Opbouwdag

 

Embed or link this publication

Description

Inventarisatie Opbouwdag Rotterdam

Popular Pages


p. 1

Opbouwdag Ooit werd in Rotterdam jaarlijks de Opbouwdag gevierd. Op of rond 18 mei tussen 1947 en circa 1970 werden eerste palen geslagen, gebouwen in gebruik genomen en er waren busritten langs bouwprojecten. Een inventarisatie.

[close]

p. 2



[close]

p. 3

Opbouwdag Een pleidooi om jaarlijks vanaf 18 mei 2017 stil te blijven staan bij Opbouwdag. Om na te denken over hoe met respect met het Rotterdamse wederopbouwerfgoed om te gaan. Wat behouden moet worden, wat terug gerestaureerd kan worden, bijvoorbeeld ontdaan kan worden van lelijke gevelbeplatingen en kunststofkozijnen en vooral ook wat voor duurzame herbestemmingen er aan kunnen worden gegeven. Ooit werd in Rotterdam jaarlijks de Opbouwdag gevierd. Op of rond 18 mei tussen 1947 en circa 1970 werden eerste palen geslagen, gebouwen in gebruik genomen en er waren busritten langs bouwprojecten. Wij maakten een inventarisatie. Onderzoek in opdracht van stichting DIG IT UP met medewerking van Astrid Aarsen. Aarsen is strategisch adviseur, conceptontwikkelaar, schrijver, uitgever (60 jaar Lijnbaan: het hart van de Rotterdamse wederopbouw) en onderzoeker. Werkte als beleidsadviseur voor het Ministerie van OCW, als secretaris voor de Raad voor Cultuur (commissies Architectuur en Erfgoed), als universitair docent en onderzoeker aan de TU Delft, Faculteit Bouwkunde. Thans werkzaam als beleidsadviseur bij de gemeente Arnhem voor de Programmatische Activiteiten Cultuur. Stichting DIG IT UP ontwikkelt culturele programma’s op het gebied van grootstedelijk materieel en immaterieel erfgoed. Werkt met multimediale projecten, tentoonstellingen in de publieke ruimte, documentaires, essays en lezingen. Initieert projecten, werkt in opdracht van derden, beheert een beeldarchief en een erfgoedlab. Werkt vanuit cultuurhistorisch besef aan scenario’s voor de toekomst. Doet dat met oog voor inhoud en visuele kwaliteit. Werkt in samenwerking met opdrachtgevers en in interactie met het publiek.

[close]

p. 4

OP TOEKOMST GEBOUWD; Over de betekenis van Opbouwdag voor de stad Rotterdam. Astrid Aarsen, auteur van het boek 60 jaar Lijnbaan. Het hart van de Rotterdamse wederopbouw i.o.v. DIG IT UP (Evan van der Most)1 ‘Het hamert in de straten Het hamert in de hoofden Die stad van ons is moegerouwd Die stad van ons moet opgebouwd (…)’ Fien de la Mar – citaat uit Chanson Rotterdam19402 18 mei, een dag als alle andere? Voor wie de stadsgeschiedenis van Rotterdam niet kent, vermoedelijk wel. Maar voor ieder ander met enig historisch besef, staat deze datum symbool voor de wederopbouw van Rotterdam en voor een haast vergeten Rotterdams fenomeen: Opbouwdag. Het is de dag waarop toenmalig stadsarchitect ir. W.G. Witteveen in 1940 officieel de opdracht ontving van het Rotterdamse college van B&W tot het ontwerpen van een nieuw stadscentrum. Of, om met de woorden van oud-burgemeester Oud te spreken: ‘De 18de Mei is voor Rotterdam een hoogst belangrijke dag. Hij is onze Opbouwdag. Hij herinnert aan het feit, dat 18 Mei 1940, toen in de stad alom de puinhopen rookten, het college van B. en W. de blik op de toekomst gericht, de opdracht verstrekte om de plannen voor de wederopbouw te ontwerpen.’ Een naam die voor altijd verbonden zal blijven aan dit Rotterdamse fenomeen is K.P. van der Mandele. Nog geen vierentwintig uur na het bombardement, organiseerde hij, als voorzitter van de Kamer van Koophandel, in zijn tuin een bijeenkomst met als belangrijkst agendapunten: ‘het puinruimen, het ontwerpen van een nieuw stadsplan, het zorgen voor noodpanden en het financieel ondersteunen van gedupeerden.’3 Jaren later, in 1947, was het opnieuw Van der Mandele die zou optreden als één van de belangrijkste initiatiefnemers, pleitbezorgers en trekkers van Opbouwdag Inmiddels is het 2016 en draait de manifestatie ‘Rotterdam viert de stad’ op volle toeren. Bij nadere beschouwing doet deze denken aan Opbouwdag, maar dan uitgesmeerd over twee jaren. Eveneens vol politieke, sociale en economische belangen met cultuur en entertainment als inzet. Aanleiding: 75 jaar wederopbouw in 2015 en dit jaar het Rotterdamse hoogtepunt: De Doelen, die op 18 mei 2016 vijftig jaar bestaat. De laatste en meest besproken opening die ooit op Opbouwdag heeft plaatsgevonden. Maar wie weet nog het hoe en waarom van Opbouwdag? En kan dit unieke Rotterdamse fenomeen een nieuwe functie krijgen in het verbinden van de wederopbouw van toen en nu? Over nut en noodzaak, flow en fun ‘Over Rotterdam in het tijdvak 1940 – 1950 heb ik niet te klagen. De voortvarendheid waarmee na het bombardement de plannen voor de wederopbouw op tafel kwamen, beviel me. Dat is zwak uitgedrukt. Die energie was me uit het hart gegrepen.’ H.J.A. Hofland4 Ieder jubileum geeft aanleiding tot grootste festiviteiten. Rotterdammers houden van een feestje en zijn trots op hun stad. Terecht, want de stad is letterlijk uit de as herrezen en tegenwoordig als een must-see opgenomen in toonaangevende internationale reisgidsen. Toeristen weten de stad weer te vinden en het touraanbod is groter dan ooit. Het gaat goed met Rotterdam. Uitgaande van de intensieve programmering en presentatie – er is zoveel te doen! – lijkt de stad op een reeks eenmalige vertoningen van wervelende 4-D reclamefilms. De energie die Hofland toekent aan het tijdvak 1940-1950 is blijkbaar nog steeds aanwezig. We moeten door, vooruit kijken! In Rotterdam wordt het ‘grootste’, ‘mooiste’, ‘eerste’, ‘beste’ gevierd, gekoesterd en nagestreefd. Maar de stad die we in razend tempo om ons heen aan het bouwen zijn, is dat echt de stad die we willen? Is er nog ruimte voor bezinning en reflectie? Flow, fun en vooral productiviteit daar gaan we voor, want ‘niet lullen maar poetsen’. De omloopsnelheid van onze gebouwen is groter dan ooit. Nieuwe oogverblindende iconen trekken alle aandacht, terwijl de samenhang uiteenvalt, de menselijke maat uit het oog verloren raakt en een rijksmonument als de Lijnbaan worstelt in zijn voortbestaan en slechts weinige bezoekers het internationale cultuurhistorische belang van deze winkelstraat nog kennen. Zonder hinder van enige historische kennis gebruikt de huidige generatie de Lijnbaan en Koopgoot als synoniemen. Dat hier een revolutionaire winkelstraat als stadscentrum werd gerealiseerd, lijkt nauwelijks nog bekend. Monumentenzorgers, de wakers over onze publieke erfenissen, zien we eerder als lastpakken dan als bondgenoten. Blinde vlek in collectief geheugen? Rotterdam treedt graag naar voren als een stad zonder ballast. Want waarom hebben we (kennis van onze) geschiedenis nodig? We zingen graag met z’n allen uit volle borst mee met onze boegbeelden Joke Bruijs en Gerard Cox in het decor van de befaamde Oase Bar, waar de voorstelling naar is vernoemd. Een oer-Rotterdamse voorstelling en een beleving op zich, waarvan de première recentelijk plaatsvond in het Oude Luxor, een gebouw dat het bombardement overleefde, maar enkele jaren geleden bijna onopgemerkt onder de sloophamer was verdwenen. Gelukkig hoeven we het daar niet meer over te hebben. Sloop is van de baan sinds de gemeente in het najaar van 2013 (!) de motie aannam het pand te behouden. Tegenwoordig draait het theater na

[close]

p. 5

een intensieve verbouwing gelukkig weer volop mee in de dynamiek van de stad en kan het volgend jaar ongehinderd zijn 100 jarig bestaan vieren. En in datzelfde jaar, in 2017, viert ook Opbouwdag haar jubileum. 70 jaar geleden, zeven jaar na de officiële opdracht tot wederopbouw van Rotterdam tot een moderne stad, vormde de datum van 18 mei aanleiding voor het introduceren van Opbouwdag. Opbouwdag Met het besluit om van Rotterdam een moderne stad te maken, toekomstgericht met lef en vooruitstrevende ideeën, wordt vanaf 18 mei 1940 aan de wederopbouw van Rotterdam gewerkt. Tijdens de wederopbouwjaren was deze ‘Rotterdamse feestdag’ vooral bedoeld om ervoor te zorgen dat de Rotterdamse bevolking – in hun dagelijkse leven geteisterd door heipalen, hijskranen, bouwputten – positief gestemd zou blijven. Getrokken en gedragen door Comités (om de vijf jaar instelling van een nieuw Comité van ’50, ’55, ’60, ’65 tot ’70) ontstaat na de oorlog een jonge traditie in een stad die zichzelf opnieuw moet uitvinden. De situatie in 1947, het jaar waarin Opbouwdag in het leven wordt geroepen, wordt kernachtig weergegeven in De Tijd van 16 mei 1947: ‘Ook in Rotterdam, zoals in alle andere getroffen gebieden, is ontevredenheid. Nu al zeven jaar lang te moeten wonen in een stad, die een woestijn heeft op de plaats waar haar hart moet zitten, een woestijn, waar je altijd weer doorheen moet, waar het altijd waait en waar het altijd stuift, dat werkt zeer deprimerend en veroorzaakt een morele terugslag.’ Opbouwdag kreeg met andere woorden een wezenlijke betekenis in de ontwikkeling van de stad. Periode 1947 -1970 In 1947 wordt op Opbouwdag onder andere symbolisch de eerste paal geslagen voor het Groot Handelsgebouw. Dit gebouw stond voor Van der Mandele voor een historische ommekeer. Zes jaar later zegt hij hierover in het Groot Handelsgebouw-nummer van de NRC: ‘En nu hebben we voor ons staan een kloek modern bouwsel, niet gerecipieerd, niet gekopieerd, maar met een forse zwaai ontworpen en uitgevoerd. Geen Corbusier, geen skyscraper, ook niet naar een van die mooie voorbeelden van Frank Lloyd Wright, maar een originele Nederlandse conceptie die bewondering afdwingt, omdat het aan het praktische doel beantwoordt en in brede zwier ineens als het ware aan burger en buitenman zegt: ‘Hier Rotterdam!.’5 Terwijl in de eerste jaren het overwinnen van tegenslagen – financieel, materieeltekort, vertraagde goedkeuringen vanuit het Rijk – en het vieren van successen op Opbouwdag centraal staan (onder andere opening Bouwcentrum in 1948, opdracht aan Van den Broek & Bakema voor winkelcentrum Coolsingel West (de Lijnbaan), eerste steen restauratie Laurenskerk door Koningin Juliana in 1952, manifestatie E55, opening van nieuwe Stationshal van architect Sybold van Ravesteyn in 1957) neemt in de jaren zestig de kritiek op Opbouwdag toe. Heeft deze dag zijn grootste nut gehad? Hoewel in 1960 de kranten het afscheid van Opbouwdag aankondigen, vindt in 1961 Opbouwdag gewoon weer plaats. ’ (…)‘Vandaag doet Rotterdam afstand van een nog jonge traditie: de jaarlijkse opbouwdag. Vrolijk wapperen daarbij de vlaggen, want niemand voelt enige droefheid. Een succesvolle periode wordt afgesloten, een nieuw tijdperk in de Rotterdamse geschiedenis breekt aan. Het Vrije Volk heeft deze gebeurtenis willen markeren met een speciale bijlage, die onder de abonnees wordt verspreid.’ 18 mei blijft in Rotterdam DE datum voor het ontvangen van hoogwaardig bezoek, het openen van bijzondere gebouw(complex)en, verkeersaders, woonwijken, tentoonstellingen en manifestaties. Wanneer in 1961 de Havendag ter ziele gaat worden er opnieuw vraagtekens geplaatst bij de voortzetting van Opbouwdag. Het zou vooral een feest zijn voor autoriteiten, niet voor de Rotterdamse bevolking. Zo schrijft het Vrije Volk in 1962: ‘Niettemin is de Opbouwdag ook dit keer een vrij exclusieve zaak gebleven. Als Rotterdam op deze wijze wil doorgaan geven wij graag bekendheid aan een suggestie: de naam veranderen in een K. P. van der Mandele-dag.’ Een journalistieke sneer die voorbij lijkt te gaan aan alles wat er mogelijk is gemaakt en gerealiseerd kon worden door samenwerking en concentratie van activiteiten en hoogtepunten. En het is waar, gedurende de wederopbouwperiode is inderdaad veel te danken aan de bevlogenheid en daadkracht van de heer Van der Mandele. Ondanks dat de kritiek op Opbouwdag verder toeneemt, kent Opbouwdag ook in de jaren zestig nog enkele nieuwe hoogtepunten. In 1965 is er de viering van vijfentwintig jaar wederopbouw met de opening van de tentoonstelling ‘Rotterdam – Stad in Beweging’ en dan is het in 1966 eindelijk zo ver. Op 18 mei van dat jaar wordt het langverwachte concertgebouw de Doelen geopend. ‘De afgelopen jaren is de vraag gesteld of het zo langzamerhand geen tijd werd om 18 mei te laten passeren zonder Opbouwdag te vieren. Dit jaar kan dat beslist niet. De Doelen is voltooid en Rotterdam staat op de drempel van een nieuwe periode.’ (Het Vrije Volk, 1966) En prompt een jaar later is er voor het eerst geen officiële opbouwdag. ‘(…) niet omdat de organisatoren met enkele critici de overbodigheid zouden aanvoelen, maar omdat er niet voldoende autoriteiten zijn om er de werkers een schone overall voor aan te laten trekken. Het grootste deel van het gemeentebestuur is naar Canada, samen met andere autoriteiten naar de wereldtentoonstelling. Wat heeft zo’n opbouwfeest dan voor zin nietwaar?’. 6 De jonge naoorlogse Rotterdamse traditie van Opbouwdag sterft uiteindelijk een zachte dood. In 1970, het jaar van de manifestatie C’70, wordt in de kranten voor het laatst melding gedaan van een Opbouwdag. Toch wordt de datum van 18 mei niet helemaal vergeten. Medio jaren zeventig roert Rotterdam Promotie zich met opnieuw activiteiten rondom deze dag. Dat resulteert in de eerste Binnenstadsdag op 22 mei 1976 met de ambitie om iedere eerste zaterdag na 18 mei Binnenstadsdag te vieren met activiteiten ter promotie van de stad. Rotterdam Festivals is daar een eigentijds voortvloeisel van. Het vieren van een (haven)stad met uiteenlopende activiteiten van een stad die altijd in beweging is. Koers vooruit! Rotterdamse traditie? Opbouwdag was aanvankelijk bedoeld om gedurende de periode van wederopbouw, van 1947 tot 1959, het publiek te informeren over lopende bouwactiviteiten tijdens de wederopbouw van de stad; elkaar moed in te spreken, bouwactiviteiten te stimuleren en de herbouw van Rotterdam te vieren. De vraag of Opbouwdag nog toekomst heeft, komt begin jaren zestig in de kranten als ‘een geforceerde traditie’ en als ‘een feest

[close]

p. 6

voor een groep autoriteiten’ centraal te staan. Maar er zijn ook positieve tegengeluiden te horen en nieuwe hoogtepunten te vieren. 18 mei blijft tot in 1970 betiteld worden als Opbouwdag. Terugkijkend lijkt het vooral een bestuurlijke en politieke behoefte te zijn geweest om vast te houden aan de jaarlijks terugkerende Opbouwdag. Het agenderen van zo’n dag schept helderheid, stroomlijnt bestuurlijke en politieke agenda’s en vergemakkelijkt de organisatie van gebeurtenissen in de stad. Een echt breed gedragen Rotterdamse traditie is Opbouwdag volgens latere kritieken echter nooit geworden. Maar doet dat afbreuk aan de betekenis die dit Rotterdamse fenomeen heeft gehad voor het overleven in een nieuw te bouwen stadshart? Rotterdam heeft het verhaal van wederopbouw het laten zien dat ze met daadkracht en toekomst gericht zich door niets laat weerhouden of ontmoedigen- volledig eigen gemaakt. Het is onderdeel van het DNA van de stad geworden en heeft de voortvarendheid van de stad meer dan ooit zichtbaar gemaakt. Toen, in de naoorlogse jaren, was in de dagelijkse confrontatie met een openliggende stad en helende littekens in het stedelijk weefsel, behoefte aan optimisme, houvast en vernieuwing. Het fenomeen Opbouwdag zorgde voor evenementen, manifestaties en openingen om als Rotterdammers trots op te zijn. Om dit aan een vaste dag per jaar te koppelen werkte bovendien goed voor het stroomlijnen van bestuurlijke en politieke agenda’s. Echter, concluderend uit het verloop van Opbouwdag, en de toenemende kritieken in de pers, had deze dag in de praktijk ogenschijnlijk minder betekenis voor het brede publiek. Ogenschijnlijk want in de praktijk bleef het publiek gedurende de wederopbouwperiode goed geïnformeerd. Dag voor de wederopbouw Geluiden om een Opbouwdag te herintroduceren, brengt ons terug naar de essentie, de wezenlijke vragen. Wanneer voelen wij Rotterdammers ons verbonden? Wat is daar voor nodig? Is dat nog wel nodig? En zo ja, voor wat en wie? Voor ons Rotterdammers zelf? Voor nationale of zelfs internationale aandacht? Is de melding Rotterdam in de top tien van te bezoeken steden, zoals recentelijk in The Rough Guide, voor nu en voor de toekomst van onze stad toereikend? Of zijn we nu op een punt aanbeland dat het nodig is om aandacht te vragen voor ons verleden. Via de ‘grote verhalen’ uit onze stadsgeschiedenis leren we begrijpen dat de stad niet zo maar is ontstaan, maar dat we voortbouwen op een lange geschiedenis. Dankzij die kennis kunnen we vroeger verbinden aan scenario’s voor de toekomst. Opbouwdag had een duidelijke functie, het vieren van de successen van de wederopbouw in een periode waarin de herstellende stad niet alleen een nieuwe vorm kreeg, maar er ook een nieuwe tijd aanbrak. De geestelijk vader van het uiteindelijk gerealiseerde wederopbouwplan, C. Van Traa, verwoordde die toekomst destijds zo: ‘Rotterdam zal nooit schoon en mooi zijn als Bath of Rothenburg, het zal zich onvormelijk, misschien wat ruw presenteren, maar het zal eerlijk zijn, niet mooi ter wille van het mooi, maar met karakter, een symphonie van daad en werkkracht, onverzettelijk en met een niet te breken levenswil.’7 De meeste van de destijds gerealiseerde gebouwen zijn inmiddels als rijksmonument aangewezen. En dat is niet voor niets. Ze vormen bovendien een belangrijke, dagelijks te bewonderen en tastbare ‘archiefcollectie’ waar Rotterdam zich (internationaal) mee kan onderscheiden. In de jaren negentig zette de voormalige Stichting Comité Wederopbouw Rotterdam een belangrijke stap om de aandacht te vestigen op dit bijzondere erfgoed. Is het niet tijd om daar een actueel vervolg aan te geven? Om als stad, als hoeder van dit erfgoed, een dag van de Wederopbouw in te stellen? Een dag van zelfreflectie over de toekomst van onze stad met de wederopbouwiconen als symbolen voor het Rotterdams DNA. Een bewustwordings- en kennisuitwisselingsdag voor Rotterdammers onder elkaar, met als speciale gasten de belangrijkste wederopbouwgemeenten in Nederland (Eindhoven, Arnhem, Middelburg) en misschien zelfs internationaal. Van Opbouwdag naar een nieuwe functie, als jaarlijks terugkerende Dag van de Wederopbouw. Een dag waarop nieuwe iconen in relatie worden gebracht met de versteende dragers van grote, betekenisvolle verhalen. Denk aan Markthal meets de Lijnbaan, Schiecentrale meets Groothandelsgebouw, De Rotterdam meets Europoint torens, Van Ravensteyn meets Benthem Crouwel postuum in CS? Wanneer? Wat dacht u van 18 mei? 1 Geschreven n.a.v. 500 verzamelende krantenartikelen door Evan van der Most (Dig It Up) uit de periode 1947 – 1970. Zie ook inventarisatie en overzicht met hoogtepunten per Opbouwdag. 2 Geciteerd uit; Sober en Solide. De wederopbouw van Nederland. 1940 – 1965., Eric de Lange, NAi Uitgevers, Rotterdam, p. 35. 3 ‘Uit nood geboren: de binnenstad als winkelcentrum.’, Alex Dabrowski In: Een stad voor het leven. Wederopbouw Rotterdam 1940 -1965, Uitgeverij De Hef, Rotterdam, p. 75. 4 Essay Roterodamum No. 1., H.J.A. Hofland, Stichting Historische Publicaties Roterodamum, Rotterdam, p. 44. 5 Sober en Solide. De wederopbouw van Nederland. 1940 – 1965., Eric de Lange, NAi Uitgevers, Rotterdam. p. 106. 6 Jan van Bergen in: De Tijd, 1967. 7 Geciteerd in ‘De geboorte van een mythe, Michiel Kruidenier/ Christel Leenen, in: Een stad voor het leven. Wederopbouw Rotterdam 1940- 1965, Uitgeverij De Hef, Rotterdam, p. 59.

[close]

p. 7



[close]

p. 8

OVERZICHT ACTIVITEITEN OPBOUWDAGEN 1947 – 1970 Hoofdlijnen op basis van aangeleverde database krantenknipsels Dig It Up. Astrid Aarsen voor Dig It Up OPBOUWDAG 1 Deze allereerste Opbouwdag in 1947 vindt plaats op 17 mei, want 18 mei valt op een zondag. Opening van de tentoonstelling over het Basisplan in Museum Boymans. Ook aankondiging van driejarenplan met als doel voor Opbouwdag 18 mei 1948 de opening Bouwcentrum met stedenbouwkundig congres en voor Opbouwdag 18 mei 1949 een voltooid nieuw havencomplex. In 1950 moet het eerste deel van het herstelprogramma zijn voltooid. Tevens oprichting Comité 1950 onder erevoorzitterschap van oud-burgemeester P.J. Oud en onder presidium van K.P. van de Mandele, voorzitter Kamer van Koophandel. 1947 OPBOUWDAG 2 Vlag wordt gehesen op plaats van toekomstige Rotterdamse Luchthaven. Bezoek aan Overschie (realisatie 430 woningen in vijf blokken); Eerste steenlegging Lutherse Kerk; Hoogste punt bereikt van het Bouwcentrum; Aankondiging president-directeur van de Nederlandse, Spoorwegen, ir. P. Q. den Hollander aan het Hofplein over 10 jarenplan spoorwegen en aankondiging nieuw Station. Opbouwdag Spoorwegdag. Oplevering kades Rijnhaven, pakhuis De Molukken; In gebruik neming viaduct Oostzeedijk. 1948 OPBOUWDAG 3 Eerste officiële bezoek aan Rotterdam na inhuldiging, van het koninklijk paar H.M. Juliana en prins Bernhard. Eerste paal herbouw San Francisco loods (Rijnhaven); Concert in Koninginnekerk (opbrengsten voor herbouw Laurenskerk); Opbouwspel Wij Willen Bouwen in Spartastadion, Bloemenmarkt op Van Hogendorpplein voor het eerst sinds lange tijd weer gehouden op ‘Pinkster drie’. 1949 OPBOUWDAG 4 Als openingsplechtigheid van de dag iagekozen het in gebruik stellen van de Rederijbrug, die de Maasboulevard verbindt met het centrum van de stad: Burgemeester Oud knipt lint door. Tevens oplevering nieuwe kademuren van Rotterdams binnenhavencentrum; Ingebruikname Leuvesluis; Opening tentoonstelling Rotterdam Ahoy. 1950 OPBOUWDAG 5 Bij het kanaal tussen Rotte en Schie, waar de gebouwen voor de Vervoer- en Motordienst van de gemeente hun voltooiing naderen, opening Opbouwdag 1951. Symbolisch gekozen plek, want ontwikkeling in noordwestelijke richting van de stad. Verder opening binnentuin Overschie en opening industriegebouw Goudse Singel. ‘Middags (…) steenlegging bij de Doopsgezinde kerk aan het Haagseveer; het tekenen van een oorkonde met een opdracht voor het stichten van een winkelcentrum, aan de Coolsingel West (lees: toekomstige Lijnbaan) en een bezoek aan nieuwe woningen in Zuidwijk. 1951 OPBOUWDAG 6 Tweede bezoek koningin Juliana aan Rotterdam op Opbouwdag voor eerste steen legging van de restauratie van de St-Laurenskerk. Openstelling nieuwe brug over de Delfshavense Schie, evenals de tunnel onder het Weena; Begin aanleg van het grote park aan de Zuiderparkgordel, een gebeurtenis, die voor Rotterdam-Zuid van grote betekenis is. Bij de nieuwbouw van de Nederlandse Bank aan de Boompjes een plechtigheid en ‘s avonds in de Schouwburg een bijeenkomst ter herdenking van Pieter Caland, ‘de grondlegger voor Rotterdams welvaart, de schepper van de Nieuwe Waterweg’ die vijftig jaar geleden stierf. 1952 OPBOUWDAG 7 Landing Sabena helikopters op Hofplein onder grote belangstelling en als symbool van verbinding tussen Rotterdam en Brussel (3-8-’53 in gebruik name). Toespraak van Burgemeester Van Walsum en onthulling van het bronzen beeld aan de gevel van de Amsterdamsche Incassobank en een liefdadigheidsconcert. De heer W. R. Blanker, chef van de dienst exploitatie van de Nederlandse Spoorwegen, ontvangt ’s ochtends het gezelschap in Gouda, waarna het 1953

[close]

p. 9

als eerste de treintocht maakt over de spoordijk, die dwars door de twee diepste polders van Nederland loopt, de Zuidplaspolder en de Prins Alexanderpolder. Met ingang van 15 oktober 1953 zal al het treinverkeer hierlangs gelegd worden en wordt het Maasstation gesloten. Ook onthulling plaquette voor bouw van 328 woningen in toekomstige satellietstad Hoogvliet. NB AA: gedeelte van journaal AVRO tv programma gewijd aan Opbouwdag 1953. OPBOUWDAG 8 Eerste spade uitbreiding Bouwcentrum aan het Weena; Onthulling plaquette in het Timmermans huis ter herinnering dat een eeuw geleden W.N. Rose’s waterproject werd aanvaard; Opening Volkstuinencomplex Zuiderparkgordel. In de middag: het Tehuis voor Werkende Jongens aan de Burgemeester de Josselin de Jonglaam in Overschie geopend; Start werkzaamheden voor de aanleg van het vliegveld in die Zestienhovense polder; Eerste complex Zuiderparkgordelvolkstuinen in aanwezigheid van Minister van Wederopbouw; Lunch in Het Witte Paard. Met een ontvangst op de Kamer van Koophandel en bezichtiging van daar tentoongestelde maquettes wordt de dag besloten. In de avond prof. dr. Rogier, hoogleraar te Nijmegen, een voordracht over Willem Nicolaas Rose en het waterproject (viering 100 jaar waterproject) in de grote zaal van hotel Atlanta. 1954 OPBOUWDAG 9 1955 Manifestatie van Energie: E’55. De toegangspoort tot de E’55 is een indrukwekkende staalconstructie overdekt met het „vliegende tapijt”. De driehoek met punt op de voorgrond symboliseert de energiekern. Dit motief vind je op de gehele expositie terug. OPBOUWDAG 10 Opbouwdag geheel aan de woningbouw en de wijkorganisatie gewijd. In de ochtend: onthulling plaquette woongebouw Hollandt, Van Adrichemweg, een herinnering aan de totstandkoming van de zeven woongebouwen in voormalig Overschie, die samen het grootste complex op het gebied van de hoogbouw vormen in Nederland. In de onmiddellijke omgeving zullen enige zwanen worden losgelaten, die hun zomerverblijf betrekken in het plantsoen in het verlengde van de Burg. Koningssingel. Vervolgens naar hotel Atlanta aan de Coolsingel, waar in de daktuin de heren ir. A. Bos en H. K. Duhoux, directeur en adjunct-directeur van de Dienst van Volkshuisvesting, korte voordrachten houden over de woningbouw, meer speciaal over de rationalisatie door het werken met productieteams. Daarna de Linker Maasoever: onthulling in Pendrecht van twee sierbeeldjes en na de lunch ingebruikname van het wijkgebouw van Zuidwijk. Dan keert het gezelschap naar de binnenstad terug, waar de eerste woning van de complexen in de onmiddellijke omgeving van de Lijnbaan wordt betrokken, om ten slotte een bezoek te brengen aam de nieuwe wijk Honderd en Tien Morgen waar de eerste bewoners van het bestuur van de woningbouwvereniging Onze Woning een souvenir krijgen aangeboden. 1956 OPBOUWDAG 11 Minister van Verkeer en Waterstaat, mr. J. Algera, verklaart om 12.00 uur het spoorweggebouw aan het Stationsplein voor geopend. Een uur daarvoor had zijn collega van Volkshuisvesting en Bouwnijverheid, ir. H. B. J. Witte, in het Bouwcentrum een tentoonstelling over stations geopend. Met deze plechtigheden begon de Rotterdamse Opbouwdag 1957. Namens het gemeentebestuur van Rotterdam biedt burgemeester Van Walsum de Nederlandse Spoorwegen een brons van de Italiaanse beeldhouwer Umberto Mastrioianni aan. Het beeld Het Afscheid is in de grote voorhal geplaatst. Sluitstuk van de Opbouwdag is de onthulling — voor zover nog over onthulling kan worden gesproken — van de plastiek van Naum Gabo voor de nieuwe Bijenkorf op de Coolsingel. 1957 OPBOUWDAG 12 Openstelling nieuwe Blijdorpbruggen op Opbouwdag 1958 (maandag 19 mei) voor het verkeer en ingebruikname nieuwe hangar op de Luchthaven Rotterdam; Eerste paal geslagen voor de Ned. Herv. Kerk aan de Mauritsweg; Eerste steenlegging jeugdgebouw De Heuvel aan de Sint Laurensplaats. Opening tentoonstelling „Bouwen en Wonen” in het Bouwcentrum. In de avonduren wordt de Opbouwdag besloten met een bijeenkomst in de Rotterdamse Schouwburg. Ook wordt op deze dag de eerste paal voor de nieuwe Esso-raffinaderij in het Botlekgebied geslagen en het nieuwe GGD-gebouw aan de Van Swietenlaan in Rotterdam-Zuid officieel in gebruik genomen. 1958 OPBOUWDAG 13 De oplevering van het hoofdgebouw van het bejaardencentrum De Nachtegaal in Rotterdam-Zuid (9.45 uur); Ingebruikneming van de installaties van de Nieuwe Matex NV (Phs. van Ommeren NV) aan de Welplaatsweg (11.00 1959

[close]

p. 10

uur; Eerste paal voor de vestiging van Ketjen- Carbon NV in het Botlekgebied (12.00 uur); Onthulling van het beeld Monsieur Jacques voor de Rotterdamse Bank aan de Coolsingel (14.45 uur) én het plaatsen van de eerste spant voor de Koningshof op de Floriade (15.15 uur). Deze Opbouwdag wordt besloten met een feestelijk avondprogramma in de Rotterdamse Schouwburg aan de Aert van Nesstraat. Allereerst wordt de nieuwe film Dokbouw aan de Nieuwe Maas van Ytzen Brusse vertoond. Daarna worden een Engelse en een Franse wederopbouwfilm geprojecteerd en ten slotte treedt het Rotterdams Toneel op. OPBOUWDAG 14 Aangekondigd als laatste Opbouwdag; Jaar van de Floriade (25-03 t/m 25-09). Onder andere bezoek aan het verpleeghuis Spiegelnisse aan de rand van Rotterdam tussen spoorbaan en Kralinger Hout. Met drie stoten op de scheepsfluit geeft wethouder H. Bavinck van Openbare Werken aan boord van de Prinsesseplaat het signaal voor de ingebruikstelling van de Boerengatsluis. Er is een einde gekomen aan het grondwerk voor de Maasboulevard; Na de eerste vaart door de Boerengatsluis trok het Opbouwdag-gezelschap naar de op de Perehof herbouwde oud-herberg In den Rust Wat. Daar gaf mr. H. Lambert een overzicht van wat is gebeurd sinds het raadsbesluit om In den Rust Wat af te breken. Met het tappen van het eerste kopje koffie verrichtte burgemeester Van Walsum (net terug uit Hamburg) de officiële opening. 1960 OPBOUWDAG 15 Opbouwdag begint met bespeling van het nieuwe carillon door Leen ‘t Hart. Vervolgens gezelschap te voet naar de nieuwbouw aan de Noord-Blaak van de nationale coöperatieve aan- en verkoopvereniging voor de landbouw Centraal bureau, waar door de burgemeester de eerste steen legt. De tocht gaat voorts naar Capelle aan de IJssel, waar de eerste Rotterdammer een nieuw huis betrekt in het contingent Rotterdamse woningen, dat daar gebouwd wordt. Het is het eerste huis van de 50.000 woningen die er over 25 jaar gereed zullen zijn, 29.000 op Rotterdams gebied en 21.000 op grond van Capelle. (...) ln de middaguren volgen de officiële ingebruikneming van het tweede en laatste onderstation aan de Blekerstraat ten behoeve van de stadverwarming en de ingebruikneming van het eerste 150.000 volttransformator- en schakelstation voor de stroomlevering in het gebied van Botlek en Europoort. De dag wordt besloten met de opening van het bioscooptheater Kriterion. 1961 OPBOUWDAG 16 Rotterdam heeft weer een Opbouwdag achter de rug. Er is dit jaar een poging gedaan deze dag een wat ander karakter te geven. Misschien wel voor het eerst is er geen paal geslagen. Wel is er, zoals gebruikelijk, veel gesproken. Drie korte toespraken van de heer H. C. Millius, architect van de dienst Stadsontwikkeling; H. P. Meijer, technisch onderdirecteur van het havenbedrijf. Over de recreatieve voorzieningen In het Waterweggebied sprak ir. A. Raad, chef van de afdeling Plantsoenen bij Gemeentewerken. NB AA: Er is hierover een apart boekje uitgegeven; een exemplaar is in bezit van Dig It Up (Evan van der Most). 1962 OPBOUWDAG 17 De Opbouwdag in Rotterdam staat dit jaar in het teken van de haven. Burgemeester G.E. van Walsum van Rotterdam, wethouders en journalisten bezoeken de in aanbouw zijnde Amerikaanse raffinaderij en het Shell-opslagterrein in de Europoort. Mr. K.P. van der Mandele, voorzitter van de Rotterdamse Kamer van Koophandel schakelt lasapparaten in waarmee de vloerplaat van de eerste olietank wordt gelast. Verder de uitbreiding van de haven, o.a. door de sloop van Duitse onderzeebootbunkers bij de Waalhaven. Het startsein voor vier reusachtige olieopslagtankers in Europoort (1963) NB zwart-wit film over Opbouwdag 1963 is beschikbaar bij het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid. 1963 OPBOUWDAG 18 Opbouwdag 1964 valt op ‘Pinkster drie’ en krijgt daardoor - en door het fraaie voorjaarsweer - een extra feestelijk tintje. De deelnemers aan deze jaarlijkse schouw van het groeiende Rotterdam wachten vandaag in drie gemeentelijke bussen een boeiende excursie die zich dit jaar door tot een eind buiten het gemeentelijk domein uitstrekte (o.a. naar het recreatiegebied in Heerjansdam) 1964 OPBOUWDAG 19 Het programma voor Opbouwdag 1965 (dinsdag 18 mei) ziet er als volgt uit: 9.15—9.30 uur: Ontvangst van de gasten in het Bouwcentrum Weena. 9.30—10.00 uur: Begroetingswoord door de heer ir. J. van den Berg, voorzitter van het Comité Rotterdam 1965. Korte toelichting op Tentoonstelling Rotterdam — Stad in Beweging door de voorzitter van 1965

[close]

p. 11

het tentoonstellingsbestuur, de heer mr. dr. K. P. van der Mandele. Officiële opening van de tentoonstelling door de burgemeester, de heer W. Thomassen. 10.00—11.30 uur: Rondgang over de tentoonstelling, bijwoning film En toch... Rotterdam! in het filmzaaltje van het Bouwcentrum, bezichtiging van de Kunstexpositie; 12.00—13.00 uur: Rondgang over de buitententoonstelling en bezichtiging van het Informatiecentrum van de gemeente Rotterdam in gebouw C van het Bouwcentrum. 13.00—14.15 uur: Aperitief en koffietafel in het Concertgebouw. Tijdens de koffietafel uiteenzetting over het Informatiecentrum en het Concertgebouw. 14.30—15.00 uur: Bezoek aan het metrostation Stadhuis. 15.15—16.00 uur: Thee op de Euromast. OPBOUWDAG 20 1966 Opbouwdag is volledig gericht op de langverwachte opening van De Doelen. De Doelen is het feestelijk middelpunt van deze Opbouwdag. ‘Elf jaar is er aan dit nieuwe kunstencentrum gewerkt (…) opening, met een concert door het Rotterdams Philharmonisch Orkest, zal worden bijgewoond door koningin Juliana, ministers, staatssecretarissen en burgemeesters van vooraanstaande muzieksteden in Europa.’ OPBOUWDAG 21 Voor het eerst geen officiële Opbouwdag. Wel aankondiging dat de minister voor Volkshuisvesting, ir. W. F. Schut, in Ommoord de eerste paal zal slaan voor een complex van 721 eengezinswoningen en bejaardenwoningen. Rotterdamse delegatie bevindt zich in Canada op de Wereldtentoonstelling. 1967 OPBOUWDAG 22 OPBOUWDAG 23 OPBOUWDAG 24 Geen nadere informatie over Opbouwdag in dit jaar. Concert op de Coolsingel 18 mei 1968. Discussie over C’70 (toen nog R’70 genoemd). Dat deze manifestatie geen vier maanden lange Opbouwdag mag worden. 1968 1969 1970 Een nauwelijks meer bestaande Opbouwdag; felle kritiek op het fenomeen Opbouwdag.Discussie over opvoering van een Duitse opera op Opbouwdag. ‘Opbouwdag 1970 (ditmaal op ‘Pinkster drie’, 19 mei) zal de oplevering van twee geweldige onderwijscomplexen te zien geven. ‘s Morgens worden de nieuwe gebouwen van de NEH officieel geopend. ‘s middags gaat het mammoetcomplex voor, een aantal technische scholen aan de Schiekade in bedrijf.’ NB Opbouwdag opgegaan in het programma van C’70? Latere referenties aan Opbouwdag: R’DAM PROMOTIE Activiteiten Rotterdam Promotie met referentie aan vroegere 18 mei Opbouwdag. Datum aanleiding voor start festiviteiten. Doel: gezelligheid van 1970 terugbrengen. 1974 BINNENSTADSDAG 1975 ROTTERDAM FESTIVALS Met referentie aan Opbouwdag start met ‘HART NODIG’ de eerste Binnenstadsdag. Ingesteld als beoogde traditie op de eerste zaterdag na 18 mei. NB AA: In 1993: Oprichting Rotterdam Festivals) zie ook artikel Vers Beton over Stadsrituelen. http://versbeton. nl/2014/06/zijn-de-rotterdamse-festivals-nieuwe-stadsrituelen. 1993

[close]

p. 12

www.digitup.nl Foto’s Arie Groeneveld collectie Stadsarchief Rotterdam. Met dank aan Stadsarchief Rotterdam, Van Leeuwen Van Lignac Stichting, Stichting Aan den Slag, Prins Bernard Cultuurfonds Zuid Holland, Stichting Elise Mathilde Fonds en Van der Mandele Stichting.

[close]

Comments

no comments yet