p. 1

büyük sorular büyük deney posteri derginizle birlikte bilim ve teknik evrenin en büyük sorulari negatif enerji negatif Çekim aylik popüler bilim dergisi nisan 2010 yil 43 sayi 509 4 tl cern de yeni keiflere doru büyük deney baladi kiisel tip 09 9 771300 338001

[close]

p. 2

bilim ve teknik aylik popüler bilim dergisi yil 43 sayi 509 nisan 2010 benim mânevi mirasim ilim ve akildir mustafa kemal atatürk evrenin oluumu ve yapisi hakkindaki fizik kuramlari yeni bir baharin eiinde cern deki dev fizik makinesi büyük hadron Çarpitiricisi nin lhc gözü fizik kuramlariyla teorik olarak öngörülüp de henüz bulunamayan bir parçacii ariyor aranan bu parçacik bilinen parçaciklar arasindaki etkileimi saladii kuvvet taidii parçaciklara kütlelerini kazandirdii öngörülen higgs cern aratirmacilari higgs parçaciindan baka evrende var olduu kabul edilen ancak görülemeyen karanlik madde ve bilinmeyen boyutlarda mikro karadelikler gibi baka kuramsal varliklari da gözlemlemeyi umuyorlar yerin 100 metre altinda ubat in son günü ilk parçaciklar lhc etrafinda dönmeye baladi parçaciklar 19 mart ta 3,5 tev e trilyon elektron volt kadar hizlandirildi elinizdeki dergimizin baskisinin tamamlandii 30 mart ta ilk çarpima denemeleri balayacak büyük deneyle ilgili yayimladiiniz yazilar cern deki heyecanli kouturmalari arasinda dr melahat bilge demirköz ün konuk editörlüüyle hazirlandi dergimize katkilarindan dolayi sayin demirköz e çok teekkür ediyoruz kapak konumuzla ilgili ilk yazimiz bir söylei evrenin sinirlarini kefetmeye çalian fizikçilerin aratirma üssü cern ün genel müdürü prof dr rolf-dieter heuer ile dergimiz adina tÜbtak bilim ve teknik dergisinde yeni göreve balayan ve cern de de bir süre çalian arkadaimiz dr zeynep Ünalan görütü eski çalima arkadai heuer e lhc ve gerçekletirilecek deney hakkinda merak edilenleri sordu melahat bilge demirköz büyük deney düzenekleri küçüklerin dünyasina açilan gözler balikli yazisinda lhc deki deney düzeneklerini yani dedektörleri ele aliyor dev gözlerin en küçük parçaciklari nasil görüp bize gösterebildiklerini anlatiyor Çada bilmeceler negatif enerji negatif Çekim balikli yazisinda dr zeynep Ünalan atomalti parçaciklar dünyasi üzerinde çalian bilim insanlarini heyecanlandiran kavramlar üzerinde duruyor prof dr mehmet zeyrek higgs i ararken balikli yazisinda higgs mekanizmasi ve higgs parçaciini bize yaklatirmaya çaliiyor cern deki cms deneyi kapsaminda aratirmalara katilan mit de doktora çalimasini sürdüren yetkin yilmaz en youn madde balikli yazisinda lhc nin hizlandiracai parçaciklar sayesinde ulamayi umduumuz evrendeki büyük boluu dolduran youn maddeyi anlatiyor arkadaimiz alp akolu ise aratirmacilari en küçüü aramaya iten evrenin en büyük sorularini ele aliyor kapak konumuz çerçevesindeki yazilarin yaninda kiisel tip modern yaamin gizli tehdidi astim ai zamani optik ve iiin Ölçümü ekran teknolojileri ve akilli gida ambalajlari balikli yazilar ve köelerdeki youn içerikle sizleri ba baa birakiyoruz bilim ve teknik ailesine yeni katilan dr zeynep Ünalan a ve askerlik görevini tamamlayarak dergimizdeki görevine balayan arkadaimiz dr bülent gözceliolu na aramiza hogeldin diyoruz saygilarimizla duran akca sahibi tÜbtak adina bakan prof dr nüket yeti popüler bilim yayinlari müdürü genel yayin yönetmeni adnan bahadir adnan.bahadir@tubitak.gov.tr Ödül evren töngür yazi ve aratirma alp akolu lay Çelik alp.akoglu@tubitak.gov.tr ilay.celik@tubitak.gov.tr web sadi atilgan sadi.atilgan@tubitak.gov.tr okur likileri dari hizmetler e sonnur Özcan sonnur.ozcan@tubitak.gov.tr dr bülent gözceliolu dr Özlem kinci burak kale bulent.gozcelioglu@tubitak.gov.tr ozlem.ikinci@tubitak.gov.tr burak.kale@tubitak.gov.tr mali yönetmen h mustafa uçar mran tok imran.tok@tubitak.gov.tr mustafa.ucar@tubitak.gov.tr sorumlu yazi leri müdürü duran akca duran.akca@tubitak.gov.tr dr zeynep Ünalan redaksiyon umut hasdemir sevil kivan yayin kurulu prof dr Ömer cebeci doç dr tarik baykara prof dr atilla güngör dr ükrü kaya adnan kurt yrd doç dr ahmet onat prof dr muharrem yazici zeynep.unalan@tubitak.gov.tr umut.hasdemir@tubitak.gov.tr sevil.kivan@tubitak.gov.tr yazima adresi bilim ve teknik dergisi atatürk bulvari no 221 kavaklidere 06100 Çankaya ankara tel 312 427 06 25 312 427 23 92 faks 312 427 66 77 okur likileri 312 467 32 46 312 468 53 00/1061-3438 faks 312 427 13 36 internet www.biltek.tubitak.gov.tr e-posta bteknik@tubitak.gov.tr issn 977-1300-3380 fiyati 4 tl yurtdii fiyati 5 euro daitim tdp a http www.tdp.com.tr baski mpress baski tesisleri maj ç ve di tic a imajas.com.tr baski tarihi 29.03.2010 Özlem Özbal ozlem.ozbal@tubitak.gov.tr adem uluda adem.uludag@tubitak.gov.tr grafik tasarim uygulama Ödül evren töngür odul.tongur@tubitak.gov.tr bilim ve teknik dergisi milli eitim bakanlii [tebliler dergisi 30.11.1970 sayfa 407b karar no 10247 tarafindan lise ve dengi okullara genelkurmay bakanlii [7 ubat 1979 hrk 4013-22-79 et krs sayi nr.83 tarafindan silahli kuvvetler personeline tavsiye edilmitir.

[close]

p. 3

çindekiler 28 50 58 büyük hadron Çarpitiricisi na lhc ancak büyük deney düzenekleri yaraabilirdi en büyükleri olan ve ismini mitolojide zeus tarafindan dünya yi omuzlari üzerinde taimakla cezalandirilan bir titandan alan atlas deneyinden en küçükleri olup cms dedektöründeki çarpimalari uzaktan gözlemleyen totem deneyine kadar hepsi insanliin en küçüklerin dünyasina açilan gözü lhc çemberi üzerinde belli çarpima noktalarina yerletirilmi olan atlas cms lhcb alice ve totem deney düzeneklerinde doanin izin verdii ve bilimin bulabildii en ileri teknolojinin harikalari olan parçacik dedektörleri kullaniliyor Çözünürlükleri saç telinden daha ince olabilen dedektörler çapi 25 metreyi bulan deney düzenekleri içinde çarpimalardan çikan yüksek enerjili parçaciklari gözlemliyor nsanolu çok kisa bir süre öncesine kadar evrenin merkezinde olduunu düünmütü ama bu yaklaim evrenin ne kadar büyük olduu konusunda bir fikir vermiyordu aslinda o zamanlar dünya nin büyüklüü bile bilinmiyordu hatta düz olduunu kenarina fazla yaklaildiinda aai düüleceini düünenler vardi 1500 lü yillarda kopernik evrenin merkezinin dünya deil güne olduunu öne sürdüünde yer yerinden oynadi bugünse dünya nin evrendeki yüz milyarlaca gökadadan biri olan samanyolu ndaki milyarlarca yildizdan biri olan güne in çevresindeki bir gezegen olduunu biliyoruz günümüzde evrenin oluumu yapisi ve evrendeki yerimizle ilgili birçok soru yanitlanmi durumda ancak yanitlanmayi bekleyen bir o kadar daha soru var bunlar arasindan seçtiimiz birkaçini ve yanitlarini en basit ekliyle sizlere aktarmaya çalitik nsan gen haritasinin tamamlanmasiyla tipta yepyeni bir çaa girdik kiisel tip kiisel farkliliklar ne olursa olsun ayni hastalik için belli bir tedavinin uygulandii dönem in kapilarini yava yava kapatmaya ve genetik yapimiz göz önüne alinarak tedavinin uygulandii kiisel tip dönemi ne girmeye baladik son birkaç yildir kurulan özel irketler birkaç yüz dolar kariliinda dna niza bakarak hangi hastaliklara yakalanabileceinizi dahi belirlemeye baladilar bu gelimeler sonucu yakin bir gelecekte doktora giderken kendi vücudumuzun el kitabi olan kiisel gen haritamizi da yanimizda götürüyor olacaiz.

[close]

p. 4

haberler 4 türkiye den haberler duran akca 12 tekno-yaam osman topaç 14 ctrl+alt+del levent dakiran 18 amatör gökyüzü fotoraflari yarimasi alp akolu 20 büyük hadron Çarpitiricisinin vaat ettikleri zeynep Ünalan 24 büyük deney düzenekleri küçüklerin dünyasina açilan gözler melahat bilge demirköz 28 Çada bilmeceler negatif enerji negatif Çekim zeynep Ünalan 36 higgs i ararken mehmet zeyrek 42 en youn madde yetkin yilmaz 46 evrenin en büyük sorulari alp akolu 50 kiisel tip bahri karaçay 58 cepten Ücretsiz konuturan yazilim levent dakiran 65 modern yaamin gizli tehdidi astim Özlem kinci 66 ai zamani lay Çelik 70 optik ve iiin Ölçümü Özcan bazkir a kamuran türkolu 74 ekran teknolojileri burak kale 80 ambalajlamada yeni teknolojiler akilli gida ambalajlari mehmet seçkin aday cengiz caner 86 jestleri kullanmak zekâyi arttirir mi ouzhan vicil 95 90 92 96 türkiye doasi bülent gözceliolu psikiyatri kemal sayar salik ferda enel 100 102 104 107 108 110 gökyüzü alp akolu matemanya muammer abali bilim tarihinden abdurrahman cokun bilim ve teknik le kirk yil alp akolu yayin dünyasi lay Çelik zekâ oyunlari emrehan halici

[close]

p. 5

haberler alinmamiti veri analizi üzerinde çalian fizikçilerin dilei ise belli bir enerjide ellerine çok veri geçmesi te 18 ila 24 aylik süreç hizlandiricida çalianlarin deil bululara yol açmak isteyen fizikçilerin isteiydi lhc nin 7tev lik kousunda uzun bir süreden beri 2tev lik çarpimalar gerçekletirerek veri toplayan chicago nun diindaki fermi laboratuvari ndaki tevatron deneylerinin yeni fizik bulularina olan hassasiyetinin ötesine geçilmesi planlaniyor lhc deki miknatislarin balanti noktalarindaki zayifliktan dolayi amaçlanan 14 tev lik enerjiye çikmanin uzun bir yenileme sürecinden sonra ancak salikli olacai kararina varildi 2010 ve 2011 sürecinde 7 tev de çaliacak olan çarpitiricinin 2012 de yenilenmesi ve 2013 te amaçlanan enerjiye çikmasi düünülüyor lhc den yeni bir dünya rekoru dr melahat bilge demirköz yapilabilecek fizik ölçümü miktari da artacak alinan verilerden elde edilen fizik ölçümlerinin ancak alti ay sonra fiziin kanunlarini zorlayacak hassasiyete eriebilecei düünülüyor ubat sabahi yilin ilk parçaciklari lhc etrafinda dönmeye baladi 19 mart sabahi saat 5:20 itibariyle lhc parçaciklari iki yönde de 3,5 tev e kadar hizlandirmayi baardi bu artik lhc nin iki parçacik huzmesini 7 tev lik toplam enerjide çarpitirmaya hazir olduu anlamina geliyordu Önceden akredite olmu dünyanin önemli basin ve yayin kurulularina çarpima denemelerinin 30 mart ta balayacai ve buraya gelebilecekleri ancak bir hafta öncesinde haber verildi 30 mart sabahi ilk çarpima denemeleri iki yönde de dört parçacik huzmesi kullanilarak yapilacak amaç lhc deki dört deney düzeneinin de ayni anda çarpimalari görmeye balamasi geçtiimiz kasim ve aralik aylarinda alinan verilerin dört deney tarafindan analizi ve fizik dergilerinde yayimlanmasi birkaç ay sürdü bu enerjideki verilerin ilk analizinin yine bir kaç ay alacai düünülüyor 18 ay boyunca sürekli çaliacak olan lhc de toplanan veri miktarinin artmasiyla 4 28 chamonix toplantisi dr melahat bilge demirköz genel görelilik ve atom saatlerinin tik taklari dr zeynep Ünalan d hamonix orta avrupa nin en yüksek dai olan mont blanc in gölgesinde dünyaca mehur bir kayak merkezi olabilir ama cern de avrupa nükleer aratirmalar merkezi çalianlar için ayri bir önemi var her yil ocak ayinin sonunda cern ün hizlandirici ve deney düzeneklerinin üst düzey yöneticileri bir hafta boyunca chamonix de toplanip geçmi yilin deerlendirmesini ve gelecek yilin planlarini yapiyorlar bu yil ki chamonix toplantisinin sonucu heyecanla bekleniyordu toplantidan lhc nin büyük hadron Çarpitiricisi ubat ayinin sonunda çalimaya balamasi ve 18 ila 24 ay süresince 7 tev lik enerjide çalimasi karari çikti dünya rekoru geçtiimiz aralik ayinda 2,36 tev lik çarpimalarin gerçeklemesiyle lhc de kirilmi fakat uzun süre boyunca bu enerjide veri c ünya nin çekiminden uzaklatikça saatinizin tik taklarinin siklatii einstein in genel görelilik kuraminin bir öngörüsü daha genel bir ifade ile çekim alaninin kuvveti azaldikça zaman daha hizli akiyor bu öngörüyü deneysel olarak kanitlamak için deiik giriimlerde bulunmu bilim insanlari kulelere uçaklara roketlere saatler yerletirilerek deiik rakimlarda zamanin farkli aktii ispatlanmi tabii farkliliklar nanosaniye mertebesinde bu yüzden genelde atom saatleri kullanilmi atomdaki elektronlarin titreim frekansinin ölçümüne dayanan atom saatleri kolumuzdaki saatlerden çok daha güvenilir yine de daha hassas ölçümler için atomu lazer kullanarak yavalatip çok küçük bir bölgeye hapsetmek gerekiyor abd nin imdiki enerji bakani lazer kapani üzerine yaptii çalimalari dolayisiyla 1997 de nobel fizik Ödülü nü kazananlardan steven chu berkeley Üniversitesi nden holger müller bundan iki sene önce chu nun verilerini kullanarak

[close]

p. 6

bilim ve teknik nisan 2010 uzaya çikilmadan çekimin zaman üzerine etkisinin bulunabileceini fark etmi chu müller ve humbolt Üniversitesi nden achim peters sezyum atomlarini kullanmilar lazer kapani tekniiyle hapsedilen bir grup sezyum atomu üzerine dik dorultuda bir lazer demeti göndermiler atomlarin bir kismi lazer enerjisini sourarak balangiçta bulunduklari konumdan 0,1 milimetre yukaridaki bir konuma yükselirken bir kismi eski konumlarini korumu yüksek konumdaki sezyum atomlari için yerçekimi alani minicik bir farkla daha zayif te deney bu minicik farki tespit edebilmesi yönüyle airtici imdiye kadar yapilan deneylerden 10.000 kat daha hassas Üçlünün elde ettii sonuçla uluslararasi uzay stasyonu na 2013 te yerletirilmesi planlanan aces atomic clock ensemble in space-uzaydaki atom saati topluluu deneyinin hedeflerinden birine ulailmi oldu hem de uzaya çikmadan ve aces in maliyetinin 100 de biri masrafla camin sirri Çözülebilecek mi dr zeynep Ünalan pencere cami kati midir sivi midir sorusu üzerine hiç düünmeden kati deriz çoumuz ancak moleküler seviyede incelendiinde camin yava akan bir sividan farksiz olduu görülür katilarin birçounda atomlar sürekli tekrar ederek bir kristal yapi oluturur cam atomlarinin nasil olup da bunu gerçekletirmedii anlailamiyor daniel gabriel fahrenheit 1700 lerde çok düük sicakliklara inilerek suyu buza dönütürmeden cama dönütürebileceimizi fark eden ilk kii bazi erimi metaller için de geçerli bu durum bazi metaller eritilip içine baka atomlar katiliyor sonra aniden soutulduunda kristal yapi kazanmadan kati sivi arasi camsi bir yapiya dönüüyorlar cama dönüüm sirasindaki mekanizmayi anlamak için birçok aratirma yapilmi bazi bilim insanlari camin erime ve katilama aamasini canlandiran bilgisayar simülasyonlari hazirlamilar bazilari ise içinde plastik mikro toplarin olduu su ile modelleme yapmilar st louis deki washington Üniversitesi nden ken kelton un bakanlik ettii nesl neutron electrostatic levitation chamber ­ nötron elektrostatik levitasyon odasi projesinin amaçlarindan biri çok farkli bir deney düzenei kullanarak cama dönüüm mekanizmasini çözmek ki kisimdan oluan projenin ilk kismi hazir levitasyon odasina metal bir damla yerletiriliyor altina ve üstüne yerletirilen elektrotlara yüksek voltaj uygulandiinda metal havada asili kaliyor projenin ikinci kisminda levitasyon odasi oakridge laboratuvari ndaki nötron kaynainin yolu üzerine yerletirilecek deney birçok bilim insaninin üzerinde çalitii gelecein kuantum çekim kuraminin ekillenmesinde rol oynayabilir gündelik uygulamalarinin arasinda ise atom saatlerinin kullanildii gps ler global positioning system küresel konumlama sistemi internet ortamindaki ezamanliliin arttirilmasi var deneyin dikkat çeken bir dier yönü de barack obama tarafindan enerji bakani olarak atanan Çin asilli fizikçi chu nun o kadar iinin arasinda nasil olup da aratirmaya firsat bulabildii söylediine göre geceleri hafta sonlari ve uçak seyahatlerindeki bo vakitlerini deerlendirmi lazer ile eritilen metal soumaya birakilacak metal atomlarinin sourkenki hareketleri nötron bombardimani altinda incelenecek bir bakima deneyde nötron kaynai mikroskop olarak kullanilacak cama geçi mekanizmasi aydinlatilirsa daha salam camsi yapilar üretilebilecek bu tür malzemelerin tipta da uygulama alanlari var kirilan kemiklerin iyileme sürecinde kemie destek olmasi için ameliyatla yerletirilen camsi metaller var bunlar kemik kaynadiktan sonra ameliyatla alinmasi gerekmeyen bünyemizde eriyen metal alaimlar deneyde imdilik nötron kaynai yerine x-iini kullaniliyor aratirmacilarin ilginç bir açiklamasi var x-iini mikroskobu camsi metallerin molekül yapisinin köelerinde atomlarin yerletii bir yirmiyüzlü olduunu gösteriyor ancak geometrik bir açiklama ile yetinmeyen bir grup bilim insani termodinamik bir açiklama peinde 5

[close]

p. 7

haberler dünya dan mars a r büra kamilolu 6 yalarinda salikli maksimum 185cm boyunda ve iyi derecede ngilizce ve rusça bilenlerden oluuyor bunlarin yani sira adaylarin tip biyoloji yaam destek mühendislii bilgisayar elektronik ve mekanik mühendislii konularinda deneyimli olmasi gerekiyor japonya dan venüs e geri sayim baladi yunus can esmerolu kiilik bir ekip yakinda mars seyahatine balayacak ancak bu mars yolculuu benzeri görülmemi bir dayaniklilik testi olacak çünkü ekip 520 gün boyunca bir simülasyon gemisinin içinde u ana kadarki en gerçekçi seyahati gerçekletirecek toplamda 640 gün sürecek olan mars500 projesinin ilk aamasi 2007 nin kasim ayinda baladi ve 14 gün sürdü ikinci aama ise 2009 yilinda gerçekletirildi ve 105 gün sürdü son ve en uzun aama olan 520 gün için hazirliklar tamamlanmak üzere sürenin 520 gün olmasinin sebebi dünya dan marsa gidiin 250 gün mars yüzeyindeki aratirmalarin 30 gün dünya ya dönü süresinin ise 240 gün olarak düünülmesi 520 gün boyunca ekip her biri 550m³ hacmine sahip 4 modülden oluan bir kapsülün içinde tüm çevresel faktörlerden izole edilmi bir ekilde yaayacak bu artlarda akla gelen ilk soru adaylarin psikolojik ve ruhsal saliklarinin nasil dengelenecei nasa nin eski astronot adaylarindan alan stern doru ekip seçimi ve elenceli aktivitelerle depresyon klostrofobi gibi problemlerin ailabileceini söylüyor adaylar 20-50 ekibin haftalik programi ve diyeti uluslararasi uzay stasyonu ndaki astronotlara uygulanan sistemle ayni 7 günlük periyotta günlük egzersizlerinin yani sira 5 gün bilimsel deneylerini sürdürüp 2 gün tatil yapacaklar kapsülün içindeki ekiple iletiimi ve kontrolü salamak amaciyla baka bir ekip de görev boyunca diarida çaliacak deneyin gerçekçi olabilmesi için kontrol ekibiyle kapsül arasindaki iletiim 20 dakika gecikmeli olacak hatta zaman zaman kesintiler yapilacak deney her ne kadar gerçek bir uzay uçuu olmasa da ileride gerçekletirilecek insanli mars ve ay görevlerine iik tutacak esa aponlar bu hafta venüs klim aratirma araç larini venus climate orbiter tangashima nin güneybatisindaki adaya gönderiyor bu ada 18 mayis ta venüs ten geri dönecek olan uydunun inmesi planlanan ada jaxa daki japonya havacilik uzay gözlem ajansi uzmanlar klim aratirma araci nin venüs atmosferinin sahip olduu `süper döndürücü özelliin arkasindaki sirri çözeceini umuyor 10 yillik bir ihmalden sonra bilim insanlari yeniden dikkatlerini u soruya yönelttiler dünya ile bu kadar ortak yönü olan bir gezegen neden canlilar için misafirperverlikten bu denli uzak Üstelik bu gezegen gerek boyut gerekse younluk olarak dünya ile çok benzer ayrica demir çekirdee ve kayalikli kabua sahip olma bakimindan da dünya ile ortak yönünün fazla olduu düünülüyor hatta nisan 2006 dan beri gezegenin çevresinde dönen avrupa uzay ajansi esa ya ait venüs express adli uydudan gelen kanitlara göre venüs ün bir zamanlar bir su okyanusu olduu bile düünülebilir ancak dünya dan farkli olarak venüs sülfürik asit gaz bulutu ile çevrili ayrica atmosferinin %95 inin karbondioksitten olumasi nedeniyle yüzey sicaklii 460 °c civarinda seyrediyor ayni zamanda çok güçlü bir manyetik alana sahip olmayii da olasi yaam balangiçlarini güne kaynakli rüzgârlara kari korumasiz birakiyor peki atmosfer neden süper bir hizla dönüyor aralikta venüs e ulamasi planlanan akatsuki nin esas amaci saatte 400 kilometre hizla dönen venüs atmosferinin bu denli hizli dönmesindeki sirri ortaya çikarmak olacak venüs ün kendisi bile saatte sadece 6,5 kilometre hizla dönüyor bilim insanlari bu gizemli olayin arkasindaki mekanizmayi çözmek için venüs ekspres ten gelen verileri kullaniyor bu güne kadar birçok çözüm önerisi denense de henüz bir sonuca ulailamadi j 6 esa

[close]

p. 8

bilim ve teknik nisan 2010 bu mekanizmalarin çou dünya için de geçerli ancak dünya da neden böyle süper rüzgârlar olumuyorken venüs te oluuyor diyor jaxa da proje takimi üyesi takeshi imamura akatsuki atmosferin farkli tabakalarindaki karakteristik özellikleri aratiran kizilötesi morötesi ve radyo frekanslarinda ölçümler yapacak avrupa uzay aratirmalari ve teknolojileri merkezi-esrtc proje üyesi olan svedhem venüs ü dierlerinden farkli kilan kismi yörüngesi diyor venüs express in kutuplu yörüngesinin aksine akatsuki daha eliptik bir yörünge ile karilaacak bu da onun süper dönülü atmosferden 20 saat boyunca parçalar toplamasini salayacak svedhem in umudu akatsuki nin farkli dalga nsan ne kadar suçlu lay Çelik u luslararasi klim deiiklii paneli nin ipcc 2007 yilinda yayimladii bir rapor insan faaliyetlerinden kaynakli sera gazlarinin dünya nin isinmasinda etkili olduunu 90 kesinlikle belirtmiti ancak 2009 da ngiltere norwich teki dou anglia Üniversitesi klim aratirmalari birimi nin cru veritabaninda bulunan mesajlarin birtakim hacker larca internet ortaminda yayimlanmasindan climategate olayi çeitli aratirmalari deerlendirerek iklim deiikliinde insan etkilerinin izini sürüyor Çalimada doal deiimlerin örnein dünya nin yörüngesindeki deiikliklerin insanlarin sebep olduu karbondioksit salimlari da dahil olmak üzere çeitli etmenlerin görece etkisi hesaplaniyor stott un makalesine göre yapilan aratirmalar aaidaki sonuçlarda insan etkisi olduunu gösteriyor küresel ölçekte yüzey hava sicakliklarinda arti antarktika dahil her kitadaki yüzey hava sicakliklarinda arti atmosfer nemliliinde arti yüksek hava sicakliklarinin sonucu olarak nemlilikteki artilarin sonucunda tüm dünya daki yailarda yamur kar vb arti yai rejiminde deimeler kuru tropik bölgeler daha da kuru hale gelirken kutuplara yakin nemli bölgeler daha da nemli hale geliyor kuzey kutup bölgesi ndeki yaz buzullarinda büyük azalma okyanus yüzey sicakliinda arti atlas okyanusu nda tuzluluk artii aratirmacilar henüz deniz seviyesi yükselmesine ilikin böyle bir etki deerlendirme çalimasi yapilmadiini ayrica kasirgalarin sayisinda ve iddetinde insan etkisinin kesin olarak belirlenemediini belirtiyor yapilan yayinin hangi gruplar için ne kadar ikna edici olacaini zaman gösterecek bu arada aslinda climategate olayinin üzerinde aibe yarattii konularin küresel isinmada insanin etkisiyle pek ilgisi yok jaxa boylarinda örnekler toplamasi ile bu süper dönülü atmosferin farkli derinliklerde nasil davrandiklarinin bilgilerini barindiran bir veritabaninin oluturulabilecek olmasi bu amaca hizmet eden bir kamera ile akatsuki venüs teki iimalari fotoraflayabilen ilk uzay mekii olabilecek imdiye dek bu türdeki ölçümler venüs ekspres teki manyetometre denilen manyetik kuvvet ölçme cihazlariyla yapiliyordu bu iki uzay araci da volkanik yapilarla beneklenmi olan gezegen yüzeyinde u anda gerçekleme ihtimali olan volkanik olaylara kanit aratiriyor akatsuki nin geni görülü kizilötesi kamerasi bu konuda venüs ekspres teki cihazlara göre büyük avantaj saliyor bu yüzden venüs express kimyasal analiz yapabilen spektrometreleri ile akatsuki nin bulduu kanitlari dorulamakta kullaniliyor sonra oluan tartimanin da etkisiyle iklimbilimciler eletirilerin odainda yer aldi klim deiimi en tartimali konulardan biri haline geldi bazi insanlar iklim deiimini gezegenimizin gelecei için ciddi bir tehdit olarak görmeye devam ederken bazilari da ii iklim deiimi tehlikesinin tamamen bir aldatmaca olduu iddiasina kadar vardiran iklim deiimi üphecilerinin yaninda yer aldi bu durum iklimbilimcileri konuyla ilgili yaptiklari aratirmalarin sonuçlarini kamuoyuna daha iyi duyurmaya sevk etti ngiltere ulusal meteoroloji servisi nden met office iklimbilimci peter stott un yayimladii ve basin bültenleri ve toplantilariyla duyurduu aratirma da bunlardan biri stott ve ekibi bu makalede geçen yüzyil boyunca toplanmi verilere odaklanarak ipcc nin iklim deiiklii konusundaki son raporunun 2007 de yayimlanmasindan beri yapilan 7

[close]

p. 9

haberler jestlerle konumak neden daha kolaydir dr ouzhan vicil k onuma esnasinda çounlukla içgüdüsel olarak kullandiimiz jestler doru iletiimin vazgeçilmez unsurlari arasinda letiim dediimiz ey de aslinda sözcüklere dökülen ifadelerden çok daha geni kapsamli sesimizin tonu vurgulamalarimiz kullandiimiz vücut dili jestlerimiz ve mimiklerimiz kari tarafa ne hissettiimizle ilgili hep birer ipucu verir bu nedenle baarili iletiimciler ayni zamanda sözel olmayan bu iaretleri doru ve ölçülü kullananlar arasindan çikar sadece mesajin kari tarafa doru verilmesi kaygisiyla deil ayni zamanda duygu ve düüncelerin daha kolay ve rahat ifade edilmesine yardimci olmasi sebebiyle de büyük küçük herkes tarafindan ilgi görür jestler peki hiç düündünüz mü neden jestlerle konumak daha kolay gelir bizlere florida eyalet Üniversitesi psikiyatri profesörü michael p kaschak 8 jestler olmadan konumanin daha az sezgisel olduunu bu nedenle üzerinde daha fazla düünmeyi gerektiren bir durum olduunu belirterek bu konuda bir öneri getiriyor kaschak a göre bazen basit bir hareketle ifade ettiimiz eyler jestler olmadan çok daha karmaik kelimeler bütünü ile ifade edilmek zorunda kalinabilir Örnein masadaki cep telefonunu iaret ederek telefon ite orada demek telefonunuz hemen arkanizdaki masanin üstünde kitabin yaninda demeye göre daha hizli ve kolay ifade etmenin bir yoludur benzer bir ekilde baka türlü ifade edilmesi güç olan durumlarda da jestler hemen yardima koar Öfke nöbeti geçiren bir kii çounlukla duygu ve düüncelerini kelimelere dökmekte zorlanabilmesine karin simsiki yumruklari kari tarafa gerekli mesaji gayet baarili bir ekilde iletebilir jestlerin evrensel bir boyutu da vardir ufak tefek kültürlerarasi farkliliklar olsa da çounlukla benzer anlamlar ifade eder bazi kiiler jestlerini kullanmakta o kadar maharetlidir ki turist olarak ziyaret ettikleri ülkenin dilini bilmeseler bile kari tarafla rahatlikla anlaabilir ve ihtiyaçlarini giderebilirler aslinda konuma ve jestler arasindaki yakin ilikinin nörolojik temeline dair bazi kanitlar da mevcut cornell Üniversitesi nde geliimsel psiko-biyolog jeremy skipper in bir kaç sene önce beyindeki nöron aktivitelerine bali olarak kan dolaimindaki deiimi ölçmeye yarayan fonksiyonel mri tekniini fmri kullanarak yaptii çalimanin sonucuna göre konumalar jestlerle takviye edildiinde beynin `broca bölgesi dier beyin bölgeleri ile daha az iletiime geçiyor broca bölgesi düüncelerin kelimelere dökülmesinde ve dizilmi kelimelerin ses tellerimize iletilmesinde rol alir eer broca bölgesi tahrip olursa kii söylemek istediini bilir ve buna karar verir ancak kelimeleri seçemez anlamli konuma yapamaz ve sadece sesler çikarir jestler kullanildiinda ise broca bölgesi konuma içeriini anlamak için daha az çaba sarf ediyor buna paralel olarak beynin dier bölgelerinden konumanin ne ifade ettiini anlamak için daha az yardim almasi sonucu douyor nasil hissettiimiz kavramsal yalanmayi etkiliyor dr ouzhan vicil nsan olduu deil hissettii yatadir sözünde bir gerçeklik payi olduu purdue Üniversitesi tarafindan yapilan bilimsel bir çalima ile gösterildi pozitif düüncenin insan psikolojisi ve salii üzerine etkileri bugüne kadar birçok bilimsel çalimaya konu olup çou fizyolojik rahatsizliin temelinde stres ve üzüntünün yattii yapilan çalimalar ile gösterilmeye çaliilmitir Özellikle yalanma ile beraber beden salii ve hafiza açisindan sorunlar yaamaya baladikça moralin yüksek tutulmasi daha farkli bir önem kazaniyor kronolojik ya elbette zihinsel salik ve bilisel kavramaya ilikin kabiliyetler üzerinde çok etkili buna karin bulunduumuz yai yorumlama eklimiz bilisel yalanma sürecini tahmin edilenin ötesinde etkiliyor purdue Üniversitesi nden markus h schafer ve tetyana p shippee yalilik döneminde bilisel yetenekler üzerinde kronolojik yain mi yoksa hissedilen yain mi daha fazla etkili olduunu belirlemek amaciyla bir çalima yapti bunun için yalari 55-74 arasinda deien yaklaik 500 kii üzerinde

[close]

p. 10

bilim ve teknik nisan 2010 1995-2005 yillarini kapsayan bir anket çalimasi yapildi 1995 yilinda bu kiilere yalari konusunda nasil hissettikleri sorulduunda çounluk grup kendisini bulunduu kronolojik yaa göre 12 ya daha genç hissettiini belirtti kendisini genç hisseden bu kiilerin 10 sene sonraki durumlari dierleri ile karilatirildiinda bilisel yeteneklerine duyduklari güvenin daha yüksek oranda olduu belirlendi bu da dolayli olarak kavramsal yeteneklerinin daha iyi seviyede olduunu gösteriyor çünkü gerileme hisseden insan bunu fark eder ve güveni azalir bu çalima ile ayrica hissedilen yain kronolojik yaa nazaran bilisel kabiliyetler üzerinde daha fazla etkili olduu gösterildi bir de madalyonun öteki yüzü var toplumda kendini genç hissetme ile ilgili o yaygin kani birçoumuz kendini genç hissetmek ister ve bu yönde hissettirecek aktiviteler yapar ama hayatin bir de souk gerçekleri var ve fizyolojik olarak eninde sonunda hepimiz yalanmanin can sikici etkilerini tecrübe ederiz eer bu noktada karamsarlia düülüp kronolojik yatan daha yali hissedilmeye balanirsa bilisel kabiliyetler açisindan yalanmaya bali olarak problem yaamaya daha fazla yatkin duruma geçilmi olur bu nedenle hissedilen ya konusunda makul olmakta fayda var her eye ramen yine de toplumda böyle bir algilamanin olmasi faydali gözüküyor teknolojik gelimeleri yakindan takip etmek bulmaca çözmek hobi edinmek gibi kendini genç hissetmek adina yapilan aktivitelerin bilisel yalanmanin etkilerini azaltici ve alzheimer gibi rahatsizliklari önleyici etkiye sahip olduunu uzmanlar belirtiyorlar nsansiz uçaklar bilimin hizmetinde dr ouzhan vicil hawaii etrafindaki 15.000 km lik rotasi boyunca atmosferdeki ozon aerosol ve çeitli asal gazlarin konsantrasyonunu ölçecek bu uçu global hawk larin askeri amaçlar diinda ilk kullanililari olmayacak aslinda 2007 ve 2008 yillarinda güney kaliforniya da çikan orman yanginlarini izlemek amaciyla da onlardan faydalanilmiti nasa tarafindan abd hava kuvvetleri nden devralinan birkaç global hawk çevre bilimleri aratirmalarinda kullanilmak üzere hazirlaniyor askeri keif amaçli gelitirilmi olan global hawk lar insansiz hava araçlarindan olup yüksek irtifa ve uzun uçu süresi özelliklerine sahip Üretilen prototiplerin ilk deneme uçulari abd hava kuvvetleri tarafindan afganistan ve irak ta gerçekletirildi fakat global hawk lar bu sefer bilim için havalanacak normal artlarda insanli uçaklarin gökyüzünde ulaamadii yüksekliklerde gerçekletirilecek olan bu uçuun bilimsel amaçli insansiz uçaklar çaina öncülük etmesi bekleniyor nasa nin washington daki yer bilimleri bölümü üst yöneticisi global hawk larin iklim bilimleri için yepyeni ölçüm olanaklari salayacaini belirtiyor bu uzaktan kumandali insansiz hava araçlari planlanan uçua göre kaliforniya daki mojave Çölü nden havalanip bati istikametinde pasifik okyanusu yönünde hareket edecek ve gerçi son yirmi yilda bilimsel amaçli kullanilmak üzere bir takim insansiz uçak modelleri gelitirildi ve bunlar gökyüzündeki yerlerini aldilar fakat bugüne kadar insansiz uçaklar ciddi bir bilimsel aratirma araci olarak görülemedi bunun balica sebebi insanli uçaklara göre çok daha az yük bilimsel amaçli entegre edilen sistemler ekipman vs taiyabilmeleriydi global hawk i farkli kilan kendinden önceki modellere göre daha büyük olmasi 900 kg lik yükle 20.000 metre yükseklie çikabilmesi ve 20.000 km uçu menziline sahip olmasi bu özellikleri nedeniyle global hawk lar bilim insanlarina insanli uçaklarin çikamadiklari yüksekliklerde saatler boyu veri toplama imkâni sunuyor her ne kadar yük taima kapasitesi nedeniyle insanli aratirma uçaklarinin cazibesi uzun bir süre daha devam edecek gibi görünse de taidii potansiyel nedeniyle global hawk larin bilimsel amaçli uçularina daha sik tanik olacaiz gibi gözüküyor 9

[close]

p. 11

haberler yunuslar nsanlar kadar zeki olabilir mi yunus can esmerolu y unuslar insanlar kadar zekilerse onlarla biraz daha farkli bir iletiim kurmamiz gerekmez mi bu sorular oldukça önemli bir toplantida tartiildi amerikan bilimi gelitirme dernei nin american association for the advancement of science yillik toplantisinda konu baliklarindan biri yunuslarin zekâsinin etik ve politik etkileri idi en batan balayalim yunuslar ne kadar zeki aratirmacilar bu soruyu yaklaik 30 yildir aratiriyor ya sonuç azimsanmayacak kadar zekiler hatta panelistlerden emory Üniversitesi deniz memelileri sinir anatomisi uzmani lori marino ya göre onlar dünya daki en zeki ikinci yaratik sayilabilirler marino bu düüncesini yunus beyni üzerinde yapilan çalimalara dayandiriyor ngilizlerin ie burunlu olarak adlandirdii iri burunlu yunuslar insanlardan yaklaik 300 gram daha büyük bir beyne sahipler hatirlayalim nsan beyni ortalama 1300 gr beyin airlii vücut airlii kiyaslamasi ise insaninki kadar iyi olmasa da dev maymunlarinkinden daha iyi ayrica bu düünceyi destekleyen tek konu büyüklük deil yunuslar ayni zamanda çok karmaik neokortekse beyinde problem çözme farkindalik vb zekâ belirtileri ile ilgili bir birim sahipler ek olarak aratirmacilar yunuslarda von economo sinir hücreleri denilen hücreler de buldular bu hücreler insan ve maymunlarda duygular ve sosyal algilamalar ile balantisi olduu bilinen hücre gruplaridir sonuç olarak yunuslarin beyinleri insanlarinkinden pek de basit sayilamazlar diyor marino yunuslarin zekâlarini kullanarak yaptiklari eyler inanilmaz etkileyici diyor bilisel psikoloji uzmani diana reiss ve yunuslarin çok hizli yapabildii davranilara dikkat çekiyor reiss vaktinin çok büyük kismini akvaryumlardaki yunuslar üzerine çaliarak geçiriyor ve onlarin sosyal zekâlarinin büyük maymunlara rakip olacak düzeyde olduunu söylüyor mesela yunuslar aynada kendilerini taniyabiliyorlar bu birçok hayvanin baarili olamadii bir özellik ayrica insanlarin sergiledii karmaik mimiksel anlatimlari anlayabiliyorlar ya da özel su alti klavyesindeki tulara basarak oyuncak istemeyi örenebiliyorlar Örenme biçimleri küçük çocuklarda gördüümüz biçimlere çok benziyor diyor reiss mademki yunuslar insanlara bu kadar benziyor onlara insanlara davrandiimiz gibi davranmamiz gerekmez mi mesela onlari hayvanat bahçelerinde ya da akvaryumlarda esir etme konusunu tekrar düünmemiz gerekmez mi yunuslarin tüm bu airtici özelliklerini düününce onlari esaret altina almamiz hiç de etik deil diyor marino ve ekliyor doal ortamlarinda yaayan yunuslar yaklaik 100 kilometrekarelik bir alani kendilerine yerleim yeri olarak seçebilirken esaret altinda olanlar bunun sadece milyonda biri kadar bir alana mahkûm oluyorlar daha da üzücü örnekler de verilebilir reiss dünyanin çeitli bölgelerindeki yunus katliamlarina dikkat çekiyor ve japonya daki taiji kasabasinda çekilmi bir videoda yunuslarin nasil katledildiini gösteriyor videoda suyun tamamen kirmiziya boyandiini görmek bile bu vaheti anlamaya yetiyor bilim insanlari artik yunuslarin nasil düündüünü ve hissettiini biliyorlar elde ettikleri verileri kullanarak insanlari da yunuslara kari daha özenli davranmaya sevk edecek çalimalar yapmalilar zaten bu seneki toplantinin önemli konularindan biri de bu bizim bilimsel çalimalarimiz ve elde ettiimiz veriler uluslararasi politika ve etik çalimalarini yönlendirmekte kullanilmali diyor reis ve konumasini öyle tamamliyor bilimsel gerçekler ve yönlendirmeler corafi sinirlari amali son olarak loyola marymount Üniversitesi nden filozof thomas white yunuslarin insana benzeyen canlilar olarak düünülmesi yanli onlar dorudan insan olarak düünülmeli diyor Çünkü yunuslar felsefecilerin tanimlarina göre insan olmak için gereken özelliklerin çouna sahipler canli olmalari çevrelerinin farkina varmalari ve duygulara sahip olmalarinin yani sira kiilik sahibi olmalari kendini kontrol etme davranilari sergilemeleri ve bakalarina da etik denilebilecek ekilde davranmalari onlara insan diyebilmek için yeterlidir diyor filozof white bu özelliklerin hepsini bir arada bulabileceiniz dier tek canli insan 10

[close]

p. 12

bilim ve teknik nisan 2010 kaliforniya Üniversitesi sinir anatomisi uzmanlarindan jacopo annese ise u ana kadarki bilimsel verilerin net bir sonuç verecek boyuta ulamadii konusunda bizleri uyariyor henüz insanda bile beynin hangi kisimlarinin net olarak zekâ ile badatirilacai netlik kazanmi deil durum böyle iken yunus beyni için bir ey söylemek oldukça zor tartima yaratabilecek böylesi bir konuda yorum yapabilmek için aratirmalarin devam etmesi gerekiyor düzeyi dütüünde etkin olan özellemi sinir hücreleri tarafindan salgilanan vasopresin düzeyinin yükseldiini gösterdi bourque ile trudel çalimalarinda fare beyninden biyolojik saat ve vasopresin sinir hücreleri içeren ince tabakalar çikardilar sinir hücreleri beyinden çikarildiktan sonra bile etkindi duyusal sinir hücrelerini uyararak vasopresin üreten sinir hücreleri ile aralarindaki elektriksel etkinlii izlediler biyolojik saatle balantili sinir hücrelerinin etkin durumlari uyaniklik döngüsü ile etkin olmayan durumlarinda uyku döngüsü sinir hücreleri arasindaki iletiimi karilatirdilar duyusal ve vasopresin sinir hücreleri arasindaki iletiiminin saat hücreleri etkin durumdayken önemli derecede azaldiini gördüler farelerle insanlarin vasopresin ve biyolojik saatle ilikili sinir hücresi etkinlikleri benziyor fakat bourque eer biyolojik saatle balantili sinir hücreleri uyku açlik gibi mekanizmalari da düzenliyorsa bunu saptamak için daha çok aratirma yapmaya gerek olduunu söylüyor airi korumacilik Çocuun uyurken neden beynine zarar mi susamiyoruz veriyor dr Özlem kinci lay Çelik anada mcgill Üniversitesi salik merkezi aratirma enstitüsü nden nörofizyolog charles bourque ve eric trudel yaptiklari aratirmada insanlardaki biyolojik saatin uyku sirasinda hücrelerin su tutmasini salayan vasopresin hormonunun salgilanmasini harekete geçirerek vücuttaki su düzenlemesini kontrol ettiini gösterdiler uyanik olunan saatlerde vücut idrar yoluyla kaybedilen suyu içilerek alinan suyla dengeleyerek su oranini kontrol ediyor fakat insanlar uyurken su içmiyor ve tuvalete gitmiyor bu nedenle bu sirada vücudun gerekli suyu tutmak için baka bir mekanizma kullandii düünülüyor aratirma uyurken biyolojik saatle ilikili sinir hücresi etkinliklerinin azaldiini ve su k y apilan bir aratirma airi korumaci ya da ihmalkâr ebeveynlerin çocuklarinin psikiyatrik hastaliklara kari daha dayaniksiz olduu yönünde bulgular ortaya koydu aratirmaya göre bu tür saliksiz ebeveyn çocuk ilikileri çocuun beyninin akil hastaliklariyla ilintili bir bölgesindeki geliimi yavalatiyor japonya daki gunma Üniversitesi nden kosuke narita nin yürüttüü çalimada beyin taramalari yapilan 20 li yalarda 50 kii hayatlarinin ilk 16 yilinda ebeveynleriyle olan ilikilerini sorgulayan bir anketi yanitladi uygulanan anket çocuk ebeveyn ilikisini ölçen bir araç olarak uluslararasi kabul görmü ana babaya balanma Ölçei adli bir anketti ankette katilimcilardan ebeveynleriyle ilgili büyümemi istemezdi yaptiim her eyi kontrol etmeye çaliirdi gibi ifadeleri notlandirmalari isteniyor aratirma ekibi airi korumaci ebeveynleri olan kiilerin beyinlerinin prefrontal korteksinin belirli bir bölgesinde ebeveynleriyle salikli ilikileri olanlara göre daha az gri madde bulunduunu gözlemledi anneden deil ama babadan yana ihmalkâr tutumun da ayni bölgede daha az gri madde miktariyla bainti gösterdii görüldü prefrontal korteksin söz konusu bölgesi çocukluk döneminde geliiyor ve izofrenide ve dier akil hastaliklarinda bu bölgede yaygin olarak anormallikler görülüyor narita ve ekibi bir stres hormonu olan kortizolün ebeveynlerin ihmalinden ya da airi ilgisinden kaynakli airi saliminin ve yanli ebeveyn tutumlarindan kaynakli düük dopamin saliminin gri madde geliimini yavalattiini düünüyor sidney deki westmead hastanesi nin klinik hastaliklar bölümü nün bakani anthony harris aratirma sonuçlarinin ebeveyn tutumlarinin çocuklarda uzun vadeli etkiler yaratabildiini kamuoyuna duyurmak açisindan önemli olduunu ancak çalimada gözlenen türdeki etkilerin her zaman kalici olmayabildiini bazi bireylerin kendini çok çabuk toparlayabildiini vurguluyor avustralya daki melbourne nöropsikiyatri merkezi nden stephen wood ise beyin anormalliklerinin ille de ebeveyn tutumlarina balanamayacaini aratirmadaki deneklerin bu anormalliklere doutan sahip olup bunun sonucu olarak ebeveynleriyle iletiimde sorun yaami da olabileceini belirtiyor 11 yunus Özkazanç

[close]

p. 13

türkiye den haberler duran akca 9 teknoloji Ödülleri bavuru süreci baladi deerlendirme sisteminde farkli ölçekteki firmalari en uygun ekilde karilatirmak amaciyla mikro küçük orta ve büyük bali olmak üzere dört ayri firma ölçeinin hem ürün hem de süreç baliklari altinda deerlendirilmesi ile sekiz baari Ödülü ve firma ölçeinden baimsiz olarak bir adet büyük Ödül verilmesi öngörülüyor 9 teknoloji Ödülleri ön bavurulari 29 mart 2010 tarihinde baladi ve 14 mayis 2010 tarihine kadar sürecek Ödül süreci ve bavurulara dair detayli bilgiye www.teknoloji org.tr adresinden ulailabilir teknoloji Ödülleri ve kongresi hakkinda teknoloji Ödülleri ve kongresi tÜbtak ttgv ve tÜsad tarafindan 1997 yilinda oluturulmutur lki 1998 yilinda verilen teknoloji Ödülleri nde bugüne kadar özel ödül bavurulariyla birlikte 261 bavuru alinmi yedi irket büyük Ödül 24 irket baari Ödülü 11 irket jüri Özel Ödülü ve bir aratirma merkezi ile bir aratirmaci onur Ödülü nü almaya hak kazanmitir parçalanip yenilenirler her gün vücudumuzdaki proteinlerin 10 kadari parçalanip yerine yenileri yapilir bu konuyla ilgili akla hemen gelen sorular unlar neden böyle oluyor bu fonksiyonu ileten mekanizma nedir bu mekanizma düzgün çalimazsa ortaya çikan hastaliklar nelerdir bu hastaliklari nasil tedavi edebiliriz aaron ciechanover tüm bu sorulara cevap vermeye çaliacak konferansta proteinler konusunun yaninda kanser ve alzheimer gibi hastaliklari hedefleyen ilaç gelitirme çalimalarinda temel bilim aratirmalarinda gelinen düzey konusunda bilgiler verecek anlat okulunu web site tasarim yarimasi dünyanin en büyük teknik ve mesleki örgütlerinden ieee nin odtÜ örenci kolu ilköretim örencileri için anlat okulunu web site tasarim yarimasi ni düzenliyor türkiye nin dört bir yaninda büyük ilgi gören ve bu yil üçüncüsü düzenlenecek olan anlat okulunu web site tasarim yarimasi yla web tasarimina ilgi duyan örencilerin hayallerini yetenekleri ile buluturmalari ve gelecekte biliime yönlenmeleri hedefleniliyor yarima biliimin erken yata ve doru kullanimina tevik ederken gelecein web tasarimcilari da yeteneklerini kanitlama ve birbirinden deerli ödüllere sahip olma ansi yaninda web sitesi tasarim eitimi alma ansini yakalayacaklar lköretim örencilerinin hayalindeki okul kategorisinde yariacaklari yarimada dereceye giren 20 örenci sadece özel ödüller almakla kalmayacak ayni zamanda yeteneklerinin geleceklerine yön vermesini salamak ve biliime yönelimlerini devam ettirmek için eitim kampina katilma hakki kazanacaklar ayrica dereceye giren örencilerin öretmenleri de microsoft ve milli eitim bakanlii nin birlikte hazirladii eitimden ankara da bulunduklari süre içerisinde yararlanma hakki kazanacaklar proteinlerimiz tÜbtak ttgv ve tÜsad tarafindan ülkemizin teknolojik birikimine katki salayan kurululari tevik etmek amaciyla verilen teknoloji Ödülleri nin bavuru süreci 29 mart 2010 pazartesi günü baladi Öncelikli amaci türkiye nin teknoloji üreten bir ülke konumuna gelmesi yolunda teknolojik birikimimize katki salayan kurululari tevik etmek olan teknoloji Ödülleri bu balamda irketlerin baari öykülerini toplumun gündemine taiyarak baarinin altina imza atan irketleri tevik etmeyi toplumumuzda aratirma teknoloji gelitirme ve yenilikçilik konusunda farkindalik yaratmayi ve dier irketleri de harekete geçirmeyi hedefliyor teknoloji Ödülleri nde bu yil bavurular iki aamali ön bavuru ve son bavuru olarak alinacak kurulular pazara sunulmu ya da sunulmami bir veya birden fazla ürün/süreç gelitirme veya iyiletirme çalimalari ile teknoloji Ödülleri ne bavurabiliyor teknoloji Ödülleri 12 2004 nobel kimya Ödülü sahibi aaron ciechanover 14 mayis 2010 da tÜbtak desteinde ankara fen lisesi nde neden proteinlerimiz bizim yaamamiz çin Ölmek zorunda adli bir konferans verecek konferansa konu olan proteinlere vücudumuzu idare eden makineler diyebiliriz yürümek görmek iitmek kalp atii sindirim solunum atiklarin uzaklatirilmasi gibi bütün etkinliklerimizden onlar sorumlu etrafimizda bulunan her gün kullandiimiz eya ve giysilerimizin aksine proteinler dinamiktir sürekli ve youn bir ekilde

[close]

p. 14

bilim ve teknik nisan 2010 duran.akca@tubitak.gov.tr odtÜ de tasarim eitimi alarak eitim sonrasinda sitelerini yaz döneminde tekrar tasarlayacak olan örenciler türkiye nin en seçkin biliim dergilerinin editörlerinden ve biliim konusunda uzman isimlerden oluan jürinin önünde sunum yapacaklar yarima türkiye çapinda olup finalistler ve öretmenleri haziran ayinda gerçekletirilecek eitim sürecinde odtÜ de airlanacak ve üniversiteyi de yakindan tanima ansi yakalayacaklar yarimaya katilmak isteyen örenciler yarimanin genel yapisiyla ilgili bilgiyi ve gelimeleri www.anlatokulunu com adresinden takip edebilirler uluslararasi astronomi birlii unesco ve birlemi milletler 2009 yilini dünya astronomi yili ilan etmiti bu çerçevede bir araya gelen stanbul astronomi topluluklari 11 nisan 2009 tarihinde ilk yuri gecesi etkinliini düzenlemilerdi bu yil ikincisi düzenlenecek olan etkinlikte geçen yil ulailan 1000 kiilik katilimin daha da geniletilmesi hedefleniyor yuri gecesi nin öncelikli amaci insanolunun uzaya ilk çikiini kutlamak ayrica halkin uzay keiflerine kari merakini ilgisini arttirmak yeni nesil keifçilere ilham kaynai olabilmek dünya çapinda gençlerden oluan bir elence ve eitim ai kurulabilmek de gecenin amaçlarindan stanbul kültür Üniversitesi ataköy kampüsü nde 5-12 nisan 2010 tarihlerinde ikincisi gerçekleecek olan bu uzay festivali 7 den 70 e her insana hitap eden etkinlikler içeriyor konferanslar oyunlar gökevi seanslari gece ve gündüz gözlemleri film ve belgesel gösterimlerinin yani sira konserler var stanbul astronomi topluluklari stanbul da astronomi kulübü olan alti üniversite yani stanbul teknik Üniversitesi stanbul Üniversitesi gebze yüksek teknoloji enstitüsü dou Üniversitesi sabanci Üniversitesi ve yuri gecesi stanbul 2010 stanbul kültür Üniversitesi bünyesindeki amatör gökyüzü meraklilari tarafindan kurulmu yuri gecesi 2001 den bu yana her yil 12 nisan tarihinde uzayin kefiyle ilgili iki önemli mihenk tainin anisina kutlaniyor bunlardan ilki 12 nisan 1961 de uzaya çikan ilk insan yuri gagarin ikincisi 12 nisan 1981 de uzaya çikan ilk uzay mekii sts-1 2004 senesinde bu etkinlik en büyük ilgiye ulati ve dünya genelinde 34 ülkede 75 farkli etkinlikle kutlandi etkinlii kutlayan ehirler arasinda los angeles stockholm san francisco tel aviv tokyo gibi önemli yerler var ayrica uluslararasi uzay stasyonu nda da kutlamalar düzenlendi http www.astronomi-istanbul.com zamanlarin yeni eilimi sosyal paylaim friendfeed twitter facebook alari üzerinden internet aracilii ile bireylerin projeye gönüllü olarak destek vermesi 6-12 yalari arasinda stanbul da okumakta olan ilköretim örencileri hayalimdeki uzay temali resim çalimalarini projenin resmi sitesi http ilkteleskobum.org aracilii ile site yetkililerine gönderip öretmenleri eliinde kampanyaya katilarak okuduklari okulu el yapimi bir teleskop sahibi yapabilecekler gönderilen resimler internet sitesi üzerinden oylama usulü puan kazanacak ve en çok puani alan örencinin okulu el yapimi 6 f/5 dobson kundak teleskop sahibi olacak teleskop teslim töreni sonrasinda kazanan okulda gözlem etkinlii organize edilecek kampanya hakkinda detayli bilgi ve katilmak için http ilkteleskobum org adresi ziyaret edilebilir bilim gözlem yapmakla balar hayalindeki uzayi çiz okuluna el yapimi bir teleskop kazandir gökyüzünü gözlemlemeye bala Çocuklara bilim dünyasina katkida bulunabileceklerini fark ettirmek gökbilimi küçük yatan balayarak çocuklara sevdirmek bilim alaninda yaraticilii artirmak toplumun genelinde bilimsel bilinci gelitirmek bilim eitimini iyiletirmek ve desteklemek amaciyla amatör astronom nurcan Örtügen gök ve stanbul Üniversitesi fen fakültesi amatör astronomlar kulübü türkiye genelindeki okullarin teleskop sahibi olmalari için bir sosyal sorumluluk projesi balattilar tamamen kiisel çabalarla gerçekletirilen projenin bir özellii de son amatör astronomlar kulübü mayis etkinlikleri stanbul Üniversitesi fen fakültesi amatör astronomlar kulübü tarafindan 5-7 mayis 2010 tarihlerinde stanbul Üniversitesi astronomi ve uzay bilimleri bölümü nde halka açik olarak düzenlenecek olan mayis etkinlii 2010 un bu yilki ana konusu derin uzay cisimleri ve kozmoloji bunun yani sira popüler gökbilim konularina da airlikli olarak yer verilecek 1991 yilindan bu yana gerçekletirilen bu etkinlik her yil olduu gibi gündüz ve gece programi olmak üzere iki bölümde gerçekleecek etkinlikler hakkinda ayrintili bilgi için http astronomi.istanbul.edu.tr/aak 13

[close]

p. 15

tekno yaam osman topaç yol bilgisayari ve daha fazlasi gps hayatimizin ayrilmaz bir parçasi olma yolunda hizla ilerliyor gps i sadece yol tarif eden araçlar olmaktan çikarmayi amaçlayan garmin yeni bir modül gelitirmi yeni model pek çok araçta bulunan yerleik tani yolu onboard diagnostics port üzerine takilan kablosuz ecoroute modülü araçta bulunan gps ekranindan aracin motoru hakkinda önemli bilgilere ulailmasini saliyor yerleik tani yolu motora ait dönme hizi motora giren hava sicaklii radyatör su sicaklii akü hakkinda bilgiler hava giri orani gibi pek çok veriyi ve motorda oluan arizalara ait kodlari sürücüye bildirebiliyor bunlarin yani sira hizlanma verileri ve fren kullanim oranlari gibi sürücünün araç kullanim tarzina ait bilgiler de örenilebiliyor ekonomik ve çevreci bir sürü için bütün bu verilerden faydalanmak mümkün www.garmin.com hep daha fazlasini steyenlere mutfak robotunu usb balantisi olmadii için almaktan kaçinan teknokoliklerin usb giri ihtiyacini gidermek için tasarlanmi bu devasa 16 girili usb çoaltici 22,5 watt yerleik güç kaynai olan bu cihazla artik usb girilerinde yer açmak için bir eyler söküp takma zahmetinden kurtulacaksiniz ayrica her ne kadar ayni anda kullanamasaniz da iki bilgisayari ayni anda takabiliyorsunuz bu cihaza bu ekilde cihaz üzerindeki düme ile kullanmak istediiniz bilgisayari seçiyor hem dizüstü hem de masaüstü bilgisayarinizla ayni kaynaklara kablolara elinizi sürmeden ulaabiliyorsunuz www.thinkgeek.com hd web kameralari microsoft tarafindan piyasaya sürülen hd web kameralari yüksek çözünürlüü masaüstüne getiriyor truecolor teknolojisi ile daha kaliteli görüntü vermeyi vaat eden microsoft bu kameralarda 720p hd sensörler kullanmi truecolor teknolojisi ile kullanicinin bulunduu ortam analiz edilerek renk ve iik ayarlarinda gerekli deiiklikler gerçekletiriliyor bu sayede arkadan gelen iik gibi görüntüyü bozan yan etkiler en aza indiriliyor www.microsoft.com 14

[close]