns ging verzorgen. In deze uitgave zijn bij sommige latere columns ook eerder gebruikte illustraties vernieuwd. In de oorspronkelijke columns op de website bevatte de tekst hyperlinks waarmee verwezen werd naar andere publicaties, video’s of websites. Deze links zijn in deze uitgave weggelaten, omdat ze niet altijd meer werken. Teksten uit deze uitgave mogen in combinatie met de bijbehorende illustraties, mét bronvermelding, vrijelijk digitaal worden geciteerd. Voor elk gebruik van illustraties afzonderlijk en voor de combinatie van illustraties en teksten op papier is voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever vereist. 2

[close]

p. 5

Jij schrijft deze column voor de Peelhorst? Yep. En jij bent zelf van een burgerbeweging? Jazeker. En jij noemt die column van je ‘boerenverstand’? Klopt. Snap jij, dat ik het niet snap? Yes. Wil je me het uitleggen? ‘tuurlijk. Komt ‘ie: Voor jou kan dit niet. Een burger met boerenverstand. En dan nog wel een burger van een burgerbeweging. Jij gaat er vanuit dat alleen boeren boerenverstand kunnen hebben. Tja… uit: BOERENVERSTAND 14 3

[close]

p. 6

4

[close]

p. 7

BOERENVERSTAND 1 HYBRIDE BURGERS Hybride is hip. Burgers ook. Hybride burgers zijn dus dubbel hip. Maar, hoezo, hybride burgers? Ter zake: Hybride is een mengvorm. Zowel het een, als het ander. Tegenwoordig vooral bekend als kenmerk van auto’s. Hybride auto’s hebben onder de kap een elektromotor én een fossiele brandstofmotor. En wat hebben hybride burgers dan? Ook twee systemen onder de kap? Nee, bij burgers, ten minste bij de groep die ik bedoel, zit het dubbele systeem niet onder de kap, maar tussen de oren. Ze zijn een beetje dubbel in hun denken en doen. Half-om-half. Vlees noch vis. Maar pas op. Dit is geen waardeoordeel. Eerder een constatering. Volg me. Kontzak Even inzoomen. Burgers zijn consumenten. Grofweg twee groepen. Aan de ene kant de vegetariërs en de een-, twee-, drie-sterrenvleeseters. Aan de andere kant de gewone super-consumenten. Karretje met plofkip en kiloknaller. Meer voor minder. Vrijheid blijheid. De eerste groep eet bewust vanuit overtuiging. De andere groep eet overtuigd vanuit de kontzak. Ook een bewustzijn. Niks mis mee. Daartussenin zit een groeiende groep hybride burgers. Rekkelijk. Zo Brabants als het maar zijn kan. De zondagse intentie - ik wil eigenlijk wel verantwoord eten – is getrouwd met een door-deweekse werkelijkheid. Dus de koelkast is vijf van de zeven dagen gevuld met super-aanbiedingen. Maar pas op. Dit is geen waardeoordeel. Eerder een constatering. Volg me. Kilo & Plof De super is gemakkelijk. Doordeweeks comfort. Bovendien goedkoop. Dus je houdt misschien een beetje budget over. Voor extra’s. Bijzondere dagen. Of voor als er gasten komen. Dan winkel je wél met je zondagse overtuiging. Voor de beoogde transitie van de landbouw is ingezet op het Verbond van Den Bosch. Een gefaseerde evolutie van boeren, burgers en supers. Nu de supers zo’n beetje afgehaakt hebben, moeten de burgers en de boeren ’t vóór 2020 samen zien te rooien. Dat vordert. Stukje bij beetje. Maar langzaam. O, zo langzaam. In de Peelhorst groeit het productie-aandeel van Kilo & Plof. De veestapel blijft daar groeien. Harder dan de Principiëlen en de Zondagsen samen weg kunnen eten. Dat vraagt om een stand-still. Anders halen we 2020 nooit. Verleiden Maar meer nog dan een stand-still is er een doorbraak nodig. Een revolutie in het grijze koelvak met de anonieme schaaltjes vlees. De wereld van Food heeft een hele regenboog aan listige marketingtechnieken in huis. Daarmee kun je de doordeweekse consument tot meer zondagse daden verleiden. Met marketing kan dat. Dat wordt in de supers elke dag bewezen. We kunnen aan onze kant als burger-consumenten natuurlijk ook gaan samenzweren. Of een klantenbinding organiseren voor de Varkenslapjes van het Verbond. We kunnen ook boeren over de streep gaan praten. Om voortaan aan hun goeie buren te leveren. In plaats van te exporteren naar wel heel verre vrienden. Als we de deadline van 2020 willen halen, moeten we het zelfs alle drie doen. Maar we zullen dan, als vierde, tegelijk ook serieus over euro’s moeten praten. Want met halfslachtigheid komen we d’r niet. Wie neemt het voortouw? 5

[close]

p. 8

6

[close]

p. 9

BOERENVERSTAND 2 AGRO ZUS & ZO BOERENVERSTAND - 1 ging over hybride burgers. Samengevat: Er zijn drie soorten burgers. Een kudde consumenten in het midden. Twee soorten principiëlen op de vleugels. Links de vegetariërs en sterrenvleeskopers. Rechts de karretjesvullers. Links kiest bewust voor biologisch en kleinschaligheid. Rechts kiest budget-bewust voor Kilo & Plof. Bij schaalgrootte denken zij alleen aan serviesgoed. Tussen deze uitersten winkelt een grote groep hybride burgers. Ze hebben een zondagse intentie. Maar ze vullen hun koelkast met doordeweekse lappen & ballen. Onze opdracht is deze halfslachtige club te bewegen tot meer zondagse daden. In BOERENVERSTAND - 2 zoomen we in op een soortgelijke driedeling binnen Agro & Co. Het peloton Ik ken flink wat Brabantse boeren. Ze verschillen eigenlijk weinig van de burgers. Ze zijn ook een beetje halfslachtig. Ze hebben ook een zondagse intentie: Ze hadden liever gewoon kleinschalig willen blijven boeren. Maar ook zij hebben noodgedwongen een doordeweekse werkelijkheid. Hun eerste varkensstal staat er nog. De varkens daarin doen nog steeds hun stinkende best. Daarnaast staat stal twee. Die was toen al een maatje groter. Maar ‘t bouwblok was nog niet vol. En stilstand is achteruitgang. Dus werd onlangs – nog nét voor de BZV - de nieuwe twee-kapper opgeleverd. Nét niet mega, maar wel XXX-L. Met luchtwasser. En met allerlei certificaten. Hoort erbij tegenwoordig. Maar kost ook rabobakken vol geld. Zo’n investering moet je terugverdienen. En de prijzen dalen. Dus moet je wel meer varkens gaan houden. Toch? Koplopers & Cowboys Links en rechts van dit midden hebben we twee vleugels met progressieven. Links de nieuwetijds boeren. De koplopers van duurzaamheid, streek, kringloop, dierenwelzijn en volksgezondheid. Zij beseffen dat de intensieve veehouderij in een maatschappelijk isolement is geraakt. Rechts de ondernemers die de boerderij vér achter zich hebben gelaten. Hier vind je de agroeuronomen van de vrije markt. Cowboys die weten hoe je korting op korting kunt krijgen. En ondernemers die weten hoe je een betere prijs kunt afdwingen. Hier geldt één recept: minimalisatie van kosten. Maximalisatie van productie. Want wij moeten de wereld voeden. Toch? Analyse Links, midden en rechts samen zorgen hier voor een alsmaar groeiende veestapel. En mét het aantal staarten en snavels groeit de overlast en nemen ook de risico’s toe. Deze concentratie van stallen en dieren heeft het absorptievermogen van het gebied al lang overschreden. En tegelijk is het maatschappelijk draagvlak voor de sector gekelderd. De Wetenschappelijke Raad voor Integrale Duurzame Landbouw en Voeding heeft de oorzaken van deze crisis genadeloos blootgelegd. Zie www.ridlv.nl. Kort, maar dan ook héél kort door de bocht: De boer heeft door industrialisering en liberalisering elke verbinding verloren met omwonenden & omgeving, met bodem & milieu en met voedselketen & consument. Remedie De ZLTO heeft een verwante diagnose gesteld. Als remedie tegen deze malaise hebben ze ‘Visie op 2020’ gelanceerd. Dit kompas wijst naar links van het midden. Boeren moeten weer boeren worden. Ze moeten het aandeel zondagse werkelijkheid op hun bedrijf vergroten. De boerderij moet weer multifunctioneel worden. Dat wil zeggen dat het niet langer volstaat om een bijdrage te leveren aan ons voedsel. Een boer moet ook bijdragen aan energie, biodiversiteit, recreatie, beleving, innovatie, leefbaarheid, zorg én aan natuur en landschap. Niet alles tegelijk natuurlijk. En niet alles ineens. Maar het moet wel degelijk anders. Breder. Beter. Visie 2020 is een richtinggevend verhaal. Getuigt van inzicht en lef. Nu nog een koersplan. Boeren die meer zondags gaan boeren. Burgers die zondagser inkopen. En een faciliterende overheid. Zo een die een weg kapt in het woud van regels. En die bovendien af en toe een stimuleringspakket parachuteert. Voor de koplopers in deze jungle. Wat extra power. En een enthousiasmerende regie. Want vanzelf gaat het zeker nie. 7

[close]

p. 10

8

[close]

p. 11

BOERENVERSTAND 3 EIGEN BOEZEM & BELEID Aan het begin van de jaren tachtig overviel ons de Zure Regen. Massale vissterfte stond ons te wachten. Vogelsoorten zouden verdwijnen. Onze bomen zouden het loodje leggen. De oorzaak: De vervuiling van lucht, water en bodem. De Zwarte Pieten hiervoor gingen naar de industrie. Naar het verkeer. En als derde naar de intensieve veehouderij. Later bleek ‘t mee te vallen. De dramatische sterfte bleef uit. De natuur stond er niet best voor. Maar ‘t probleem was complexer. Moeder natuur had zelf ook last van up’s en down’s. En we hadden ook bomen geplant die hier niet thuis hoorden? Of iets dergelijks. Eisen aan industrie en auto De massale onrust over de Zure Regen als ‘onafwendbare ramp’ had echter ook zijn gunstige bijwerking. Alle commotie heeft een enorme push gegeven aan de innovatie van onze bedrijvigheid. Centrales en raffinaderijen gingen op de schop. De uitstoot van zwaveldioxide is sindsdien met 89% gedaald. De eisen voor bedrijvigheid werden overal aangescherpt. De industriële geurnorm is daardoor momenteel strenger dan die voor veebedrijven op het platteland. De verzurende auto werd aan twee kanten gepakt. Aan de ene kant werd het autogebruik zwaar ontmoedigd. De automobilist werd met gewetensbezwarende campagnes de trein in geprezen. Kostenverhoging, oplopende files en een standstill in de wegenbouw waren hielpen daarbij. Aan de andere kant werden de eisen voor nieuwe auto’s periodiek aangescherpt. Bovendien kwam er een APK-keuring voor het héle wagenpark. Ook ‘eerder vergunde’ oldtimers moesten gewoon aan de nieuwste milieueisen voldoen. Averechts effect Deze alsmaar strengere eisen brachten de auto-industrie echter in een innovatie-versnelling. De handschoen werd opgepakt. Het bleef niet bij de verplichte katalysator. De technici stortten zich op zuinige én schone motoren. Nieuwe drivers zoals elektriciteit en waterstof. Uit pure overlevingsdrang werd de auto compleet herontworpen. Klantvriendelijkheid ging hand in hand met milieuvriendelijkheid. De overheid moest dan ook bakzeil halen met haar anti-auto-beleid. Ook omdat de NS keer op keer faalde. Ook omdat men het automobilistje pesten niet meer pikte. De dagelijkse file ging stemmen kosten. Maar vooral omdat de auto-industrie was genezen van de kwaal. Dus het roer ging helemaal om. Meer wegen. Experimenteerruimte. En belangrijk: stimuleringsbeleid. Subsidie in de vorm van belastingvoordeel. Met dat soort premies gaf de overheid een enorme push aan de markt voor duurzame auto’s. Té succesvolle lobby Vergelijk dat eens met de agrarische sector. De Zure Regen maakte weliswaar een eind aan het onbeperkt ‘zoeien’ van drijfmest. Ammoniakwassers werden ook verplicht. En de boeren deden op zich stuk voor stuk wel hun best. Maar er was te weinig dwingende noodzaak. De boerenlobby wist elke pijnlijke maatregel te verzachten. En het ‘eigen’ ministerie pleitte op zijn beurt in Brussel ook telkens weer voor uitstel en uitzonderingen. De sector kon dus blijven voorthobbelen. Maar de branche krijgt nu de rekening van dit lobby-succes. Er is te veel groei - steeds méér van hetzelfde. En er is te weinig ontwikkeling. Daardoor zijn de prijzen én het maatschappelijk draagvlak gekelderd. Pal daarachter brokkelt ook de politieke steun onherroepelijk af. Hand in eigen boezem Binnen Europa haalden we zo’n dertig jaar ná de Zure Regen wéér erbarmelijk slechte cijfers. De Nationale Rekenkamer constateerde onlangs in ‘Duurzaamheid intensieve veehouderij’ dat de beteugeling van de ammoniakuitstoot opnieuw onder de maat blijft. Maatregelen als PAS zijn, vóórdat ze van kracht worden, door groei tijdens het uitstel, al voor de helft achterhaald. Het kan zo echt niet verder.We gaan anno 2015 echter niet opnieuw Zwarte Pieten. Maar lobbyen helpt ook niet meer. Evenmin als wijzen naar de consument. Tijd om lering te trekken uit de transitie in de autoindustrie. De sector moet de hand in eigen boezem steken. Maar tegelijk moet ook de overheid de regie nemen. Beleid. Harde eisen stellen aan de achterkant. Tegelijk aan de voorkant perspectief bieden. Spijkers met koppen. Een standstill. Een APK. Niet voor uitbreidingen, maar voor de héle veehouderij. Lokaal spreidingsbeleid voor veestapels. Maar ook innovatieruimte. Stimulering van koplopers. Subsidie voor stankreductie. Premies voor sterrenvlees. Of beter: belastingverlaging voor sterrenboeren. Maak de Peelhorst tot Proeftuin van Brabant. De nood is daar hoog genoeg. Breng nu de redding dichterbij. 9

[close]

p. 12

10

[close]

p. 13

BOERENVERSTAND 4 PROVINCIALE VERKIEZINGEN: VOORSPEL BLONDE LOGICA Een té blonde schoonheid uit Bern -, Mil- of Maarheze Vond al die partijprogramma’s best wel lastig te lezen Toch leek haar de provinciale politiek wel geinig: Dus ga ik 18 maart stemmen, en zeker niet te weinig Het hoogste nummer… zal hier toch ook wel ‘t beste wezen? BOERENVERSTAND 5 PROVINCIALE VERKIEZINGEN: TUSSENSPEL OPSPRAAK & AANSTOOT Een aspirant statenlid, als verwilderd politicus op tournee had over een succesvolle campagne zo z’n eigen idee: Stemming maken is effectiever dan met folders leuren of stemmers overhalen om jouw rondje in te kleuren, dus zorg ik wel voor opspraak & aanstoot in kerk & café. BOERENVERSTAND 6 PROVINCIALE VERKIEZINGEN: NASPEL DE UITSLAG LEERT: DE RVS REGEERT Een oud & ervaren afdelingshoofd bij de Raad van State gaf commentaar bij de uitslag voor z’n jongere maten: Het doet er niet toe wie er straks daar gaan regeren ze zullen toch allemaal ooit hun lesje moeten leren want uiteindelijk maken wíj de dienst uit, hou dát in de gaten. 11

[close]

p. 14

12

[close]

p. 15

BOERENVERSTAND 7 ONZE SUPERS: HYBRIDE, HYPER OF PLUS Burgers zijn hybride. Ze hebben als burger een zondags idee over verantwoord eten. Als consument zijn ze echter snel verleid. Het karretje vult zich met doordeweekse Kilo & Plof. Boeren zitten in hetzelfde schuitje. Ook voor hen zijn de euro’s leidend voor hun doordeweekse handel en wandel. Supers zijn nog een graadje erger. Hun praktijken kun je nauwelijks nog hybride noemen. Die zijn bijna hyper. Misschien zelfs eerder ‘virtueel’ - om een mooi woord in de buurt van schijnheilig te gebruiken. Doordeweekse praktijken De supers hebben nog wel hun zondagse voornemens. Sterker nog. Zij hebben er zelfs het Verbond van Den Bosch voor getekend: “In 2020 ligt er alleen nog duurzaam vlees in het schap”. Maar elk jaar lijkt 2020 verder weg te komen liggen. Sinds de supers ook op zondag open zijn, etaleren ze 6,5 dag per week hun doordeweekse praktijken. En hun zondagse visie ligt achteraan op het onderste schap. Meer kilo-lokkertjes “Eerlijk voedsel voor een eerlijke prijs”. Twee jaar geleden hebben de supers nog beterschap beloofd aan staatsecretaris Sharon Dijksma. En het leek toen ook eventjes de goede kant op te gaan. Er kwam minder bulk-vlees in de aanbieding. Maar vorig jaar ging het weer helemaal mis. Wakker Dier, ons nationale geweten, heeft dat voor ons bijgehouden. Het aantal aanbiedingen steeg over heel 2014 met maar liefst 19%. Vrijwel alle grote supers kwamen vaker met stuntvlees. Want de vleesprijs blijft hét middel om klanten te binden. De kopgroep klantenlokkers wordt gevormd door C1000, Emté en Albert Heijn. De minste aanbiedingen lagen bij de Lidl, de enige super, die sowieso al heel weinig stunt met vleesprijzen, maar die ook elk jaar structureel minder vlees onder de prijs aanbiedt. Klik hier om te zien hoe vaak je eigen supermarkt met lokkertjes werkt. Snavels en sterren Toch zijn er hier en daar ook lichtpuntjes in het schap. Emté komt sinds kort met vlees van natuurgrazers. Plus komt met ‘Nederlandse’ Blonde Aquitaine met twee sterren. Plus brengt een 3-sterren ei. En kip heeft ook weer perspectief. Alle supers samen hebben voor een nieuwe kip getekend: de Kip van Morgen. Iets minder plof. De Autoriteit Consument en Markt heeft die kip echter geblokkeerd. Op hol geslagen bureaucratie. Maar die nieuwe kip komt er wel. Stukje bij beetje. Met snavel en al. De Jumbo heeft de nieuwe Standaard-kip. En bij Lidl kun je met Pasen een 3 sterrenkip kopen. Label Rouge nog wel. Staarten en ballen De supers hebben ook al afspraken gemaakt over een nieuw varken. Compleet met staart en ballen. In 2015 kunnen we daar volgens het draaiboek ook de eerste staarten van zien kwispelen. Tenminste, als er niet weer een autoriteit vóór gaat liggen. De criteria van dit nieuwe varken kun je nu al vinden bij het CBL, het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel. Plus schijnt hierin voorop te willen gaan lopen. Ze zouden een uitweg gevonden hebben in de loopgravenoorlog van de supermarkten rond de vleesprijs. Plus gaat de Betere Big bieden voor de standaard prijs. Dat zouden ze kunnen realiseren door de boeren aan zich te binden. Niet met wurgcontracten. Integendeel. Ze schijnen de boeren juist te gaan helpen met samenwerking en support. De coöperatie wordt opnieuw uitgevonden. Ketenbrede samenwerking die boeren voordeel biedt. Zo kunnen ze samen een beter product leveren voor een courante prijs. Allemaal naar de Plus Dus: Allemaal naar de Plus? Want we kunnen als klanten natuurlijk ook zelf iets doen. Behalve ons gedwee door de supers heen en weer te laten lokken. Wíj kunnen de supers ook verleiden. Wíj kunnen de boeren ook aan ons binden. Wíj kunnen ons als consumenten ook organiseren? Toch? Wordt het niet eens tijd om “Al het vlees duurzaam” zelf dichterbij te brengen? Wie neemt het voortouw? De BMF? Milieudefensie? Of moeten we als burgers zelf een consumenten-coöperatie oprichten? 13

[close]

Comments

no comments yet