үш тұғырлы тіл конференциясы 2

 

Embed or link this publication

Description

OKMPI

Popular Pages


p. 1

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ РЕСПУБЛИКИ КАЗАХСТАН ЮЖНО-КАЗАХСТАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПЕДАГОГИЧЕСКИЙ ИНСТИТУТ MINISTRY OF EDUCATION AND SCIENCE OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN SOUTH KAZAKHSTAN STATE PEDAGOGICAL INSTITUTE «ҮШ ТҰҒЫРЛЫ ТІЛ – БӘСЕКЕГЕ ҚАБІЛЕТТІ ҰЛТ БОЛУДЫҢ НЕГІЗГІ САТЫСЫ» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының МАТЕРИАЛДАРЫ МАТЕРИАЛЫ международной научно-практической конференции «ТРЁХЪЯЗЫЧИЕ – ОСНОВА СТАНОВЛЕНИЯ КОНКУРЕНТОСПОСОБНОЙ НАЦИИ» MATERIALS of the international scientific and practical conference «TRILINGUALISM BASIS FOR THE FORMATION OF COMPETITIVE NATION» ІІ - БӨЛІМ Шымкент-2016 1

[close]

p. 2

УДК 811 ББК 81.2 Ү 92 Редакция алқасының төрағасы: Аяшев Оңалбай Аяшұлы - п.ғ.д., профессор Редакция алқасы: Исабек Баршагүл Қашқынқызы Исаев Ғани Исаұлы Ибрагимова Жанат Абуталипқызы Мейрбеков Ақылбек Қайратбекұлы Сманова Ғазиза Лесқанқызы -т.ғ.к., доцент -техн.ғ.к. -ф.ғ.к., доцент - PhD. доктор -п.ғ.к. Ү 92 «Үш тұғырлы тіл: бәсекеге қабілетті ұлт болудың негізгі сатысы» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары – «Әлем»: Шымкент: 2016. – 344 бет. ІІ – бөлім. Материалы международной научно-практической конференции «Трёхъязычие – основа становления конкурентоспособной нации» – «Алем»: Шымкент, 2016. – 344 стр. ІІ – том. Мaterials of the international scientific and practical conference «Тrilingualism basis for the formation of competitive nation» – «Alem»: Shymkent, 2016. – 344 page. ІІ – volume. ISBN 978-9965-898-66-2 Жинаққа Қазақстандық және шетелдік ғалымдардың ғылыми-зерттеу жұмыстарының нәтижелері ендірілді. Барлық жарияланымдар авторлардың редакциясымен берілген. УДК 811 ББК 81.2 ISBN 978-9965-898-66-2 © Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік педагогикалық институты, 2016. 2

[close]

p. 3

БІЛІМ БЕРУ МАЗМҰНЫН ЖАҢАРТУДАҒЫ ӘДІСТЕМЕЛІК ҚЫЗМЕТТІ ЖЕТІЛДІРУДІҢ ЖАҢА БАҒЫТТАРЫ УДК 37.013:333.363 ПРИМЕНЕНИЕ МЕТОДОВ ПРЕДМЕТНО- ЯЗЫКОВОГО ИНТЕГРИРОВАННОГО ОБУЧЕНИЯ В РАМКАХ РЕАЛИЗАЦИИ ПОЛИЯЗЫЧНОГО ОБРАЗОВАНИЯ Джаманкараева М.А. ЮКГПИ, Шымкент, Казахстан Түйін Мақала оқытудың пәндік-тілдік интеграциялық негізгі ұғымдарыі мен принциптеріне арналған (CLIL). Пәнді тіл арқылы және тілді пәннің мазмұны арқылы үйретуге бағытталған жұмыс түрлері ұсынылған. Summary The article is devoted to the principles and key concepts of Content and language integrated learning (CLIL). It presents a variety of activities aimed at the study of the subject through language and language learning through the content of the subject. It shows benefits of this technique. В Послании Президента РК Н. А. Назарбаева народу Казахстана «Стратегия «Казахстана - 2050» Новый политический курс состоявшегося государства» отмечено: «Казахстан должен восприниматься во всем мире как высокообразованная страна, население которой пользуется тремя языками: казахский язык - государственный, русский язык как язык межнационального общения и английский язык - язык успешной интеграции в глобальную экономику». Перед преподавателями и студентами стоит главная цель – развитие поликультурной личности. Изучение иностранного языка является основой поликультурного образования. Развитие интеллектуального потенциала обучающихся, предоставление им знаний и навыков, способствующих формированию высоконравственной, критически мыслящей личности, стремящейся к саморазвитию и творчеству ставится во главу современного образования [1, с. 3]. В связи с переходом преподавания части дисциплин на английский язык ведется усиленная подготовка по внедрению английского языка в учебный процесс. Поэтому применение инновационной методики CLIL как нельзя кстати отвечает запросам высшей школы. CLIL (Content and Language Integrated Learning) – это предметно-языковое интегрированное обучение, предусматривающее изучение предметов на втором/третьем языке обучения. При проектировании курса обучения на основе данной методики необходимо учитывать 4 «С» методики CLIL: -Сontеnt (содержание) – знания, умения, навыки предметной области, которые прогрессируют (например, осмысление текста при помощи рисунка, графиков; при изучении знаков неравенств «не более» или «не менее» (no more, than or no less)). 3

[close]

p. 4

-Сommunicаtion (общение) – Это не только изучение грамматики, но и успешная подача содержания предмета на втором/третьем языке. -Сognition (мыслительные способности) – развитие познавательных и мыслительных способностей, которые формируют общее представление (конкретное или абстрактное). -Сulturе (культурологические знания) –культура вычисления в разных странах (символы, единицы измерения). Кроме того, на каждом занятии должны применяться все виды речевых навыков: аудирование, чтение, говорение, письмо. Аудирование - одно из важнейших видов речевой деятельности при обучении языку. Чтение - основной вид речевой деятельности, материалы для чтения должны иметь смысл. Говорение – вид деятельности, при котором необходимо сосредоточиться на ясности изложения, простоте и беглости, при этом грамматика отходит на второй план. Письмо – деятельность, посредством которой развиваются лексические и грамматические навыки. CLIL предусматривает развитие базовых межличностных коммуникативных навыков CALP (Cognitive Academic Language Proficiency) – познавательные академические навыки владения языком. В статье «Mathematics for language, language for mathematics» на примерах наглядно демонстрируется, как CLIL способствует более глубокому изучению математики и позволяет проникать в суть проблемы, выделяется, что изучение математики на иностранном или втором языке предоставляет студентам возможность посмотреть на контент с различных точек зрения; новая лексика создает дополнительные ассоциации; новые методы, необходимые для преподавания на втором языке, могут вызвать активный интерес к предмету и глубокое понимание его сути [2, с. 18]. Практическая реализация интегрированного предметно-языкового подхода осуществляется путем использования стратегий CLIL. Основной стратегией является «scaffolding» – всесторонняя поддержка студента, способствующая уменьшению когнитивной и лингвистической нагрузки при изучении дисциплины на иностранном языке. Эта стратегия реализуется посредством использования на занятиях языковых клише, терминологического словаря, визуализации материала, мнемотехники, снабжения студентов большим количеством примеров на иностранном языке, которые дают возможность выполнять задания самостоятельно. Стратегия использования на занятиях парной и групповой деятельности вовлекает участников процесса в активное взаимодействие. Используя свой «упрощенный» язык, студенты приобретают «речевую» самостоятельность и имеют возможность практиковаться в использовании предметной лексики в обстановке, в которой они чувствуют себя раскованно и увереннее. Глаголы, которые можно использовать для развития познавательных академических навыков владения языком – compare, prove, explain, contrast, analyze, list, 4

[close]

p. 5

discuss, define, infer, order, justify, classify, integrate, describe, evaluate, predict, deduce. Интегрированная образовательная программа предусматривает включение языковых целей (Language learning objective) в список целей занятия и совместно со студентами достижение этих целей. Прорабатывание предметной лексики и терминологии (Subject-specific vocabulary & terminology) полезных фраз для диалога (Useful set(s) of phrases for dialogue) Например, при изучении темы «Дифференциальные уравнения»: Language learning objective: Learners can: orally describe justifications for the steps in solving equations or inequalities containing the modulus in class discussion. Use the imperative to write instructions and describe what needs to be done. Subject-specific vocabulary & terminology: differential equation, first order, product rule, separate the variables, integrating Useful set(s) of phrases for dialogue: This is an example of a first order differential equation, but this one is…The integrating factor can be found by considering…This differential equation can be solved by separating the variables. This equation requires the use of the product rule. The (only) way to solve this equation is to use. Для развития мыслительных навыков низкого и высокого порядка в соответствии с таксономией Блума можно использовать различные типы вопросов, например [3, стр 35]: Knowledge: What is the real and imaginary part of a complex number. Give an example of the complex conjugate number. Understanding: Explain how to add complex numbers. Applying: Simplify the expression using formulas Analysis: Can you imagine the number 0 in the trigonometric form? Explain why? What are the similarities and differences of the scalar product on the plane and in space? Synthesis and assessment: Your opinion about the decision by the inequalities method of intervals. Your recommendation on the design of this exercise. KWL chart Можно предложить студентам текст или список терминов, которые будут рассмотрены на текущем занятии. Студенты заносят термины в один из трех столбцов в таблицу, представленную ниже: [4, стр 15] K (Знаю) W (Хочу узнать) L(узнал, узнала) model normal normal distribution mean distribution bell-shaped curve mode bell-shaped curve Gaussian distribution media Gaussian standard normal symmetricl distribution standard deviation standard normal standard deviation 5

[close]

p. 6

Для повышения мотивации студентов можно также использовать возможности Интернет ресурсов, компьютерных технологий. Познавательны задания на платформе Quizlet.com, где студенты могут самостоятельно закрепить пройденную терминологию по разным темам. Задания дифференцированы и направлены на развитие мыслительных операций высшего порядка [5]. Для активизации предыдущих знаний (activate prior knowledge) начинать занятие с тех фактов, которые уже известны студентам по теме занятия. Студенты могут знать определенные факты, но испытывать затруднения при их описании на втором или третьем языках. В таком случае надо провести мозговой штурм на родном языке, а затем дать возможность студентам перевести свои идеи на второй или третий язык. Например, при изучении темы «Решение дифференциальных уравнений», можно предложить студентам обсуждение в малых группах. Упражнения для разогрева (Warming up) очень важны на занятиях с использованием методики CLIL. Их цель – помочь студентам переключиться с обычного урока на урок по CLIL Игра «Scrabble», для студентов 1 курса. Написать любое слово. Задача – придумать слова, начинающиеся с каждой буквы этого слова и имеющие отношение к теме урока. Test of triangles equality Right angle (or triangle) Isosceles triangle Acute angle Number Geometric figure Line Equilateral triangle. Какие преимущества дает данная методика?  Знание языка становится средством изучения содержания предмета;  язык интегрирован в общеобразовательную программу;  повышается мотивация использования языка;  погружение в языковую среду;  развиваются как мыслительные, так и языковые навыки;  развитие академического языка в ходе обсуждений: для сравнения и противопоставления, описания процессов и явлений, высказывания своей точки зрения. Литература: 1. Послание Президента РК Н.А. Назарбаева народу Казахстана "Стратегия «Казахстан - 2050": новый политический курс состоявшегося государства»: материалы мероприятий, посвященных обсуждению Послания Главы государства /Отв. ред. Б. Султанов. -Алматы: КИСИ, 2013. - 228с. 6

[close]

p. 7

2. Prochazkova, L.T. Mathematics for language, language for mathematics // European Journal of Science and Mathematics Education. – Vol. 1, No. 1. – 2013. 3. «Mathematical allowance in English for students оf secondary schools» Серия АА №117 от 28.02.14. 4. Методическое пособие «Использование подхода предметно-языкового интегрированного обучения (CLIL) в Назарбаев Интеллектуальных школах». 5. https://quizlet.com/70076026/gravity ӘОЖ 371(574) РУХАНИ - АДАМГЕРШІЛІК ТӘРБИЕ БЕРУДЕ ҰЛТТЫҚ ЖӘНЕ ЖАЛПЫАДАМЗАТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫҢ МАҢЫЗЫ Досанова М.М. Алимова Қ.Ш. Естаева А.О. ОҚМПИ, Шымкент, Қазақстан Резюме В статье рассмотрены культурно-духовная функция системы образования, вопросы духовного воспитания. Summary In this article especially folk psychology is formed by the social, natural, geographical, cultural material condition of the population. Ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, жеке адамның рухани және күш-қуат мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтын берік негіздерін қалыптастыру, даралықты дамыту үшін жағдай жасау арқылы ой-өрісін байыту. Белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке адамды тәрбиелеу мектептің оқу-тәрбие үдерісінде алдына мақсат қоя отырып жүргізілген іс-шаралар негізгі орын алады. Философтардың зерттеуі бойынша тұлғаның қалыптасуына қандай факторлар ықпал етеді және тұлғаның қарапайым адамдардан қандай айырмашылғы бар?- деген сұрақ қоя отырып, соған жауап іздейді. Олар тұлғаның қалыптасуында негізгі рөл әлеуметтік жағдайларға – тәрбиеге, білімге, қоршаған әлеуметтік ортаға, ата-анаға тиеселі екенін атап көрсетеді. Қоршаған әлеуметтік орта - бұл адамның мекен ету әлемі, бұл тұлғаның қалыптасуына тікелей әсер ететін дүниетанымдық, кәсіби, адамгершілік құндылықтар. Философ Т.Ғабитовтың басшылығымен дайындалған “Философия” атты еңбекте “Тұлғаның тағы бір маңызды сипаттамасы – оның адамгершілік-рухани мәні. Тұлға мазмұнының және бағалануының маңызды компоненті ретінде оның санасының дүниетаным, адамгершілік және жауапкершілік деңгейімен сипатталатын тұлғалық бағдарлары көрінеді. Әрине, тұлғаның қалыптасуы мен қылығына әлеуметтік ортаның айрықша ықпал етері сөзсіз. Бірақ тұлға бағдары мен қылығы да сол деңгейде негізінен адамның ішкі, рухани әлеміне бағынышты. Адамның бойындағы интеллектуалдық- адамгершілік және еріктік қасиеттері неғұрлым айшықты көрінген сайын, оның өмірлік бағдарлары жалпыадамзаттық құндылықтармен сәйкес келеді, тұлғаның өзі де маңызы артып, бұл құндылықтардың орнығуы мен дамуы оң ықпалымен әсер 7

[close]

p. 8

етеді. Бұл тұрғыдан ол өз рухы, еркіндігі, шығармашылығы мен қайрымдылығы жақтарымен сипатталады. Тұлғаның ерік-жігері мен рухының күштілігі, оның адамгершілік қайырымдылығы мен тазалығы тек нақты практикалық әрекетте және белгілі бір әлеуметтік жағдайларда ғана бекіп, іске асады”. Расында да, тұлға – бұл әлеуметтік байланыстардағы және әлеуметтік қатынасқа түсетін адам, қоғам мүшесі, оған қоршаған орта әсер етеді, ол саналы түрде адамдармен және әлеуметтік құбылыстармен қарым – қатынас орнатады. Қабылдау қабілеті әр адамда әр түрлі, бірақ жеке тұлға әлеуметтік ортада өзін дара ұстайды және өз қарым – қатынастары үшін есеп бере алады. Жекелей-тұлғалық педагогикалық құндылықтар жүйесіне төмендегі құндылық бағыттарын ұсынады: - құндылықтар, оқушыны әлеуметтік және кәсіби ортада тұлға ретінде қабылдауы; - құндылықтар, тұлғаның талаптарының, көзқарастарының сәйкес келуі (қарым-қатынаста, құрбыларымен іс-әрекеттерінің сәйкес келуі, рухани құндылықтармен алмасуы); - құндылықтар, тұлғаның шығармашылық ерекшелігін дамытуға бейімдеу (әлемдік мәдениетті менгеруі, сүйікті ісімен айналысуы, үнемі жетілуіне ықпалы); -құндылықтар, тұлғаның бойындағы ерекшеліктер іс-әрекет барысында іске асуы (шығармашылық); -құндылықтар, қоғамнан өз орнын таба білуі. Жоғарыдағы құндылықтар жүйесі өзара бір-бірімен бірлікте іске асса тұлғаның бойындағы құндылықтар қалыптасады деген тұжырым жасайды. Олар тұлғаның толыққанды білім алуының өзін жалпыадамзаттық құндылықтарға жатқызады. Білім беру жүйесінің мәдени-ізгілендіру функциясына бірінші, рухани құндылығын, рухани дамуын қалыптастыруды ұсынады. Тұлға өмірде кездесетін өмірлік кедергілерді жеңе білуі, екінші, моральдық жауапкершілік; үшінші, тұлға ретінде өзін-өзі іске асыруы; төртінші, тұлғаның рухани адамгершілік құндылықтарының қалыптасуы, бесінші, рухани құндылықтарды аша білуі және шығармашылық тұлға ретінде өзін-өзі іске асыруы. Рухани – адамгершілік құндылықтар мәселесін зерттеуші ғалым Ш. Майғаранова “Құндылықтар – тәрбие мен оқытудағы адамгершілікке бағытталған идеалдар. Оларға шындық, қайырымдылық, тұлға, пайда, бостандық, махаббат, шығармашылық, т.б. жатады. Құндылықтар – идеалдарды қабылдау немесе қабылдау сезімі арқылы айқындалып, ақыл – ой сана арқылы қабылданды. Құндылықтар құрметтеу, қошаметтеу, қабылдау тәрізді ұмтылысты білдіреді. Құндылықтар – сезім мен ақыл – ойдың ұштасуын және сол арқылы адамның іс - әрекетін белгілейді. Құндылық – бағдарлы тәрбиеде рухани адамгершілік ұстанымдарын жүйелі түрде жүргізу тиімділікке жеткізеді. Ол үшін оқушының мәдени құндылықтарды игеруіне, өзін - өзі дамыту дағдыларына, өмір сүре білуге 8

[close]

p. 9

бейімділігіне, тұлғааралық қатынастарды, дағдыларды игеруіне, өзіне және өзгеге жауапкершілікпен қарауына көмектесу басты нысана болып табылады. Құндылықтар тек объективті, яғни шынайы ғана болады, ол адамға тәуелді емес, солай бола тұра, субьективті өйткені ол адам санасында орын алады. Құндылықтар сезім арқылы қабылданады, ал сана арқылы оны түсінуге болады, соның нәтижесінде тұлға құндылықты игереді де, іс - әрекет етеді. Білім берудегі құндылық бағдар сезім мен ақыл – ойға тең дәрежеде сүйенуі қажет. Осы тепе – теңдіктің болмауынан білім жүйесінде сыңаржақты педагогикалық көзқарастар орын алып келгені белгілі. Сондықтан да, мектептерде құндылық – бағдарлы тәрбие үлгісін ұстанып, оны өмірге ендіру көкейтесті мәселелердің бірі болып табылады, -деп атап көрсетеді. Ғылыми философияның түсінуінде дүниедегі ең бағалы, асыл байлық – адам. Ол барлық әлеуметтік қозғалыстар мен қимыл - әрекеттердің негізгі, өлшемі және мақсаты. Жер шарындағы небір ғаламат табыстардың қайнар көзі, ақыл – ой туындыларының құдіретті иесі. Мәдениет субъектісі бола отырып, адам әрдайым өз белсенділігін көрсетіп отырады. Ол белсенділік ақылға сыйымды болса, мәдениет табиғаттың көркейіп, бүгінгі бір күндік мақсаттан туатын болса, табиғатқа нұқсан келтіреді, экологиялық апаттар туғызады. Себебі, тарихи процесте табиғат пен мәдениет ажырамас бірлікте болып табылады. Табиғат пен мәдениеттің арақатынасы – адамның табиғатқа қатысты, табиғатпен байланысты, табиғи ортаны игеру әдісі. Материалдық игіліктерді өндірсе де, рухани қызметпен айналысса да, адам сол табиғаттан нәр алады, басқаша айтқанда, оның тарихы, дамуы табиғатқа байланысты. Анықтап айтқанда, табиғат материалдық өндірістің мазмұны анықтауда ерекше рөл атқарады. Әлеуметтік ғылымы тұрғысынан “адамгершілік, этикалық нормаларды абсолюттік талаптар ретінде орындауына орай адам бойындағы әлеуметтік қасиеттің жоғары көрінісі және мәдениеттілік бастаулары” - деп атап көрсетеді. Әлеуметтану ғылымында адам тұлғасын зерттеуде тұлғалық қасиетті анықтаудың бірнеше деңгейлерін қолдану қабылданған: табиғи, бұл басқа адамдардың ықпалынан тәуелсіз адамның өзінде болатын және дамитын жағдайлар; биологиялық, бұл жалпы шыққан тегі; тұқым қуалаушылық, бұл ата-ана қанының негізінде болатын және дамитын факторлар (биологиялықтың бәрі бірдей тұқым қуаламайды); әлеуметтік, адамға әлеуметтендіру барысында, басқа адамдармен қарым-қатынаста және өзара іс-әрекет арқылы сіңісті болып, қабылдаған белгілер. Аймақтану материалдары оқушылардың ғылыми дүниетанымдық көзқарасын қалыптастыруға үлкен ықпал етеді. Б.Лихачев ұсынған ғылыми педагогикалық тұжырымдамада тұлғаның қатынастар жүйесінде тұлғаның тұтас қалыптасуы, іс-әрекет, қарым-қатынас, дүниетаным, сезім мен еріктің бірлігі идеясынан туындайды. Дүниетанымдық сана – баланың сезімі мен жігері, еркіне байланысты болатыны, сезім –сананың қуаттануына мүмкіндік жасай отырып, ерікті қалыптастыруға жағдай тудыратынына тоқталады. 9

[close]

p. 10

Тұлғаның қалыптасуын әлеуметтік ғылым тұрғысынан қарастыратын болсақ “адам-қоғам-табиғат” өзара бірлікте қарастыра отырып, тұлғаны қалыптастыруда өндірістік қатынастар мен қоғамдық ортаны негізгі деп қабылдайды. “Тұлғаның барлық көріністерінің жиынтығы мен бірлігі, олардың өзара бір-бірімен байланысы оның әлеуметтік құрылымын құрайды. Тұлғаның әлеуметтік құрылымының негізін қоғамдық, әлеуметтік қатынастар қалыптастырады. Осы тұрғыдан алып қарайтын болсақ, рухани-адамгершілік тәрбие беру барысында стратегиялық және тактикалық жағдайларды іске асыруда біз төмендегі мәселелерді шешу арқылы жаңа әлеуметтік даму жағдайында алдымызға қойған негізгі талаптарымызды орындай аламыз: - рухани-адамгершілік тәрбие беру үрдісінде ұлттық және әлемдік дәрежедегі құндылықтарды өзара байланыстыра отырып, тұлғаның бойындағы рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру; - жүйелі-ұйымдастыру тұрғысынан мектеп, ата-ана және әлеуметтік ортаны өзара сабақтастыра отырып, мақсатты түрде оқушыларға руханиадамгершілік тәрбие беруді ұйымдастыру; - оқушылардың жас және дара ерекшеліктерін ескере отырып, руханиадамгершілік тәрбие берудің формалары мен әдістерін нақты пайдалана білу; - аймақтық ерекшеліктерді ескеру, туған елге, жерге, ауылға, қалаға, т.б. сүйіспеншілігі арқылы, рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру; - Қазақстан Республикасының ұстап отырған бағытына сәйкес, оқушылардың рухани-адамгершілік көзқарастарын қалыптастыру; - кешенді тұрғыда ықпал ету арқылы біз, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан рухани-адамгершілік, әлеуметтік құндылықтарды, тәжірибелерді жүйелі түрде пайдалану. Оқушылардың бойында рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастыруда олардың жеке бас және жас ерекшелігіне байланысты тұлғаның тәрбиелілігін білімге, қоршаған әлеуметтік ортаға, табиғатқа, еңбекке, өзіне деген қатынасы оның іс-әрекеті, мінез-құлқы, қарым-қатынасы арқылы айқындалады. Рухани-адамгершілік тәрбиені ұйымдастыру барысында төмендегі ісәрекеттер атқарылды: - қоғамдағы жаңа әлеуметтік экономикалық және мектептегі әлеуметтік ортаның ерекшеліктерін ескере отырып рухани-адамгершілік тәрбие берудің жалпымектептік бағдарламасы жасалды; - пән сабақтарды, сабақтан тыс уақыттаға іс-шараларды ұйымдастыруға байланысты әдістемелік ұсыныстар дайындалды; - оқушылардың білімдік және тәрбиелік деңгейлерін анықталды; - мақсатты нақты айқындауға байланысты тәрбие беруге байланысты формалар мен әдістерді таңдау және практикаға ендірілді; - зерттеудің аралық және қорытынды нәтижелелерін айқындауға байланысты бақылау срездерін жүргізілді; 10

[close]

p. 11

- негізделген және нақтыланған әдістемелік ұсыныстарды іс-тәжірибеге енгізілді. Оқушылардың пән сабақтарында меңгерген білімдерін, үлгі-өнегелерін сыныптан тыс жүргізілетін жұмыстарда пайдалану қоғамдық еңбекпен айналысуға, ой-өрістерінің кеңеюіне үлкен ықпалын тигізе отырып, руханиадамгершілік құндылықтарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Адамгершілік – адамның өзіне тән жеке тәртібін реттейтін, сүйіспеншілік, адалдық, шындық, әділдік, еңбексүйгіштік, ұжымшылдық сынды адамгершілік категорияларды, адамгершілік нормаларды, сапаларды біріктіретін тұлғалық сипаттама. Адамгершілік норма – тұлғаның қоғаммен, табиғатпен, қоршаған әлеуметтік ортамен қарым-қатынастағы іс-әрекеті. Сластенин В.А., Каширин В.П. адам жаратылысын табиғатпен, қоршаған аймақпен байланыстыра қарастыруды көздейді. Табиғат – адам тіршілігінің табиғи – биологиялық алғышарты, адамның әлеуметтік мәні тұрғысынан қарастырады. Зерттеу жұмысы барысында ғаламдардың табиғат-адам-қоғам өзара байланысы негізінде ұсынған теориялық тұжырымдарын аймақтану материалдары арқылы тұлғаның бойында рухани-адамгершілік қасиеттерді қалыптастыруда басшылыққа алдық. Педагогика және психология ғылымдары тұрғысынан: адамгершілік, мінез-құлық; рухани-адамгершілік тәрбие; адамгершілік сезім; адамгершілік сана; тарихи сана; ұлттық мұрат (идея); ұлттық идеология; ұлттық сана; географиялық сана; мораль; адамгершілік көзқарас; тағылым; ізгілік; менталитет, т.б. сияқты іс-әрекеттер мен қасиеттерді оқушылардың бойына сіңіре білуіміз керек. Әдебиеттер: 1. С. Қалиев Қазақ этнопедагогика тарихы Алматы. Білім 1999 ж 2. Ұзақбаева С. «Тамыры терең тәрбие» Алматы. Білім 1995-231 б 3. Қ. Жарықбаев «Қазақ тәлімдік тәрбиесі» Алматы 1995 ж 4. Кенжеахметұлы С «Қазақтың салт – дәстүрлері мен әдет ғұрыптары» Алматы. Ана тілі 1994 ж. 80-81 б. ӘОЖ 376. ҚАЗІРГІ МЕКТЕПТЕРДЕ ОҚЫТУ ЖӘНЕ ТӘРБИЕ ҮДЕРІСІНІҢ ПЕДАГОГИКА - ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ МАЗМҰНЫ Жапбарова Г.А., Абуова Б.Ж. ОҚМПИ, Шымкент қаласы Резюме В статье рассматривается психолого-педагогическое содердания обучения и воспитания с современной школе Summary In tҺis article literary language style developing metһods and tһe basic period of stylistic concepts foundatiоn of pupils are defined. 11

[close]

p. 12

Қазіргі мектептің даму болашағы қоғамның даму үдерісімен, білімнің ғылыми интеграцияға ұмтылуымен, қоғамда жинақталып және үнемі өсіп отыратын информация көлемінің әртүрлі тегімен анықталады. Сондықтан қазіргі мектептерде оқыту үдерісі. Жаңаруды нәтижелі әдістәсілдер мен педагогикалық технологияларды тиімді пайдалануды мақсат етеді. Әсіресе, оқыту үдерісі қазіргі психологиялық-педагогикалық теорияға негізделеді. Олар: тұлға теориясы, іс-әрекет теориясы, қатысымдық теория, дамыта оқыту теориясы т.б. Ал оқытудың негізі – мұғалім мен оқушының әрекеті. Демек, болашақ мектептің дамуы осы оқу-оқыту әрекетін нәтижелі де сапалы ұйымдастыру болмақ. Қандай да болмасын бірлесіп іс-әрекет етудің, қарым-қатынастың сөздер мен хабар алмасудан басқа тақырыбы бар. Бұл астыртын тақырыпта іс-әрекетке қатысушының өмірлік құндылықтары айқындалып, қарым-қатынас түрін анықтайды. Бірлескен іс-әрекет жағдайының объективтік немесе формальдық құрылымнан басқа, формальдық емес, психологиялық, құндылық мағыналы құрылымы бар. Бұл құрылым іс-әрекет жасау жағдайының адам мүмкіншіліктерімен сәйкес болуын сипаттайды. Яғни, оқыту үдерісіндегі бірігіп іс-әрекет жасау жағдайының адам мүмкіншіліктерімен сәйкес болуын сипаттайды. Яғни, оқыту процесіндегі бірігіп іс-әрекет жасау жағдайының психологиялық мазмұны осы жағдайдың психологиялық қасиеттері болып табылады. Бұл қасиеттер сезімдермен айқындалады. Жайлы оң сезім – жағдайдың адамға сәйкес келуі, теріс сезім – сәйкес келмеуі. Сондықтан бірлесіп іс-әрекет ету жағдайына, қарым-қатынасқа психологиялық сараптама жасауда ең бастысы – нақты қарым-қатынастың психологиялық құрылымын материал арқылы ажырата білу. Ғалымдар қарымқатынас жағдайында психологиялық құрылымның мынадай деңгейлерін көрсетеді: А) бірігіп іс-әрекетке қатысушылардың психологиялық позициялары; Ә) олардың негізгі себептері; Б) екі жақтың психологиялық мақсаттары; В) бірігіп іс-әрекетке қатысушылардың тәртіп тәсілдері. 1. Бірігіп іс-әрекетке қатысушылардың психологиялық позициялары: А) тең құқылы, бір деңгейдегі қарым-қатынас субъектілері, бірін-бірі өз мақсатына жету құралы емес, құндылық ретінде қабылдайтын (партнерлер), яғни олар әр тәртібін және бағыттарын қатаң бақылап, бекітіп, оның өзекті жағдайын, тұлғааралық қарым-қатынас шарттарын ескермей, еркінен тыс керек арнаға бағыттайды. 2. Бірігіп іс-әрекетке қатысушылардың негізгі себептері – бұл олардың бағытталуы: А) бірігіп іс-әрекет жасауға (серіктестің қажеттіліктері және қызығушылығы ескеріледі); Ә) еркінен тыс әсер етуге (тек өз қызығушылығы мен мақсаттары ескеріледі). 3) Бірігіп іс-әрекетке қатысушылардың психологиялық мақсаттары: 12

[close]

p. 13

А) серіктестің субъектілігін көтеру, яғни оның белсенділігін, өз бетінше жұмыс істеу қабілетін, ынталылығын, жауапкершілігін, оның адамгершілік қасиеттерін тірек ету. Ә) серіктестің субъектілігін басу, оның белсенділігін, ынталылығын, адамгершілік сезімдерін шектеу. 4. Бірігіп іс-әрекетке қатысушылар тәртібінің тәсілдері: А) субъект-субъектілік қарым-қатынасқа тән: серіктес серіктесті тыңдайды, естиді, оған құндылық ретінде қарайды (оның жоспарларын, қызығушылығын, сезімдерін тілектерін, уақытын, көзқарасын сыйлайды), өз бетінше шешім қабылдауға құқығын мойындайды; Ә) Субъект-объектілік қарым-қатынасқа тән серіктес серіктесті тыңдамайды, естімейді: оған өз мақсатына жету құралы ретінде қарайды; өз бетінше шешім қабылдауға құқылығын мойындамайды; билік жасайды; серіктеспен манипуляция жасайды; қорқыту, әлімжеттік жасау; аяушылыққа жүгіну; саудалау (сен маған – мен саған); серіктестің маңыздылығын уақытша көтермелеу; адамгершілік қасиетіне жүгіну (кінәлау, қарыздылық сезімін қалыптастыру). Қазіргі күні мектеп оқушыларын белгілі бір білім көлемімен қамтамасыз ету жеткіліксіз, бұл таңда оқушыларды оқуға, білім алуға үйрету міндетіне көп мән беріліп тұр,ал бұл психологиялық тұрғыдан – оларды «білім алғым, оқығым келеді» деуге үйрету. Қазіргі білім беру жүйесінде педагогтар көбіне баланы еркінен тыс оқыту, бағаны саудалау, жазамен қорқыту жолдарын көп іздейді. Оқытуды интенсивтендіру күштеумен, зорлаумен іске аспайды. Оқушының мұғаліммен, балалардың бір-бірімен бірігіп орындаған шығармашылық жұмысы ғана оқуға қызығушылықты арттырады. Әрине, бұл мұғалім мен оқушының бірге атқарған ойлау іс-әрекеті, білім алу процесін бірігіп ұйымдастыру. Ғалымдардың зерттеуі көрсетіп отырғандай, көптеген мұғалімдер бұл жағдайды түсіне бермейді, яғни алдына шешілуге тиіс кәсіби міндет қоймайды. Ал осындай міндет қойған жағдайда көптеген сұрақтар туындайды. Мысалы, бірігіп орындаған іс-әрекет жағдайында оқушымен қарым-қатынас қалай өзгереді? Немесе бірігіп іс-әрекет ұйымдастыру үшін қандай қарым-қатынас құру қажет? Ол үшін мұғалімнің қандай коммуникативтік мүмкіншіліктері болуы керек? Ол мүмкіншіктерді қалай қалыптастыруға болады? Бұл сұрақтардың жауаптары ынтымақтастық педагогиканың немесе мағыналық педагогиканың психологиялық негізін қалайды. Жаңа (субъект-субъектілік) білім беру парадигмасында оқу – бұл оқушының өзінің көп компоненттерден: оқу міндетінен, оқу іс-әрекетінен, өзінөзі бақылау және бағалаудан, өзінің психологиялық дамуындағы өзгерістерді бағалаудан, өз жеке тұлғасын сипаттаудан құралатын белсенді тұтас іс-әрекеті. А.Н.Леонтьев айтқандай, білімнен тәрбие алу үшін, білімнің өзіне қарымқатынасты тәрбиелеу керек. Яғни, оқыту барысында білімге, білім алу 13

[close]

p. 14

әдістеріне белсенді, ішкі қарым-қатынасты дамыту қажет. Тек сол жағдайда меңгерілген білім және жұмыс әдістері жеке тұлғаны дамытады. Сондықтан білім берудің жаңа (субъект-субъектілік) парадигмасында оқытудың мазмұны мен әдістері әр жастағы оқушы білімінің тұлғалық мағынасына сәйкестігі тұрғысынан орындалуы тиіс. С.М.Жакуповтың айтуынша, “Білім – сөздермен бекітілген ұғымдар, түсініктер жүйесі. Әр ұғымның екі жағы – объективті мағынасы және субъективті мәні бар. Яғни, өзінің ішкі, психологиялық тұрғыңнан білім беру – екі байланысқан процестің – білім мен математикалық бірлігі. Оқытудың мағынасы – бұл күрделі тұлғалық қалыптасу: - баланың отбасында және әлеуметтік ортасында мақұлданған, қоғамда қалыптасқан өнегелік құндылықтарға негізделген білімнің объективтік маңыздылығын түсіну; - бала өзінің оқу әрекетін өзі бағалау, бақылау және талаптану деңгейіне негізделген оқытудың субъективтік маңызын түсіну; ал баланың талаптану деңгейі оның дәл қазіргі мүмкіншіліктері мен кейін болатын мүмкіншіліктері туралы түсінігімен анықталады. Бұл аспектілер оқу барысында даму процесінде болғандықтан, оқытудың мағыналық сапасы да өзгеріп отырады. Оқушының білімге бағыты да, оқу мотиві де оқу мағынасына байланысты. Оқу мағынасы – пән саласының адамға, адам қажеттіліктеріне дәл қазіргі кездегі сәйкестігі болса, онда мұғалім мен оқушының бір мағыналық деңгейде жұмыс істеуі мағыналық педагогиканың негізгі принципі болады. Ал мағыналық педагогика даму құбылысы ретінде адам табиғатын толық ескереді. Бірақ бір мағыналық деңгейде жұмыс істеу принципі мұғалімнің алдына проблема қояды – жас ерекшелігіне сай бала оқуының тұлғалық мағынасына оқыту мазмұны мен әдістерінің сәйкестігін қамтамасыз ету. Бұл проблеманың шешімі – дәл осы кезде адамға толық сәйкес келетін пән мағынасын беру, себебі баланың құндылық мағыналық шамасынан тыс нәрсе оның санасына кірмейді. Түйсіну заңына сәйкес, адам үшін сыртқы әлемдегі құндылығы және мағынасы жоқ зат адам санасынан көрініс таппайды. Сондықтан педагогтың әр бала қажеттіліктері мен мүмкіншіліктерін тез таба білу қажеті мағыналық педагогиканың негізі болып табылады. Мағыналық сәйкестіктер эмоциямен берілетіндіктен, сәйкестікпен қамтамасыз ететін негізгі механизм – эмпатия (оқушының мағыналық құндылықтарына, мүмкіншіліктері мен қажеттіліктеріне түсінушілікпен, тілектестікпен қарау). Л.С.Выготскийдің айтуынша, баланың әлеуметтік болмыспен, үлкендермен бірігіп іс-әрекетке түсуі оның психологиялық даму көзі болып табылады. Сондықтан жаңа мектеп приоритеті, құндылығы болып тек қана білім емес, білім алу жолдары болады. Сонда ғана білім сенімге, көзқараса ауысады, оқушының тұлғалық негізін құрайды. Екі тұлға – мұғалім өмірлік кеңістік ұйымдастырады. Оқушы білімді терең қабылдау үшін, мұғалім мен оқушы арасында қандай біріккен іс-әрекет болу керек? 14

[close]

p. 15

1. Білім мен тұлғаны дамыту үшін, саналы түрде қабылдануы қажет. Сабақты оқыту процесінде жаңа кең деңгейге – пәндік тақырыпты түсіндіру шеңберінен шығып, оқушының өмірлік бағыттарын оқу пәнімен кең көлемде байланыстыру арқылы – пәнаралық жаңа әдіске, қорытындылауға, заңдылықтарға, жүйелерге, жалпыадамзаттық құндылықтарға және проблемаларға шығу қажет. Бұл теориялық ойлау қабілетін дамыту арқылы мүмкін болатын құбылыс. 2. Теориялық ойлау арқылы пәннің жүйелік сапасы – құндылығы, мағынасы мен мәні танылады. Сондықтан оқушының ойлау әрекетін дамыта оқыту; оқушы мен мұғалімнің ынтымақтастығын ұйымдастыру (оқушысубъект); әртүрлі көзқарастарды салыстыру, аргументтеу, негіздеу, топтық, ұжымдық жұмыс түрлерін, ұжымдық ойлау әрекетін ұйымдастыру арқылы дамыту қажет. Оқушының ойлау әрекетін ұйымдастырғанда, проблеманы қайта тұжырымдап айту арқылы мағынасын өзгертуге болады. Мағына эмоциямен суреттелетіндіктен теріс эмоцияны бейтарап эмоция арқылы оңға өзгерту мағыналық өзгеріске әкеледі: заттың, адамның, құбылыстың сәйкессіздігі бейтараптық арқылы сәйкестікке ауысады. Практикада бұл механизм құнсыз, мәнсіз нәрседен арылып, құнды, мәнді ұғымдарды түсінуге көмектеседі. Егер бала “мұның мен үшін қандай мәні бар?” деген сұраққа жауап таба алса, оқушы проблеманың мағынасына ене білгені. Бұл мағыналық сәйкестікті қалыптастыру және ойлау қабілетін реттестіру механизмі. Мағыналық реттестірудің тағы бір формасы – белсенді әдістер. Оқытудың белсенді әдістеріоқушының танымдық әрекеттерін жандандыратын эффективті тәсілдердің бірі. Себебі оқушылар “қайраткерлерге”, “ойшылдарға” айналып ісәрекетке қатысушылар болып табылады. Ойлау – диалогтық құбылыс, өйткені ол топта, пікірталаста, айтыста туындайды. Оқушының мотивтерімен жұмыс. Ой басқа ойдан емес, біздің санамыздың мотивациялық өрісінен туындайды. Оқушының ойлау әрекетін ұйымдастырғанда оқу мотивациясы сыртан болмау керек: мәжбүрлеу, күштеу көптеген оқушыларға кері әсіре етеді. Баланың ішкі мотивациясы болған жөн: өз себептері, орындаған әрекеттеріне қанағаттану, өзін-өзі сыйлау. Қажеттіліктер (тек қана оқушы емес, адам болу, жай адам емес құзырлы адам болу қажеттілігі) және мүмкіншіліктер – белсенділік көзі. Сондықтан оқушының құзырлы адам болуға талпынысын сыйлау керек. Мұғалімнің кері байланысы бақылау және бақылау түрінде емес, нақты және хабарлы түрде болғаны жөн. 4. Жеке тұлғаға білім беру технология арқылы емес, кімге білім берп тұрғаныңдытүсіну арқылы болады. Сондықтан педагогтың өзінің түсінісудің тұлғаралық “механизмдерімен” жұмыс істеуінің мәні зор. Бұл оның мынадай қабілеттерінен айқындалады: - децентрация – өзін оқушының орнына қойып, әлемге баланың көзімен қарай білу, яғни оқушының пікірін қабылдау, оның пікірі мен тәрбиесіне теріс әсер болдырмау; 15

[close]

Comments

no comments yet