Ληθαίος Το ποτάμι της πόλης μας

 

Embed or link this publication

Description

Ληθαίος Το ποτάμι της πόλης μας

Popular Pages


p. 1



[close]

p. 2

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δήμου Τρικκαίων ΛΗΘΑΙΟΣ ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΜΑΣ Πρόγραμμα περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης ΤΡΙΚΑΛΑ 2010

[close]

p. 3

Συγγραφική ομάδα Γιοντζή Ελένη, εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ12 Ζαμπραΐλας Αλέξανδρος, εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ70 Ευσταθίου Χρήστος, εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ19 Θεοχάρης Δημήτριος, εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ3 Μητσιούλη Βασιλική, εκπαιδευτικός κλάδου ΠΕ60 «...ετούτο το ποτάμι, δεν είναι απλώς ο Ληθαίος, παραπόταμος του Πηνειού, που διασχίζει τα Τρίκαλα. Είναι η ψυχή της πόλης, η φλέβα της... Πηγάζει κατευθείαν απ’ τη μνήμη μας, τη μνήμη των ανθρώπων που πορεύτηκαν μαζί του χρόνια και χρόνια, διασχίζει εποχές και ηλικίες και οι εκβολές του ακόμα απροσδιόριστες.... Ο Ληθαίος, αν είναι αλήθεια αυτά που λέει η μυθολογία, ήτανε γιος της Λήθης. Μα τι τα θες. Εγώ κάθε φορά που τον ανταμώνω στο δρόμο μου, όλο και πιο πολλά θυμάμαι – πρόσωπα κι ονόματα και γεγονότα – πράγματα που ανήκουν σίγουρα σε μια καθαρά προσωπική μυθολογία, γιατί όπως κυλάει μέσα στον κάμπο το ποτάμι, έτσι κυλάει και στη μνήμη μου, μέσα στη μνήμη των ανθρώπων του κάμπου, και η μνήμη των ανθρώπων είναι μια έκταση αχανής. Πώς να την οριοθετήσεις; Όλο και κάτι ξεχειλίζει πάνω από όρια και χρονολογίες και η ροϊκή κίνηση του ποταμού που την διατρέχει, νιώθεις να σε παρασέρνει σε διαρκώς καινούριες ενθυμήσεις.» Τούλα Τίγκα, «Το Ποτάμι», Τρικαλινά, 6 (1986) – Φ.Ι.ΛΟ.Σ Το περιεχόμενο του παρόντος βιβλίου και των φύλλων εργασίας αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του ΚΠΕ Δήμου Τρικκαίων και επιτρέπεται η αναπαραγωγή του για εκπαιδευτικούς σκοπούς με αναφοράτης προέλευσης. ISBN 978-960-99251-0-5 Το παρόν υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της Πράξης «Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του Ε.Σ.Π.Α. 2007-2013 με τη συγχρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου και εθνικών πόρων.

[close]

p. 4

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Μια πόλη, μια περιοχή γενικότερα, ξεχωρίζει ανάμεσα σε άλλες, όταν διαθέτει κάτι το ιδιαίτερο. Κάτι που θα αιχμαλωτίσει από την πρώτη στιγμή το βλέμμα του επισκέπτη και θα μείνει για πάντα χαραγμένο στην ψυχή του. Σ’ αυτό η πόλη μας είναι προνομιούχος. Έχει τον Ληθαίο, το ποτάμι μας, που της χαρίζει ασύγκριτη ομορφιά και μαγεύει στη θέα του. Η παιδαγωγική ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δήμου Τρικκαίων, από την ημέρα της σύστασής της, έθεσε ως κύριο μέλημα να ασχοληθεί με τον Ληθαίο, προβάλλοντας όλες του τις παραμέτρους, αισθητικές και περιβαλλοντικές, μέσα από εκπαιδευτικές διαδικασίες, που θα αναδείξουν το διαχρονικό του ρόλο στη ζωή της πόλης. Οι μαθητές μας καλούνται να ζήσουν σε έναν κόσμο διαφορετικό, έναν κόσμο στον οποίο οι προηγούμενες γενεές κληροδότησαν πληθώρα προβλημάτων. Η επιβίωση σε αυτόν προϋποθέτει ανθρώπους υπεύθυνους, δραστήριους, που δε θα διστάζουν να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, που θα καταγγέλουν πρακτικές που βλάπτουν το περιβάλλον και δε θα περιμένουν απαθείς την αντίδραση μιας αργοκίνητης εξουσίας. Η παρούσα έκδοση θα δικαίωνε την προσπάθειά μας, αν πετύχαινε να ευαισθητοποιήσει τους μαθητές στην αξία του νερού – του καθαρού νερού – που πρέπει να τρέχει στο ποτάμι μας, ενθαρρύνοντας την ενεργό συμμετοχή τους στην προσπάθεια διασφάλισης της οικολογικής ισορροπίας του ποταμού. Η νέα γενιά πρέπει να μάθει να διεκδικεί ένα ποιοτικό περιβάλλον και να αγωνίζεται γι’ αυτό. Διότι η καλή ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος αποτελεί ταυτόχρονα και δείκτη υψηλής ποιότητας ζωής. Η Υπεύθυνη του ΚΠΕ Ελένη Γιοντζή

[close]

p. 5

Σκοπός του προγράμματος Βασικός σκοπός του προγράμματος είναι να γνωρίσουν τα παιδιά από κοντά το ποτάμι της πόλης μας και να μελετήσουν τους παράγοντες που το επηρεάζουν αλλά και εκείνους που επηρεάζονται από αυτό. Να αναπτύξουν περιβαλλοντική συνείδηση που θα τους επιτρέψει να συμβάλλουν στον εντοπισμό προβλημάτων και την αναζήτηση λύσεων. Οι στόχοι του προγράμματος Μέσα από το γνωστικό υλικό και τις δράσεις του προγράμματος στόχοι μας είναι οι μαθητές: 1. Να αποκτήσουν συνολική εικόνα του ποταμού από τις πηγές μέχρι τη συμβολή του με τον ποταμό Πηνειό. 2. Να αναγνωρίζουν βασικά είδη πανίδας (πουλιά, ζώα, έντομα, ερπετά, αμφίβια) και χλωρίδας (δέντρα, θάμνοι, λουλούδια) που φυτρώνουν στις όχθες του ποταμού. 3. Να κατανοήσουν την πολυπλοκότητα αλλά και την ευαισθησία του ποτάμιου οικοσυστήματος, να εντοπίσουν τις οικολογικές σχέσεις μεταξύ των ειδών που ζουν σε αυτό. 4. Να αντιληφθούν τη διαχρονική σημασία του ποταμού για τη ζωή της πόλης και των χωριών που διασχίζει. 5. Να καταλάβουν τους παράγοντες που συντελούν στη ρύπανση των νερών του ποταμού και τις επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων της περιοχής. 6. Να συμβάλλουν με τις δικές τους προτάσεις στη βελτίωση της συνολικής εικόνας του ποταμού. Μεθοδολογία προσέγγισης • Διερευνητική προσέγγιση • Μελέτη και έρευνα πεδίου • Διασύνδεση γνωστικών αντικειμένων • Βιωματικές δραστηριότητες • Μετρήσεις ( μετεωρολογικές - χημικών δεικτών - βιοδεικτών)

[close]

p. 6

ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας 5 Το νερό Το νερό είναι ένας ανανεώσιμος αλλά περιορισμένος πόρος. Χωρίς αυτό η γη θα ήταν ένας νεκρός πλανήτης. Δεν είναι ένα εμπορικό προϊόν, αλλά αποτελεί κληρονομιά, είναι στοιχείο πολιτισμού γι’ αυτό και πρέπει να προστατεύεται. Ενώ το νερό αναγνωρίζεται ως ένα κοινό αγαθό και η πρόσβαση σε αυτό αποτελεί δικαίωμα κάθε έμβιου όντος, το 40% των κατοίκων του πλανήτη το στερούνται τη στιγμή που σε πολλές αναπτυγμένες χώρες γίνεται αλόγιστη χρήση. Ο κύκλος του νερού σχηματικά Η γη διαθέτει περιορισμένα αποθέματα νερού. Αυτό το νερό συμμετέχει σε μια ατέρμονη, κυκλικά επαναλαμβανόμενη διαδικασία, όπου εναλλάσσεται από την υγρή μορφή στην αέρια ή σε πάγο και αντίστροφα, μέσω μιας αέναης κίνησης, που δε σταματά ακόμη και κάτω από την επιφάνεια της γης. Αυτό ονομάζεται «κύκλος του νερού», λειτουργεί εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια και είναι ο βασικός παράγοντας, που καθιστά τη γη ένα φιλόξενο μέρος για την παρουσία και συνέχιση της ζωής. Λέγεται κύκλος, γιατί δεν έχει αρχή. Ο ήλιος είναι ο εξωτερικός ρυθμιστής που υποκινεί και διασφαλίζει τη συνέχιση της λειτουργίας του κύκλου του νερού.

[close]

p. 7

Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ 6 Ο υδρολογικός κύκλος ακολουθεί επαναληπτικά τα ακόλουθα στάδια: • Εξάτμιση – διαπνοή Ο ήλιος θερμαίνει το νερό των θαλασσών, των λιμνών, των ποταμών αλλά και του εδάφους. Ένα μέρος αυτού του νερού εξατμίζεται και ανυψώνεται με τη μορφή υδρατμών στην ατμόσφαιρα. Μια ακόμη λειτουργία που αποδίδει υδρατμούς είναι η διαπνοή των φυτών. Η εξάτμιση και η διαπνοή από την ξηρά, συχνά, περιγράφονται συνολικά ως εξατμισοδιαπνοή. Μια μικρή ποσότητα υδρατμών προέρχεται από την απευθείας μετατροπή πάγου και χιονιού σε αέριο, χωρίς τη μεσολάβηση της υγρής φάσης – εξάχνωση. • Συμπύκνωση Οι υδρατμοί ανεβαίνοντας στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, όπου επικρατούν χαμηλότερες πιέσεις και θερμοκρασίες, ψύχονται και υγροποιούνται σχηματίζοντας τα σύννεφα. • Ατμοσφαιρική κατακρήμνιση (βροχή, χαλάζι, χιόνι) Τα αέρια ρεύματα κινούν τα σταγονίδια νερού που σχηματίζουν τα σύννεφα, με αποτέλεσμα τα πρώτα να συγκρούονται μεταξύ τους και να μεγαλώνουν. Όταν πλέον ο αέρας δε μπορεί να συγκρατήσει το βάρος τους, πέφτουν στη γη ως κατακρημνίσματα (βροχή, χαλάζι, χιόνι). • Συλλογή Το νερό πέφτοντας ως κατακρήμνισμα στη γη επιστρέφει στη θάλασσα, στα ποτάμια, στις λίμνες ή παραμένει στην επιφάνειά της. Η μεγαλύτερη ποσότητα κατακρημνισμάτων πέφτει απευθείας στους ωκεανούς. Το νερό που πέφτει στη στεριά εμποτίζει το χώμα και αξιοποιείται από φυτά και ζώα Από την ποσότητα που πέφτει στη στεριά, ένα σημαντικό μέρος καταλήγει και πάλι στη θάλασσα, ρέοντας υπό την επίδραση της βαρύτητας, ως επιφανειακή απορροή. Η μεγαλύτερη ποσότητα της επιφανειακής απορροής μεταφέρεται στη θάλασσα από τα ποτάμια. Το νερό αυτό μπορεί ακόμη να καταλήξει στις λίμνες, που αποτελούν

[close]

p. 8

ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας 7 μαζί με τους ποταμούς τις κυριότερες αποθήκες γλυκού νερού. Κάποιες ποσότητες νερού διαπερνούν το έδαφος με τη λειτουργία της διήθησης και σχηματίζουν το υπόγειο νερό. Μέρος του νερού αυτού βρίσκει δίοδο προς την επιφάνεια και επανεμφανίζεται με τη μορφή πηγών. Ένα άλλο μέρος του υπόγειου νερού εμπλουτίζει τους υπόγειους υδροφορείς. Ακόμα και εκεί όμως το νερό δε μένει στάσιμο και με τη πάροδο του χρόνου κάποιο ποσοστό του ξαναβρίσκει τη θάλασσα, όπου ο κύκλος του «τερματίζει» ... και «αρχίζει ξανά». Έτσι, την επόμενη φορά που θα πιείτε νερό με το ποτήρι σας σκεφτείτε αν μπορείτε να μαντέψετε την ... ηλικία του νερού αυτού. Ίσως έχει πέσει ως βροχή μόλις πριν λίγες μέρες, αλλά ως νερό κάποιας μορφής προϋπήρχε πολύ περισσότερο... όσο και η ίδια η γη. Η κατανομή του νερού στον πλανήτη Σχεδόν τα 3/4 της επιφάνειας της γης καλύπτονται από νερό και αυτό κάνει τον πλανήτη μας να φαίνεται γαλάζιος από το διάστημα. Το νερό είναι η προϋπόθεση για την ύπαρξη ζωής πάνω στη γη. Περίπου το 97% του νερού βρίσκεται στους ωκεανούς και στις θάλασσες και είναι αλμυρό. Μόνο το 3% του νερού είναι γλυκό και βρίσκεται στους πάγους, σε λίμνες, σε ποτάμια και σε υπόγειες δεξαμενές. Ένα μικρό ποσοστό από αυτό είναι πόσιμο. Το γλυκό νερό κατανέμεται ως εξής: Από το επιφανειακό νερό μόλις το 1% διοχετεύεται στα ποτάμια! Παρόλα αυτά ακόμη και αυτή η ελάχιστη ποσότητα γλυκού νερού, που περιέχεται στα ποτάμια, έχει τεράστια σημασία για τη φύση και τον άνθρωπο.

[close]

p. 9

Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ 8 Ποτάμι Το νερό των ποταμών προέρχεται κυρίως απευθείας από τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα και από την επιφανειακή απορροή. Όλο το νερό της βροχής δε γίνεται ποτάμι. Ένα ποσό κατακρατείται από το έδαφος. Αυτό το νερό χρησιμοποιείται από τα φυτά και τους μικροοργανισμούς. Το ποσοστό του νερού που θα διεισδύσει στο έδαφος εξαρτάται από τη σύσταση του εδάφους, την κλίση του, τον κορεσμό του σε υγρασία, την ένταση και την ποσότητα της βροχής. Εδάφη αργιλώδη απορροφούν δυσκολότερα το νερό, ενώ αμμώδη έχουν μεγάλη απορροφητική ικανότητα. Το νερό λοιπόν προχωράει αργά προς το εσωτερικό της γης, μέσα από μικροσκοπικά κενά στο χώμα ή από ρωγμές των πετρωμάτων (υδατοπερατά πετρώματα). Τα πετρώματα αυτά με το νερό που κατακρατούν ονομάζονται υδροφόρα στρώματα. Η ανώτερη επιφάνεια του όγκου του νερού που συγκρατείται μεταξύ των στρωμάτων των διαφορετικών πετρωμάτων, ονομάζεται υδροφόρος ορίζοντας. Η αξία των ποταμών για τη ζωή αναγνωρίστηκε από τους προϊστορικούς χρόνους και η γόνιμη δύναμη των νερών τους οδήγησε στη λατρεία και θεοποίησή τους. Ο ποταμός παρείχε στον άνθρωπο εύκολη πρόσβαση στο νερό για διάφορες χρήσεις, αλλά και ευκαιρίες για την εξεύρεση τροφής. Για τον πρωτόγονο άνθρωπο, το τρεχούμενο νερό αποτελούσε προϋπόθεση για την επιβίωσή του. Οι πρώτες κοινωνίες και σπουδαίοι αρχαίοι πολιτισμοί αναπτύχθηκαν κοντά στις όχθες μεγάλων ποταμών: της Μεσοποταμίας (Τίγρης – Ευφράτης), της Αιγύπτου (Νείλος), της Κίνας (Κίτρινος ποταμός), της Ινδίας (Γάγης – Ινδός). Προϊστορικοί οικισμοί έχουν βρεθεί και στην περιοχή μας, κατά μήκος του Πηνειού ποταμού, στον θεσσαλικό κάμπο. Γενικότερα, ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός αναπτύχθηκε, διαδόθηκε, δέχτηκε επιρροές και εξελίχθηκε φτάνοντας σε θαυμαστά επίπεδα τελειότητας, λόγω της καθοριστικής παρουσίας του υγρού στοιχείου στη διαμόρφωση του ανάγλυφου της μικρής μας χώρας. Στις πανάρχαιες δοξασίες η ζωογόνος δράση του νερού άλλοτε αποτελεί στοιχείο εξαγνισμού και κάθαρσης, άλλοτε προσλαμβάνει θεραπευτικές ιδιότητες. Οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν τους ποταμούς ως θεότητες, επειδή δημιουργούσαν εκτάσεις εύφορης γης (Αχελώος, Αώος, Αλφειός, Αχέροντας, Νέστος κ.λ.π.). Κατά τον ομηρικό μύθο, οι ποταμοί μαζί με τις νύμφες (που συναντώνται σε πηγές, ρυάκια και κρήνες) γεννήθηκαν από την ένωση του Ωκεανού με την Τηθύ. Σε πολλούς μύθους οι νύμφες υπήρξαν μητέρες ιατρών και στα νερά των πηγών, γύρω από τα οποία τριγυρνούσαν, αποδίδονταν ιαματικές ιδιότητες. Και ο μεγάλος ιατρός της αρχαιότητας Ασκληπιός παρουσιάζεται ως καρπός της ένωσης του θεού Απόλλωνα με τη νύμφη Κορωνίδα. Οι ποταμοί είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής πάνω στον πλανήτη μας.

[close]

p. 10

ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας 9 Τροφοδοτούν με πόσιμο νερό τις πόλεις και τα χωριά, αρδεύουν χωράφια και περιβόλια, δημιουργούν οικοσυστήματα και υδροβιότοπους, διαμορφώνουν δραστικά το μορφολογικό ανάγλυφο της επιφάνειας του πλανήτη μας, μέσω της διαδικασίας της αποσάθρωσης και της απόθεσης των φερτών υλών. Διευκολύνουν τις συγκοινωνίες, όταν είναι πλωτοί, συνεισφέρουν στο ενεργειακό ισοζύγιο με τη δημιουργία φραγμάτων. Τεράστια και αναγνωρισμένη από τα πανάρχαια χρόνια είναι η οικονομική αξία τους: υδρευτική, αρδευτική, μεταφορική. Εντονότατες είναι και οι ανθρώπινες παρεμβάσεις που δέχθηκαν: μετατόπιση κοίτης, εκβαθύνσεις, εγκιβωτισμός κοίτης, φράγματα, λιμάνια, εισροή λυμάτων. Το νερό ακολουθώντας τους νόμους της βαρύτητας ρέει προς τα χαμηλότερα υψόμετρα, αποκτώντας έτσι κινητική ενέργεια. Το τμήμα της επιφανείας της γης, το οποίο δέχεται τα νερά της βροχής, που τροφοδοτούν ένα συγκεκριμένο ποταμό, λέγεται λεκάνη απορροής αυτού του ποταμού και καθορίζεται από το ανάγλυφο της περιοχής. Κάθε ρυάκι, χείμαρρος ή παραπόταμος έχει τη δική του λεκάνη απορροής. Το σύνολο των ρυακιών - χειμάρρων - παραποτάμων - ποταμών μιας λεκάνης απορροής λέγεται υδρογραφικό δίκτυο. Η λεκάνη απορροής οριοθετείται και διακρίνεται από τις γειτονικές λεκάνες απορροής, από μία γραμμή κατανομής των υδάτων, τον υδροκρίτη. Σε κάθε ποταμό υπάρχουν 3 διακριτά τμήματα: Άνω ρους: Είναι το τμήμα κοντά στις πηγές του ποταμού. Εδώ οι κλίσεις είναι μεγάλες, έτσι τα νερά κυλάνε ορμητικά σχημα- τίζοντας στενά φαράγγια και καταρράκτες συνήθως μέσα σε εδάφη πετρώδη. Οι οργα- νισμοί που απαντώνται στον άνω ρου είναι προσαρμοσμέ- νοι στις ιδιαίτερες οικολογικές συνθήκες, που επικρατούν σε αυτό το τμήμα του ποτα- μού, γι’ αυτό και είναι ευαί- σθητοι στις εξωτερικές επεμ- βάσεις από τον άνθρωπο και στη ρύπανση. Χαρακτηριστι- κά του ανώτερου τμήματος των ποταμών είναι η γρήγο- Οι πηγές του Ληθαίου στη Νέα Ζωή

[close]

p. 11

Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ 10 ρη και ταραχώδης ροή, η εκτεταμένη διάβρωση και οι χαμηλές θερμοκρασίες. Η ταχύτητα του ποταμού στο ανώτερο τμήμα είναι καθοριστικός παράγοντας για τη διαμόρφωση των περιβαλλοντικών παραμέτρων, καθώς με τις φερτές οργανικές ύλες καθορίζεται το είδος, η σύνθεση και η φυσιολογία των βιολογικών κοινωνιών του ποταμού. Τα πηγαία νερά είναι γενικά υψηλής ποιότητας, οπότε χρησιμοποιούνται κατά προτεραιότητα ως πόσιμα. Μέσος ρους: Οι κλίσεις είναι μικρές και τα εδάφη πεδινά, οπότε η ταχύτητα των νερών είναι μειωμένη. Το ποτάμι τώρα περιέχει περισσότερο νερό, γιατί άλλα ποτάμια, χείμαρροι ή παραπόταμοί του έχουν ενωθεί μαζί του. Γι΄ αυτό το φορτίο του είναι μεγαλύτερο. Το νερό όμως, επειδή κινείται αργά, δεν έχει την ικανότητα να μεταφέρει όλο το φορτίο. Έτσι, ένα μέρος του, το πιο βαρύ, αποτίθεται στην κοίτη του ποταμού και μένει εκεί. Η ταχύτητα του νερού είναι διαφορετική στις δύο όχθες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να διαβρώνεται η όχθη, που έχει τη μεγαλύτερη ταχύτητα ροής, οπότε το ίζημα μεταφέρεται στην απέναντι. Έχουμε, τότε, το σχηματισμό μαιάνδρων και ποταμονησίδων. Στο μεσαίο τμήμα του ποταμού παρατηρείται διαφοροποίηση των ειδών χλωρίδας και πανίδας, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας των νερών σε θρεπτικά στοιχεία. Εκβολές: Είναι το χαμηλότερο και πιο διαπλατυσμένο τμήμα της κοίτης ενός ποταμού, το σημείο που ο ποταμός συναντά τη θάλασσα. Εδώ το ποτάμι κυλάει ακόμη πιο αργά, αποθέτοντας το λεπτόκοκκο φορτίο του. Έτσι, σχηματίζονται νέα τμήματα επίπεδης γης σε βάρος της θάλασσας, το «δέλτα» (με σχήμα όπως το Ελληνικό κεφαλαίο γράμμα Δ). Εκεί το ποτάμι σχηματίζει διακλαδώσεις και κυλά προς τη θάλασσα. Το δέλτα συνιστά ένα πλούσιο και εύφορο σύστημα, επειδή εκεί καταλήγουν φερτά υλικά. Είναι το πιο ενδιαφέρον από οικολογική πλευρά τμήμα του ποταμού, καθώς εδώ σχηματίζεται ένα πλήθος υδροβιοτόπων (υγρολίβαδα, έλη, βάλτοι, μικρές λίμνες, λιμνοθάλασσες) που φιλοξενούν μεγάλη ποικιλία ζωής. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δέλτα των ποταμών Αλιάκμονα, Αξιού, Λουδία έξω από τη Θεσσαλονίκη. Ο γεωγραφικός κατακερματισμός, που επιφέρει το έντονο ορεινό ανάγλυφο της χώρας μας, έχει σαν αποτέλεσμα την ύπαρξη μεγάλου αριθμού ποταμών, μικρού και μεσαίου μεγέθους, που εμφανίζουν χειμαρρώδη και διαβρωτική συμπεριφορά και μεταφέρουν μεγάλες ποσότητες φερτών υλικών στις εκβολές. Τα μεγαλύτερα σε μήκος ροής ποτάμια της χώρας μας (αναφέρουμε το κομμάτι της κοίτης που ανήκει στην Ελλάδα) κατά σειρά είναι:

[close]

p. 12

ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας • Αλιάκμονας 297 χλμ. • Αχελώος 220 χλμ. • Πηνειός (Θεσσαλίας) 205 χλμ. • Έβρος 204 χλμ. • Νέστος 130 χλμ. • Στρυμόνας 118 χλμ. • Θύαμις (Καλαμάς) 115 χλμ. • Αλφειός 110 χλμ. • Άραχθος 110 χλμ 11 Στις εκβολές του Πηνειού

[close]

p. 13

Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ 12 Υδροβιότοποι – Ποτάμιο οικοσύστημα Οι υδροβιότοποι είναι περιοχές που συνδυάζουν το υδάτινο με το χερσαίο περιβάλλον, δίνοντας τη δυνατότητα συνύπαρξης σε πολλούς διαφορετικούς οργανισμούς. Σαν τέτοιοι αναφέρονται περιοχές με έλη ή βάλτους, συγκεντρώσεις νερού φυσικές ή τεχνητές, πρόσκαιρες ή σταθερές, με νερό στάσιμο ή τρεχούμενο, γλυκό, υφάλμυρο ή αλμυρό, καθώς και οι θαλάσσιες περιοχές με βάθος μικρότερο των 6 μέτρων. Η οικολογική σημασία των υδροβιοτόπων αναγνωρίστηκε παγκόσμια με τη συνθήκη, που υπογράφτηκε στις 2/7/1971 στο Ramsar του Ιράν, μεταξύ άλλων και από την Ελλάδα. Με αυτή καθορίστηκαν οι υδροβιότοποι διεθνούς σημασίας και το πλαίσιο προστασίας τους. Έτσι, κάθε χώρα πρέπει να προάγει τη διατήρηση των υδροβιοτόπων με τη δημιουργία περιοχών ειδικής προστασίας της φύσης, να ενθαρρύνει την έρευνα και την ανταλλαγή στοιχείων σχετικών με τους υδροβιοτόπους, τη χλωρίδα και την πανίδα τους και να προσπαθεί να αυξήσει τους πληθυσμούς των υδρόβιων πτηνών. Ένα από τα στοιχεία που κάνουν εξαιρετική τη σημασία των υδροβιοτόπων της χώρας μας είναι το ότι αποτελούν σταθμούς στο ταξίδι των αποδημητικών πουλιών ή τόπους όπου ξεχειμάζουν. Οι υδροβιότοποι, καθώς εμπλουτίζονται με τα υλικά που μεταφέρουν τα ποτάμια και οι παλίρροιες της θάλασσας, ευνοούν την ανάπτυξη πλούσιας βλάστησης, που δίνει τη δυνατότητα επιβίωσης σε πλήθος οργανισμών: Ψάρια, αμφίβια, ερπετά και πουλιά γεννούν τα αυγά τους στη βλάστηση των περιοχών αυτών. Επιπρόσθετα, οι υδροβιότοποι ρυθμίζουν την υδρομηχανική ισορροπία και το κλίμα της περιοχής (μετριάζοντας τον καύσωνα και το υπερβολικό ψύχος). Το ποτάμιο οικοσύστημα αποτελείται από τους οργανισμούς που ζουν σ’ αυτό ή αλλιώς από τη βιοτική συνιστώσα και από το αβιοτικό περιβάλλον ή την αβιοτική συνιστώσα. Η αβιοτική συνιστώσα διαμορφώνεται από τις φυσικοχημικές συνθήκες του νερού, τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του ποταμού, τη δομή και την σύσταση του εδάφους.

[close]

p. 14

ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας Η βιοτική συνιστώσα είναι το σύνολο της χλωρίδας και της πανίδας που ζει στο οικοσύστημα του ποταμού (πόες, θάμνοι, δέντρα, φύκη, φυτοπλαγκτό, φυτά βυθισμένα στο νερό, φυτά που έχουν ένα μέρος τους έξω από το νερό όπως τα νούφαρα, φυτά που μόνο η ρίζα τους είναι στο νερό όπως τα καλάμια, ψάρια, αμφίβια, μύκητες, βακτήρια, κ.α.). 13 Το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζει ένα είδος ή μια βιοκοινότητα ονομάζεται ενδιαίτημα. Το ποτάμιο ενδιαίτημα συνίσταται από τα διάκενα των βράχων όπου επιβιώνει ποικιλία ασπονδύλων, τα βότσαλα της κοίτης όπου οι πέστροφες αποθέτουν τα αυγά τους, τα κλαδιά δέντρων, την επιπλέουσα βλάστηση που χρησιμοποιείται από τις φαλαρίδες και τα βουτηχτάρια για την κατασκευή των φωλιών τους, κ.α. Η παρόχθια βλάστηση δίνει καταφύγιο και τροφή σε πολλά είδη ζώων, ενώ το ριζικό τους σύστημα σταθεροποιεί το υπόστρωμα στις όχθες και το προστατεύει από τη διάβρωση. Σημειωτέον ότι ο Ληθαίος έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός υδροβιότοπου, ιδιαίτερα στα κομμάτια εκτός πόλης ή ακόμα και στις παρυφές της. Ο Ληθαίος κοντά στα Κουτσομύλια

[close]

p. 15

Ληθαίος το ποτάμι της πόλης μας ΚΠΕ ΤΡΙΚΚΑΙΩΝ 14 Ο Ληθαίος Ιστορικά στοιχεία Το ποτάμι μας, ο υδάτινος αυτός πλούτος της πόλης μας και το διαχρονικό της σύμβολο, συνιστά ένα μοναδικό και αξεπέραστο κληροδότημα που γενναιόδωρα προσέφερε η φύση στο τρικαλινό τοπίο. Ο Ληθαίος είναι ένα από τα τέσσερα ποτάμια των Τρικάλων (Ληθαίος, Αγιαμονιώτης, Πηνειός, Κουμέρκης). Διασχίζει την πόλη, η οποία οφείλει ένα μεγάλο μέρος του φυσικού κάλλους της στο γραφικό αυτό ποταμό. Σύμφωνα με τη μυθολογία, η πόλη έλαβε το όνομά της από τη νύμφη Τρίκκα ή Τρίκκη, κόρη του Πηνειού, ή κατ’ άλλους του Ασωπού. Στενά δεμένα λοιπόν με το υγρό στοιχείο από την αρχαιότητα τα Τρίκαλα χαρακτηρίζονται από την ύπαρξη του ποταμού αυτού, που αποτελεί το κυριότερο αξιοθέατό τους. Δεδομένου ότι χωρίζει την πόλη στα δύο, οι όχθες του συνδέονται με δέκα γέφυρες, μισές από τις οποίες είναι για πεζούς. Σύμφωνα με τονΣτράβωνα, κοντά στο Ληθαίο γεννήθηκε ο Ασκληπιός, ο θεός της Ιατρικής. Σε μια από τις γέφυρες, υπάρχει άγαλμα του Ασκληπιού, φιλοτεχνημένο από τον γλύπτη Θεόδωρο Βασιλόπουλο. Ο Γάλλος περιηγητής Leon Heuzey που επισκέφτηκε τη Θεσσαλία το 1858 έγραφε: «Μπαίνοντας στα Τρίκαλα ο ποταμός με τα πολλά γεφύρια και περάσματα, κάτω από τεράστια πλατάνια, με το φλογερό ήλιο να πλανιέται πάνω από τούτη τη δροσιά, γίνεται όλο και πιο γραφικός.» Τα γεφύρια μνημονεύει και ο Νικόλαος Σχινάς 30 χρόνια αργότερα λέγοντας: «Υπάρχουν έξι λίθινες γέφυρες που συντελούν στην επικοινωνία των κατοίκων των δυο οχθών μαζί με άλλα ξύλινα που τοποθετούν προσωρινά και παρασύρονται το χειμώνα». Οι όχθες του παλιά ήταν γεμάτες πλατάνια και λεύκες. Υπήρχαν εξοχικά καφενεία, που για καρέκλες είχαν ντιβάνια. Εκεί καθόταν οι Τούρκοι και κάπνιζαν τον ναργιλέ τους, απολαμβάνοντας τη δροσιά. Τα Τρίκαλα ανέκαθεν ήταν ένας τόπος προνομιακός με πολλές πηγές, βρύσες και αργότερα αρτεσιανά. Ονομαστές ήταν οι βρύσες κατά μήκος της κοίτης, από όπου οι κάτοικοι προμηθεύονταν καθαρό και δροσερό νερό. Εδώ έπλεναν και τα ρούχα τους. Στο βιβλίο της Έφης Γουγουλάκη «Περίπατοι στα Τρίκαλα του χθες και του Σήμερα», μέσα από τις παιδικές αναμνήσεις τις συγγραφέως, εντυπωσιάζουν κάποιες χαρακτηριστικές εικόνες από την προπολεμική ζωή στο κέντρο της πόλης: «...οι γυναίκες στις όχθες του ποταμού συνέχιζαν να πλένουν τα χρωματιστά μάλλινα στρωσίδια με την βοήθεια του ξύλινου κόπανου. Γκαπ – γκουπ, οι χτύποι τους ρυθμικοί αντηχούσαν ως μέσα στις αίθουσες διδασκαλίας. Έπειτα έπεφτε ο ήλιος και όλα γα-

[close]

Comments

no comments yet