p. 1

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 1 czasopismo samorzÑdu radcÓw prawnych radca prawny rocznik xxiv rada programowa jerzy st´pie ­ s´dzia tk w stanie spoczynku ­ przewodniczàcy prof dr hab marek bojarski prof dr hab andrzej kidyba mec zenon klatka dr mirosaw paweczyk prof dr hab tadeusz tomaszewski nr 113 2/2011 redakcja barbara kras ­ redaktor naczelna janina cymer ­ sekretarz redakcji kolegium redakcyjne juliusz cybulski mieczysaw humka dr tomasz pietrzykowski albert stawiszyski w numerze w numerze krzysztof piotr sokoowski ll.m posiadanie samoistne jako przesanka zasiedzenia nieruchomoÊci 5 dr maciej j nowak zasady dobrego sàsiedztwa i kontynuacji funkcji zabudowy i zagospodarowania terenu w decyzjach o warunkach zabudowy 14 dr mirosaw paweczyk dr piotr sokal poÊrednictwo w obrocie nieruchomoÊciami ­ dziaalnoÊç zawodowa ­ cz i 19 dr cezary podsiadlik przemysaw skudynowski odpowiedzialnoÊç odszkodowawcza z tytuu bezprawia legislacyjnego ­ uwagi na tle wyroku trybunau konstytucyjnego z dnia 17 grudnia 2008 r p 16/08 32 ewa majewska-machaj dr ¸ukasz machaj molestowanie seksualne poprzez tworzenie wrogiej atmosfery w pracy ­ postulaty interpretacyjne 40 dr anna kalisz ewa kowalczyk Âwiadczenie usug cmentarnych i pogrzebowych a uprawnienia zarzàdcy cmentarza w Êwietle ustawy antymonopolowej studium przypadku koÊcioa rektoralnego w lublinie 51 elbieta kuzborska dylematy konstytucyjnej ochrony praw mniejszoÊci narodowych na litwie 63 dr mariusz sorysz projektowane zmiany kodeksu post´powania cywilnego w Êwietle prac komisji kodyfikacyjnej prawa cywilnego ­ gos w dyskusji 70 glosy dr maciej rzewuski glosa do uchway sàdu najwyszego z dnia 16 kwietnia 2010 r iii czp 21/10 76 radca prawny 2 2011 1

[close]

p. 2

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 2 z orzecznictwa trybuna¸u sprawiedliwoÂci ue wybrane sprawy rozstrzygni´te w styczniu i lutym 2011 r ­ oprac dr aleksandra gawrysiuk-zabocka 79 zagadnienia prawne w praktyce sÑdu najwy°szego dr pawe grzegorczyk w kwestii immunitetu pastwa obcego przed sàdem krajowym 81 dr beata janiszewska zwrot kwoty uiszczonej tytuem zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego na czas trwania procesu o rozwód 86 dr tadeusz zembrzuski niedopuszczalnoÊç Êrodka zaskarenia a odmowa ustanowienia penomocnika z urz´du 90 to nas dotyczy spis uchwa z posiedzenie krrp w dniu 11 lutego 2011 r 94 radca prawny 2 2011 2

[close]

p. 3

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 3 table of contents table des matiÈres krzysztof piotr sokoowski ll.m independent possession as a prerequisite of acquisitive prescription of real property possession originaire en tant de prémisse d usucapion du bien immobilier 5 dr maciej j nowak the principles of good neighbourhood and continuation of the land development function in land development conditions decisions principes de bon voisinage et continuation de la fonction de construction et d aménagement du territoire dans les décisions sur les conditions d aménagement du territoire 14 dr mirosaw paweczyk dr piotr sokal agency in real estate trade ­ professional activity ­ part i entremise dans le commerce de biens immobiliers ­ activité professionnelle ­ 1¯re partie 19 dr cezary podsiadlik przemysaw skudynowski liability for damages arising from legislative lawlessness ­ comments to the judgement of the constitutional tribunal of 17 december 2008 p 16/08 responsabilité et indemnisation au titre du désordre législatif remarques á la lumi¯re du jugement rendu par la cour constitutionnelle le 17 décembre 2008 p 16/08 32 ewa majewska-machaj dr ¸ukasz machaj sexual harrasment by creating a hostile atmosphere at work ­ interpretation postulates harc¯lement sexuel par la création d une ambiance hostile dans le lieu de travail ­ postulats d interprétation 40 dr anna kalisz ewa kowalczyk provision of cemetery and burial services and the powers of the cemetery administrator in the light of the anti-monopoly act case study of the rector church in lublin prestation de services funéraires et de cimeti¯re et attributions du gestionnaire du cimeti¯re á la lumi¯re de la loi anti-monopole ­ etudes du cas de l eglise rectorale de lublin 51 elbieta kuzborska the dilemma of constitutional protection of the rights of minorities in lithuania dilemmes de la protection constitutionnelle des droits des minorités nationales en lituanie 63 dr mariusz sorysz planned amendments to the code of civil procedure in the light of the work of the civil law codification commission ­ a voice in the debate projet de changement du code de procédure civile á la lumi¯re des travaux de la commission de codification du droit civil ­ voix dans la discussion 70 glosses dr maciej rzewuski gloss to the resolution of the supreme court of 16 april 2010 iii czp 21/10 glose á la résolution de la cour supr¯me du 16 avril 2010 iii czp 21/10 76 radca prawny 2 2011 3

[close]

p. 4

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 4 from the case law of the european court of justice selected cases resolved in january and february 2011 de la jurisprudence de la cour de justice de l ue ­ questions au choix résolues en janvier et février 2011 ­ élaboration dr aleksandra gawrysiuk-zabocka 79 questions of law in practice of the supreme court dr pawe grzegorczyk immunity of a foreign state before a domestic court sur l immunité d un état étranger devant un tribunal national 81 dr beata janiszewska return of the amount paid as security of an alimony claim for the duration of the divorce proceedings remboursement de la somme payée en tant que garantie de la prétention alimentaire pour la durée du proc¯s de divorce 86 dr tadeusz zembrzuski inadmissibility of an appeal and a refusal to appoint an ex-officio attorney inadmissibilité du moyen de recours et refus d institution d un mandataire d office 90 this concerns us ceci nous concerne list of resolutions adopted at a meeting of the krrp on 11 february 2011 liste des résolutions de la séance du krrp conseil national des conseillers juridiques en date du 11 février 2011 94 radca prawny 5 2010 4

[close]

p. 5

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 5 krzysztof piotr sokoowski ll.m posiadanie samoistne jako przes¸anka zasiedzenia nieruchomoÂci 1 wprowadzenie posiadanie samoistne jest najwaniejszym warunkiem zasiedzenia a jednoczeÊnie tym którego stwierdzenie przysparza w praktyce najwi´cej problemów równie kontrowersyjne kwestie dobrej wiary majà zdecydowanie mniejsze znaczenie jako e mala fides nie wàcza zasiedzenia nieruchomoÊci a jednoczeÊnie w wi´kszoÊci przypadków do zasiedzenia dochodzi waÊnie w zej wierze tak samo upyw czasu decyduje tylko o tym kiedy zasiedzenie nastàpi a nie czy w ogóle ono nastàpi ma wi´c charakter dylatoryjny gdy istnieje posiadanie samoistne uzukapient zawsze nab´dzie wasnoÊç nie po 10 to po 20 a najpóêniej po 30 latach nieprzerwanego posiadania samoistnego z tych powodów poruszana tu problematyka ma niebagatelne znaczenie praktyczne w niniejszej pracy omówimy typowe i szczególne przejawy posiadania samoistnego na marginesie naley zaznaczyç e wszystkie przykady pochodzà z wasnej praktyki autora 2 posiadanie samoistne w ogólnoÊci a typowe przejawy posiadania samoistnego elementami posiadania samoistnego sà corpus fizyczne wadanie rzeczà i animus rem sibi habendi wola wadania dla siebie jak waÊciciel konkretne przejawy posiadania waÊcicielskiego sà przejawami jednego lub drugiego ale najcz´Êciej ten sam objaw Êwiadczy zarówno o corpore jak i o animo rem sibi habendi dla ustalenia przejawów posiadania samoistnego pomocna jest klasyczna triada uprawnie waÊciciela ius utendi et abutendi fruendi ac disponendi faktyczne wykonywanie ww iurum b´dzie Êwiadczyo zarówno o woli posiadania dla siebie jak waÊciciel jak i o faktycznym wykonywaniu wadztwa nad rzeczà jeÊli chodzi o dysponowanie rzeczà nie jest to zwykle przeniesienie wasnoÊci chyba e chodzi o zasiedzenie secundum tabulas ani posiadania samoistnego wtedy nie ma mowy o zasiedzeniu na rzecz przenoszàcego je ze wzgl´du na utrat´ przeze posiadania samoistnego moe mieç to jednak znaczenie dla zasiedzenia przez nabywc´ posiadania z uwzgl´dnieniem accessionis possessionis w gr´ wchodzi wi´c przede wszystkim oddanie w posiadanie zalene aby mona byo mówiç o posiadaniu samoistnym uzukapient w sposób ciàgy musi znajdowaç si´ w sytuacji pozwalajàcej na dokonywanie czynnoÊci których mógby doko autor jest doktorantem na uniwersytecie ratyzboskim stypendystà fundacji daad radca prawny 2 2011 5

[close]

p. 6

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 6 nywaç waÊciciel1 musi on faktycznie czuç si´ waÊcicielem i powinien manifestowaç swoje posiadanie samoistne w sposób czytelny dla kadego uwanego obserwatora jeeli waÊciciel jest nieuwany i nie widzi lub nie chce widzieç przejawów posiadania samoistnego uzukapienta musi ponieÊç tego konsekwencje za samoistnoÊcià posiadania i obiektywnà skutecznoÊcià manifestacji przemawia fakt e przez bliskich i sàsiadów uzukapient jest nieprzerwanie traktowany jak waÊciciel o corpore Êwiadczy zamieszkiwanie na zasiadywanej nieruchomoÊci bycie w niej zameldowanym na pobyt stay dowodem tego moe byç poÊwiadczenie zameldowania na pobyt stay lub ­ za czasów prl-u ­ kopia ksiàki meldunkowej dla zasiadywanej nieruchomoÊci uzgadnianie i prowadzenie spraw remontowych jak równie ponoszenie nakadów na nieruchomoÊç i troszczenie si´ o nià doktryna uwaa za jeden z przejawów samoistnego posiadania2 szczególnie chodzi tu o wi´ksze nakady ­ kto nie uwaa nieruchomoÊci za swojà nie inwestuje w nià znacznych sum in concreto moe chodziç przykadowo o nast´pujàce zachowania podàczenie nieruchomoÊci do miejskiego co naprawa kominów wymiana rynny dachu budowa studni rewizyjnej postawienie nowych potów asfaltowanie podwórka remont dachu i instalacji wodociàgowej i kanalizacyjnej wymienianie glazury czy sanitarnego wyposaenia nieruchomoÊci nawiezienie na zasiadywanà nieruchomoÊç ziemi by jà wyrównaç i osuszyç danie datku za odwodnienie zasiadywanej nieruchomoÊci kolejny przykad z okresu prl-u czy posadzenie ywopotu w mniejszym stopniu o posiadaniu waÊcicielskim Êwiadczy wykonywanie drobnych nakadów takich jak te obciàajàce najemc´ dla lokalu ­ wymienione w art 681 k.c i w art 6b ust 2 ustawy o ochronie praw lokatorów mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego3 przy nieruchomoÊci ziemskiej ­ przykadowo koszenie trawy obcinanie ga´zi i piel´gnacja drzew wyci´cie i wywiezienie zamanych przez wiatr drzew jednake jeÊli waÊciciel nieruchomoÊci nie ma jej w posiadaniu i w ogóle si´ nià nie interesuje take sprawowanie zwykego zarzàdu b´dzie Êwiadczyo o posiadaniu samoistnym równie zaoenie ksi´gi wieczystej dla zasiadywanej nieruchomoÊci przez uzukapienta przypadek rzadki acz wyst´pujàcy w praktyce a nie waÊciciela innych wspówaÊcicieli nieposiadajàcych nieruchomoÊci bezpoÊrednio jest niewàtpliwym przejawem dziaania jak waÊciciel a nie jak uytkownik czy inny posiadacz zaleny choçby uzukapient wnosi za zgodà waÊciciela o wpisanie do ksi´gi wieczystej tego ostatniego ciekawym przykadem manifestacji samoistnoÊci posiadania przez uzukapienta charakterystycznym dla rzeczywistoÊci spoeczno-prawnej prl-u jest wyraenie przeze zgody na nieformalne zaj´cie w czynie spoecznym pod ulic´ cz´Êci zasiadywanej nieruchomoÊci jest to bowiem dysponowanie cz´Êcià nieruchomoÊci a wi´c zachowywanie si´ wobec niej jak waÊciciel oczywiÊcie tej cz´Êci nieruchomoÊci z której uzukapient ustàpi nie moe on ju zasiedzieç jednake niniejszy przejaw posiadania samoistnego odnosi si´ do reszty zasiadywanej nieruchomoÊci 1 2 3 e skowroska-bocian w k pietrzykowski red kodeks cywilny komentarz t 1 4 wyd warszawa 2005 s 796 nb 12 e janeczko zasiedzenie 3 wyd zielona góra 2002 s 142 orz sn z 7 maja 1986 r iii crn 60/86 osn 9/1987 poz 138 st rudnicki nabycie przez zasiedzenie warszawa 2007 s 61 ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r o ochronie praw lokatorów mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie kodeksu cywilnego tekst jednolity dz.u 2005 r nr 31 poz 266 radca prawny 2 2011 6

[close]

p. 7

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 7 zgodnie z jednolitym stanowiskiem doktryny i judykatury opacanie podatków za nieruchomoÊç jest jednym z przejawów samoistnego posiadania manifestuje bowiem wol´ posiadania rzeczy dla siebie jak waÊciciel4 tak samo wnoszenie przez uzukapienta opat za ubezpieczenie nieruchomoÊci od ognia jest przejawem animi rem sibi habendi zaÊ caoÊci opat za uytkowanie wieczyste w przypadku translatywnego zasiadywania uytkowania wieczystego jest przejawem obydwu elementów posiadania wynajmowanie cz´Êci nieruchomoÊci jest równie zwykle zachowaniem charakterystycznym dla posiadacza samoistnego5 wykonuje on bowiem tym samym ius fruendi jeden z elementów klasycznej triady uprawnie waÊciciela w post´powaniu o stwierdzenie zasiedzenia naley zwróciç uwag´ czy posiadacz paci take podatek od dochodów z najmu mocniejszym dowodem na wynajmowanie ni sama umowa najmu jest zeznanie podatkowe w którym wyszególnione sà dochody z najmu umow´ mona bowiem stosunkowo atwo sfaszowaç dla potrzeb post´powania zeznanie podatkowe Êwiadczy zaÊ o prawdziwoÊci twierdze dotyczàcych najmu skoro uzukapient ujawni je przed urz´dem skarbowym naraajàc si´ na negatywne konsekwencje w postaci koniecznoÊci zapaty podatku jeÊli uzukapient mieszka na nieruchomoÊci kilkadziesiàt lat bez formalnie stwierdzonego tytuu prawnego sama dugoÊç okresu spokojnego posiadania uzukapienta stanowi dostatecznie jasnà i pewnà manifestacj´ posiadania waÊcicielskiego dla kadego postronnego obserwatora jasne jest i kto tak dugo mieszka bez tytuu prawnego samodzielnie prowadzàc wszystkie sprawy nieruchomoÊci manifestuje w sposób ciàgy jasny i pewny swój animum rem sibi habendi waÊciciel który tego nie dostrzega musi ponieÊç negatywne konsekwencje swej nieuwanoÊci ­ wszak ju rzymianie wiedzieli e ius civile vigilantibus scriptum est6 ta zasada prawna cieszy si´ penym poparciem doktryny7 o samoistnoÊci posiadania Êwiadczy te fakt e wadania uzukapienta nikt nigdy nie zakóca ani nie kwestionowa nie wyst´powa do niego z àdaniem uregulowania stanu prawnego nieruchomoÊci nie protestowa przeciw wykonywaniu przez niego czynnoÊci typowych dla posiadacza samoistnego w kontekÊcie samoistnoÊci posiadania istotne jest by uzukapient dokonywa ww czynnoÊci samodzielnie i bez konsultacji z waÊcicielem nie pytajàc go o zgod´ wynajmowaç nieruchomoÊç dokonywaç na nià nakadów in concreto nawet znacznych moe równie komodatariusz najemca czy dzierawca dokonujà ich oni jednak za zgodà waÊciciela a nie wbrew jego woli czy nie pytajàc go o zdanie jak posiadacz samoistny bardzo silnym dowodem na samoistnoÊç posiadania jest danie przez uzukapienta odporu zoonym nieformalnie àdaniom waÊciciela wydania nieruchomoÊci lub uwzgl´dnienia jej w ramach dziau spadku jeÊli uzukapient jest jednym z wspówaÊcicieli niewpuszczanie go na nieruchomoÊç etc jest to wystarczajàce jawne i pewne zamanifestowanie posiadania samoistnego uzukapienta pokazuje bowiem jasno jego wol´ posiadania nieruchomoÊci dla siebie jak waÊciciel bez liczenia si´ z wolà waÊciciela uzukapient da4 5 6 7 st rudnicki op.cit s 97 a stelmachowski w z radwaski red system prawa prywatnego t 3 prawo rzeczowe warszawa 2003 s 384 nb 165 post sn z 12 marca 1971 r iii crn 516/70 ospika 11/1971 poz 207 st rudnicki op.cit s 97 d 42 8 24 scaevola libro singulari quaestionum publice tractatarum zamiast wielu ­ k.p sokoowski r´kojmia wiary publicznej ksiàg wieczystych a negotium mixtum cum donatione w prawie polskim i niemieckim ppuw 3/2005 s 90 radca prawny 2 2011 7

[close]

p. 8

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 8 je odpór jego àdaniom wobec nieruchomoÊci zachowujàc si´ jak prawdziwy waÊciciel który sam decyduje o swej nieruchomoÊci i jawnie jednoznacznie i skutecznie manifestuje swój animum rem sibi habendi wobec waÊciciela dajàc mu wyraêne ostrzeenie e uwaa nieruchomoÊç za swojà manifestacja posiadania samoistnego wobec poprzednika prawnego waÊciciela jest skuteczna równie wobec tego ostatniego b odrónienie posiadania samoistnego od posiadania zalenego charakterystycznego dla uytkowania w praktyce pojawia si´ problem czy in concreto dane posiadanie jest samoistne czy zalene najszersze z rodzajów posiadania zalenego odpowiada uytkowaniu i wiele przejawów posiadania samoistnego moe wyst´powaç take przy tym ostatnim chocia uytkowanie to wykonywanie szerokiego wadztwa nad rzeczà zgodnie z umowà z jej waÊcicielem a nie wbrew niej to nierzadko fakt zawarcia umowy jest sporny mi´dzy waÊcicielem a uzukapientem a sama umowa moga byç w danym stanie faktycznym zawarta tylko konkludentnie brak wyraênego jej zawarcia jest niesporny dlatego szczególnie wane jest odrónienie obu przypadków po objawach posiadania z ich analizy wynika e wadztwo nad nieruchomoÊcià majàce charakter posiadania samoistnego jest duo szersze ni wadztwo wynikajàce z uytkowania uytkownik nie moe zmieniaç substancji uytkowanej rzeczy art 267 § 1 k.c a posiadacz samoistny nierzadko jà zmienia np dokonujàc przebudowy budynku stojàcego na nieruchomoÊci uytkownik ponosi tylko nakady zwiàzane ze zwykym korzystaniem z rzeczy art 260 k.c o koniecznoÊci innych nakadów musi powiadomiç waÊciciela który dopiero ich dokonuje ponosi równie tylko te ci´ary które zgodnie z wymogami prawidowej gospodarki powinny byç ponoszone z poytków rzeczy posiadacz samoistny ponosi zaÊ zazwyczaj samodzielnie wszystkie ci´ary i nakady na zasiadywanà nieruchomoÊç nie konsultujàc si´ z waÊcicielem w tych sprawach uytkownik moe wykonywaç swe wadztwo tylko w zakresie prawidowej gospodarki art 256 k.c posiadacz samoistny wykonuje je zaÊ najcz´Êciej zupenie jak chce ­ moe np zrezygnowaç z wynajmowania cz´Êci nieruchomoÊci co nierzadko nie moe byç uznane za zgodne z zasadami prawidowej gospodarki jeÊli na wieÊç o tym waÊciciel nie protestuje Êwiadczy to o tym e nie czuje si´ on ju waÊcicielem co tym bardziej pomocniczo przemawia za samoistnoÊcià posiadania co wi´cej jeÊli uytkownik ponosi inne nakady ni te zwiàzane ze zwykym korzystaniem z rzeczy ma roszczenia do waÊciciela jak negotiorum gestor art 260 § 2 k.c jeÊli z takim roszczeniem do waÊciciela nie wyst´puje znaczy to e nie czuje iby takowe mia co do zasady Êwiadczy o jego animi rem sibi habendi w praktyce zdarza si´ cz´sto e uzukapient jest jednym ze wspówaÊcicieli nieruchomoÊci nabytej w drodze spadku i zasiaduje jà przeciw wspóspadkobiercom jeÊli wystàpi on z wnioskiem o zasiedzenie nierzadko podnoszà oni i korzystanie przez uzukapienta z nieruchomoÊci jest normalne typowe oraz bardzo cz´sto wyst´pujàce w stosunkach rodzinnych i nie mona go uznaç za posiadanie samoistne stan prawny nieruchomoÊci nieuregulowany jest cz´sto przez lata ale czonkowie rodziny wiedzà jakie prawa im przysugujà w majàtku spadkowym wspóspadkobiercy twierdzà nierzadko w takich sytuacjach e uzukapient mieszka na nieruchomoÊci na mocy nieformalnej umowy z nimi jednake trudno uznaç za normalnà i odpowiadajàcà zwykym stosunkom rodzinnym sytuacj´ gdy radca prawny 2 2011 8

[close]

p. 9

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 9 uzukapient wada zasiadywanà nieruchomoÊcià w bardzo szerokim zakresie w sposób spokojny przez dugi czas 20-30 lat co wi´cej powyszy poglàd na sytuacj´ opisanà jako typowa moe odnosiç si´ ewentualnie jedynie do rodzin nieskonfliktowanych ze sobà jeÊli wspówaÊciciele nie utrzymujà adnego praktycznie kontaktu ze sobà i sà skóceni co jest standardem w sytuacji gdy jeden z nich wyst´puje o stwierdzenie zasiedzenia nie mona zgodnie z zasadami doÊwiadczenia yciowego twierdziç jakoby wadanie zasiadywanà nieruchomoÊcià w najszerszym zakresie przez uzukapienta mieÊcio si´ w ramach normalnych stosunków i nie byo posiadaniem samoistnym co wi´cej poniewa posiadanie zalene opiera si´ na stosunku prawnym mi´dzy posiadaczem zalenym a samoistnym lub ew innym zalenym jeÊli waÊciciel twierdzi e posiadanie ma charakter zaleny musi wykazaç istnienie porozumienia mi´dzy nimi a posiadaczem co do tego e ten ostatni moe bezpatnie korzystaç z zasiadywanej nieruchomoÊci jego istnienie jest szczególnie sprzeczne z zasadami doÊwiadczenia yciowego kiedy rodzina jest ze sobà skócona c dzierenie nierzadko w praktyce waÊciciel podnosi e uzukapient jest jedynie detentorem nieruchomoÊci by to udowodniç waÊciciel musi wykazaç przejawy jego woli posiadania za kogoÊ innego w praktyce przeczy temu bardzo dugi okres czasu w którym wada on nim spokojnie wymagany do zasiedzenia i cz´sto wyst´pujàcy brak kontaktów mi´dzy waÊcicielem a posiadaczem bezpoÊrednim w takiej sytuacji waÊciciel nie moe oceniajàc rozsàdnie uwaaç uzukapienta jedynie za dzieryciela lub posiadacza zalenego kóci si´ to bowiem z zasadami doÊwiadczenia yciowego d precarium kto uywa cudzà nieruchomoÊç jedynie z grzecznoÊci i dobrodusznoÊci waÊciciela jest prekarzystà a nie posiadaczem8 nie mówiàc ju o posiadaniu samoistnym sytuacja ta jest uregulowana w prawie austriackim w § 974 abgb9 zgodnie z jednomyÊlnym zdaniem doktryny prekarzysta nie jest poàczony z precario dante adnym stosunkiem prawnym precarium moe byç w kadej chwili odwoane a prekarzyÊcie nie przysuguje ochrona posesoryjna10 stosunki takie wyst´pujà nierzadko w sytuacji bliskiego powiàzania osobistego mi´dzy waÊcicielem a wadajàcym nieruchomoÊcià jednake precarium jest stosunkiem co do zasady krótkoterminowym np waÊciciel pozwala sàsiadowi przechodziç przez swà nieruchomoÊç grzecznoÊciowo do czasu gdy urzàdzi on sobie wasny dost´p do drogi publicznej dugoÊç terminów wymaganych do zasiedzenia w praktyce j goaczyski w z radwaski red system prawa prywatnego tom 4 prawo rzeczowe warszawa 2005 s 15-16 nb 42 j ignatowicz k stefaniuk prawo rzeczowe warszawa 2003 s 295-296 wyr sn z 13 wrzeÊnia 2003 r iv ckn 425/00 lex nr 52801 orz sn z 1 wrzeÊnia 1958 r i cr 745/58 ospika 7-8/1959 poz 205 z glosà j góreckiego tame i glosà j ignatowicza ospika 4/1960 poz 105 9 jeeli ani czas trwania ani cel uywania nie jest oznaczonym natenczas nie ma rzeczywistego kontraktu ale tylko wygodzenie z aski precarium adnego nie wkadajàce obowiàzku i dajàcy w poyczk´ moe odebraç napowrót rzecz wygodzonà wedug upodobania 10 j goaczyski w z radwaski red system prawa prywatnego op.cit s 15-16 nb 42 j ignatowicz k stefaniuk op.cit s 295-296 wyr sn z 13 wrzeÊnia 2003 r iv ckn 425/00 lex nr 52801 orz sn z 1 wrzeÊnia 1958 r i cr 745/58 ospika 7-8/1959 poz 205 z glosà j góreckiego tame i glosà j ignatowicza ospika 4/1960 poz 105 radca prawny 2 2011 8 9

[close]

p. 10

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 10 wyklucza przyj´cie iby zgodnie z zasadami doÊwiadczenia yciowego osoba wyst´pujàca o stwierdzenie zasiedzenia na swojà rzecz moga byç w rzeczywistoÊci jedynie prekarzystà choç czysto teoretycznie jest to moliwe 3 zniesienie wspówasnoÊci przez zasiedzenie w praktyce zdarza si´ e wspówaÊciciele dokonujà nieformalnego dziau swej nieruchomoÊci i zasiadujà faktycznie wydzielone cz´Êci stwarza tu problemy kwestia odrónienia tej sytuacji od podziau quoad usum gdzie cz´Êci sà wydzielone kada na wyàczne posiadanie zalene przy czym caa nieruchomoÊç jest nadal wspóposiadana samoistnie przez wszystkich wspówaÊcicieli okolicznoÊci faktyczne rozstrzygajà która sytuacja ma in concreto miejsce o posiadaniu samoistnym wydzielonych cz´Êci nieruchomoÊci mówi to e od momentu nabycia na wspówasnoÊç caej nieruchomoÊci kady ze wspówaÊcicieli posiada wyàcznie swojà wydzielonà cz´Êç ww nieruchomoÊci oraz okolicznoÊç gdy nie ma mi´dzy nimi adnej wspólnoty gospodarczej w czasach prl-u zdarzao si´ czasami e nieruchomoÊç bya od poczàtku nabywana na wspówasnoÊç a nie konkretne dziaki z niej na wyàcznà wasnoÊç tylko po to by uniknàç uzyskiwania pozwolenia na podzia w takich przypadkach nie dochodzi zwykle wcale do wspóposiadania samoistnego caej nieruchomoÊci kady z wspówaÊcicieli samoistnie posiada od poczàtku na wyàcznoÊç jedynie swojà cz´Êç wydzielonà na podstawie nieformalnej umowy podziau gdy kady ze wspówaÊcicieli czuje si´ waÊcicielem uywanej przez siebie fizycznej cz´Êci caej nieruchomoÊci i manifestuje swoje przekonanie w sposób czytelny dla innych wspówaÊcicieli oraz dla osób trzecich szczególnie w sposób opisany powyej przemawia to za przyj´ciem nie podziau quoad usum a posiadania samoistnego wydzielonych cz´Êci nieruchomoÊci w szczególnoÊci przemawiajà za tym nast´pujàce okolicznoÊci faktyczne ogrodzenie posiadanej przez siebie cz´Êci caej nieruchomoÊci i postawienie na niej domu czy altany cakowita samodzielnoÊç gospodarcza danej cz´Êci nieruchomoÊci jej bezpoÊredni dost´p do drogi publicznej postawienie trwaych potów np z siatki plecionej na wewn´trznych granicach faktycznie wydzielonych dziaek niespornoÊç i niekwestionowanie granic mi´dzy tymi cz´Êciami czy pacenie podatku od nieruchomoÊci przez kadego ze wspówaÊcicieli zawsze wyàcznie za swojà cz´Êç nawet jeÊli wyst´puje to w stosunkach li tylko wewn´trznych w razie gdy uzukapient kupi cz´Êç udziaów reszty wspówaÊcicieli o jego posiadaniu samoistnym Êwiadczy rozebranie wewn´trznych potów mi´dzy cz´Êcià dotychczas posiadanà a tà obj´tà w posiadanie przy nabyciu nowych udziaów przypomnijmy e zgodnie z zasadà superficies solo cedit poty sà wspówasnoÊcià wszystkich wspówaÊcicieli caej nieruchomoÊci równie postawienie potów mi´dzy poszczególnymi cz´Êciami caej nieruchomoÊci uywanymi i spokojnie posiadanymi przez poszczególnych wspówaÊcicieli caej nieruchomoÊci jest manifestacjà woli posiadania samoistnego wyàcznie uywanych przez poszczególnych wspówaÊcicieli cz´Êci Âwiadczy to take o tym e nie jest wykonywane przez nich jakiekolwiek wspóposiadanie caej nieruchomoÊci postawienie potów jest czytelnym dla otoczenia i innych wspówaÊcicieli aktem manifestacji animi rem sibi habendi jeeli jeden ze wspówaÊcicieli nieruchomoÊci uzyska stwierdzenie zasiedzenia nieformalnie wydzielonej mu cz´Êci nieruchomoÊci przestaje byç on co do zasady wspówaÊcicielem caej nieruchomoÊci choçby nie zosta wykreÊlony z jej ksi´gi wieczystej naradca prawny 2 2011 10

[close]

p. 11

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 11 st´puje wtedy cz´Êciowe zniesienie wspówasnoÊci zwykle w takim stanie faktycznym inni wspówaÊciciele równie mogà skutecznie àdaç stwierdzenia zasiedzenia poniewa sytuacja kadego posiadacza jest najcz´Êciej analogiczna jako e nie ma wtedy wspóposiadania caej nieruchomoÊci wyjàtkiem jest tylko sytuacja gdy cz´Êç wspówaÊcicieli podzielia nieruchomoÊç quoad usum i wykonujà wspóposiadanie samoistne caej nieruchomoÊci a ten który zasiedzia swojà cz´Êç posiada jà na wyàcznoÊç samoistnie i jednoczeÊnie nie uczestniczy we wspóposiadaniu samoistnym pozostaych cz´Êci nieruchomoÊci posiadanych quoad usum przez pozostaych wspówaÊcicieli taka sytuacja jest jednak moliwa chyba tylko teoretycznie co wi´cej protokó z rozprawy w sprawie o zasiedzenie cz´Êci caej nieruchomoÊci moe byç wykorzystywany w post´powaniu o zasiedzenie pozostaych nieformalnie wydzielonych jej cz´Êci przez kolejnych wspówaÊcicieli caoÊci jako dokument urz´dowy jest on dowodem na to co zostao w nim urz´dowo poÊwiadczone art 244 § 1 k.p.c tzn na przejawy samoistnego posiadania przez kadego z wspówaÊcicieli na wyàcznoÊç tylko poszczególnych cz´Êci caej nieruchomoÊci i na brak wspóposiadania samoistnego caej nieruchomoÊci jego moc dowodowa jest tym wi´ksza e na jego podstawie stwierdzono zasiedzenie na rzecz jednego ze wspówaÊcicieli cz´Êci caej nieruchomoÊci w takiej sytuacji sàd musia wykluczyç istnienie wspóposiadania samoistnego caej nieruchomoÊci poniewa dziaka zasiedziana bya jej cz´Êcià skoro zaÊ sà spenione przesanki zasiedzenia wobec jednego uzukapienta posiadanie samoistne na wyàcznoÊç cz´Êci caej nieruchomoÊci to ze wzgl´du na jednoÊç stanu faktycznego zostay one spenione take wobec reszty 4 okolicznoÊci nieszkodzàce samoistnoÊci posiadania a wst´p przyjrzyjmy si´ teraz niektórym okolicznoÊciom jakie mogà byç podnoszone przez waÊciciela dla obrony w post´powaniu o stwierdzenie zasiedzenia które jednak nie szkodzà samoistnoÊci posiadania uzukapienta ze wzgl´du na szczupoÊç miejsca pominiemy typowe sposoby skutecznego przerwania biegu zasiedzenia jest to bowiem w dostatecznym stopniu omówione przez literatur´11 b pacenie podatków przez waÊciciela fakt zapacenia przez wszystkich spadkobierców podatku od spadku a wi´c fakt e uzukapient-wspóspadkobierca paci tylko przypadajàca na jego cz´Êç nie przerywa mu biegu terminu zasiedzenia doktryna i judykatura stojà bowiem na stanowisku e pacenie przez waÊciciela podatków za nieruchomoÊç in statu usucapiendi za wiedzà uzukapienta nie przerywa biegu terminu zasiedzenia uzukapienta nie odbiera jego posiadaniu cech posiadania samoistnego12 ani w aden inny sposób mu nie szkodzi poniewa nie jest akcjà zaczepnà przeciw niemu pacenie podatków czy opat za uytkowanie wieczyste jest bowiem obowiàzkiem rzeczywistego waÊciciela uytkownika wieczystego wobec podmiotów publicznych którego nie moe on uniknàç jak dugo oficjalnie jest waÊcicielem lub uytkownikiem wieczystym mi´dzy sytuacjà gdzie to waÊciciel nieruchomoÊci a nie uzukapient paci podatki od nieruchomoÊci a sytuacjà gdzie to wszyscy 11 np st rudnicki op.cit s 102-108 12 e janeczko op.cit s 169 orz sn z 9 stycznia 1935 r c i 539/34 zb.orz.sn 1935 poz 259 radca prawny 2 2011 11

[close]

p. 12

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 12 spadkobiercy kady w swojej cz´Êci a nie tylko i wyàcznie uzukapient b´dàcy jednym z nich w caoÊci pacà podatek od spadku zachodzi Êcisa analogia dlatego odpowiednie zastosowanie majà ww poglàdy nauki prawa i orzecznictwa c wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie przerywa uzukapientowi-wspóspadkobiercy biegu terminu zasiedzenia13 bo nie jest czynnoÊcià zmierzajàcà do ustalenia roszczenia poglàd przeciwny nie wyst´puje w doktrynie ani w orzecznictwie dopiero wniosek o dzia spadku przerywa bieg zasiedzenia14 jest to logiczne poniewa spadek to nie konkretny przedmiot ale caa masa majàtkowa zarówno pasywa jak i aktywa wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie ma wi´c na celu ochrony danego przedmiotu majàtkowego naleàcego do niego ale caoÊci praw wszystkich spadkobierców w tym take i uzukapienta przed osobami trzecimi nie ma wi´c on wpywu na los stosunków rzeczowych jako e w prawie rzeczowym podstawowà zasadà jest zasada okreÊlonoÊci praw rzeczowych ­ mogà one dotyczyç jedynie danej konkretnej rzeczy a nie majàtku w ogólnoÊci nie mona byç przecie waÊcicielem spadku d wpis do ksi´gi wieczystej nierzadko zdarza si´ e jeÊli w czasie trwania zasiedzenia pozostali wspóspadkobiercy na podstawie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wpiszà si´ do ksi´gi wieczystej zasiadywanej nieruchomoÊci na której jest ustanowione uytkowanie wieczyste waÊciciel gruntu skarb pastwa lub jednostka samorzàdu terytorialnego wydajà wobec wadajàcego decyzje o zmniejszeniu jego opaty za uytkowanie wieczyste do tej cz´Êci w jakiej jest on wspóspadkobiercà i wspóuytkownikiem wieczystym decyzja ta nie nast´puje zwykle wskutek jakiegokolwiek podania uzukapienta nie jest on temu w stanie przeciwdziaaç gdyby paci penà opat´ podatek przychodziby do niego zwrot nadpaconej opaty za uytkowanie wieczyste podatku poniewa pozostali wspóuytkownicy wieczyÊci pacà swoje cz´Êci jak ju wskazano pacenie przez waÊciciela podatków za nieruchomoÊç in statu usucapiendi nie przerywa posiadania ani nie odbiera jego posiadaniu cech posiadania samoistnego a wi´c per analogiam legis równie fakt e pozostali wspóuytkownicy wieczyÊci wspópacà za uytkowanie wieczyste nie szkodzi zasiedzeniu na rzecz uzukapienta i nie przerywa jego biegu zasiedzenia nie szkodzi i równie fakt e wpisali si´ oni do ksi´gi wieczystej szkodzioby natomiast jedynie gdyby waÊciciel uytkownik wieczysty w przypadku uytkowania wieczystego wytoczy przeciw uzukapientowi powództwo o uzgodnienie treÊci ksi´gi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym15 e uznanie wasnoÊci uznanie wasnoÊci przez uzukapienta per analogiam do art 123 pkt 2 k.c raczej nie wchodzi w rachub´ jako zdarzenie przerywajàce bieg zasiedzenia czym innym jest bowiem roszczenie niepewne niewidoczne nieucieleÊnione a czym innym fizyczny kon13 e janeczko op.cit s 162 a stelmachowski op.cit s 391 nb 176 uchwaa sn z 18 czerwca 1968 r iii czp 46/68 osn 4/1969 poz 62 14 st rudnicki op.cit s 104 15 ibidem s 103 uchw sn z 28 lipca 1992 r iii czp 87/92 osncp 3/1993 poz 31 radca prawny 2 2011 12

[close]

p. 13

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 13 kretny przedmiot zasiedzenia wzgl´dem którego waÊciciel moe wykonywaç swe czynnoÊci waÊcicielskie nawet wbrew woli uzukapienta dlatego nie szkodzi samoistnoÊci posiadania zwrócenie si´ przez uzukapienta do waÊciciela z ofertà wykupu zasiadywanej nieruchomoÊci16 skoro tak to równie wyraenie gotowoÊci spaty wspówaÊcicieli przez uzukapienta-wspówaÊciciela b´dàcego jej jedynym posiadaczem nie moe szkodziç samoistnoÊci jego posiadania17 mona by mieç wàtpliwoÊci jedynie co do skutków uznania waÊciwego w praktyce jednak takie czynnoÊci si´ raczej nie zdarzajà f zbycie rzeczy podobnie zbycie rzeczy przez waÊciciela w czasie zasiedzenia nie przerywa biegu zasiedzenia18 choç jest ono przejawem animi domini tego ostatniego i post´powania z rzeczà jak waÊciciel jednak to nie ÊwiadomoÊç waÊciciela si´ liczy ale uzukapienta poza tym jest to czynnoÊç prawna dziejàca si´ niejako ponad gowà uzukapienta i nie moe jej on przeszkodziç 16 st rudnicki op.cit s 61 post sn z 28 kwietnia 1999 r i ckn 430/98 osnc 11/99 poz 198 17 inne zdanie st rudnicki op.cit s 61 18 e janeczko op.cit s 169 radca prawny 2 2011 13

[close]

p. 14

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 14 dr maciej j nowak zasady dobrego sÑsiedztwa i kontynuacji funkcji zabudowy i zagospodarowania terenu w decyzjach o warunkach zabudowy wst´p rak uchwalonych miejscowych planów zagospodawielu browania przestrzennegosàwdecyzjegminach wymusza rozwiàzania zast´pcze jakimi o warunkach zabudowy rozwiàzanie to ma zarówno swoje plusy jak i minusy do tych ostatnich naley zaliczyç przede wszystkim koniecznoÊç indywidualnego uzgadniania kadej inwestycji co niewàtpliwie znaczàco wydua proces inwestycyjny i na pewien czas moe zablokowaç dziaania rozwojowe na terenie danego oÊrodka ponadto z punktu widzenia architektów i urbanistów ­ decyzje o warunkach zabudowy waÊnie z uwagi na swój indywidualny charakter ­ negatywnie wpywajà na ad przestrzenny stanowiàc zagroenie dla architektury oraz Êrodowiska z uwagi na powysze mona wyróniç odmienne spojrzenia na decyzje o warunkach zabudowy przyczynia si´ to do pog´bionych sporów pomi´dzy np inwestorami a projektantami czy te nawet pomi´dzy projektantami a organami gminy celem niniejszego artykuu jest przedstawienie propozycji interpretacji dwóch kluczowych dla instytucji decyzji o warunkach zabudowy zasad zasady dobrego sàsiedztwa oraz zasady kontynuacji funkcji zabudowy i zagospodarowania terenu zasada dobrego sàsiedztwa z art 61 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym1 wynika e wydanie decyzji o warunkach zabudowy jest moliwe w sytuacji gdy co najmniej jedna dziaka sàsiednia dla dziaki na której jest planowana inwestycja jest zabudowana w sposób pozwalajàcy na okreÊlenie wymaga dotyczàcych nowej zabudowy w zakresie kontynuacji funkcji parametrów cech i wskaêników ksztatowania zabudowy w praktyce bardzo cz´sto sporo problemów sprawia w jaki sposób okreÊlaç naley dziaki sàsiednie w ramach wyznaczanego przez waÊciwy organ obszaru analizowanego otwartym wtedy pozostaje pytanie czy dziakami sàsiednimi b´dà tylko dziaki bezpoÊrednio przylege do dziaki na której ma byç podj´ta inwestycja czy te dziaki wybrane w oparciu o szersze kryteria 1 autor jest kierownikiem pracowni ekonomiki przestrzennej i Ârodowiskowej w katedrze prawa i gospodarki nieruchomoÊciami ­ zachodniopomorski uniwersytet technologiczny w szczecinie kancelaria prawnicza skotarczak dàbrowski olech s.c ustawa z 27 marca 2003 r o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym dz.u nr 80 poz 717 ze zm radca prawny 2 2011 14

[close]

p. 15

rp0211_srodek 3/14/11 11:30 page 15 wskazany problem by w szerokim zakresie analizowany przez orzecznictwo nie budzi wàtpliwoÊci fakt e do ustalenia warunków zabudowy konieczne jest istnienie co najmniej jednej dziaki sàsiedniej dost´pnej z danej drogi publicznej2 jednake ju w roku 2004 w orzecznictwie wskazano e poj´cie nieruchomoÊci sàsiedniej naley interpretowaç szeroko rozumie si´ przez nie tylko nieruchomoÊci fizycznie graniczàce z nieruchomoÊcià na której jest realizowana inwestycja ale równie inne nieruchomoÊci w tym kontekÊcie naley mieç na uwadze oraz odpowiednio zastosowaç przepisy dotyczàce prawa sàsiedzkiego a zwaszcza artyku 144 kodeksu cywilnego zawierajàcy zakaz immisji nie budzi wàtpliwoÊci fakt e immisja o której mowa w niniejszym przepisie odnosi si´ do szerszego zakresu nieruchomoÊci3 konkluzja dla powyszego jest taka e ustawowe poj´cie dziaki sàsiedniej b´dzie w wi´kszoÊci przypadków obejmowaç wi´kszà liczb´ dziaek ni dziaki graniczàce z nieruchomoÊcià dla której ma byç wydana decyzja o warunkach zabudowy w tym kontekÊcie wane jest kryterium celu jakiemu suy wyznaczenie obszaru analizowanego4 jednake z drugiej strony poj´cie dziaek sàsiednich nie moe byç nadmiernie szerokie dziaki muszà byç pooone w okolicy tworzàcej pewnà urbanistycznà caoÊç którà dla kadego przypadku naley okreÊliç oddzielnie5 okreÊlanie jednak zakresu dziaek musi kadorazowo uwzgl´dniaç to czy dana dziaka znajduje si´ w strefie oddziaywania inwestycji lokalizowanej na dziace przedmiotowej6 z powyszego mona domniemywaç e podstawowym kryterium wyodr´bniania zakresu dziaek sàsiednich b´dzie w kadym wypadku to czy dziaka obj´ta decyzjà o warunkach zabudowy w istotny sposób oddziauje na sàsiednie dziaki wskazane kryterium musi byç rozumiane bardzo szeroko przemawia za tym zasada ochrony prawa wasnoÊci jak równie deklarowana w art 6.2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zasada wolnoÊci zagospodarowania terenu7 niniejsza teza jest bardzo istotna wynika z niej e caoÊç urbanistyczna powinna byç rozpatrywana w taki sposób e wybierajàc dziaki zaliczane do sàsiednich wzgl´dem analizowanej nieruchomoÊci uwzgl´dniaç naley przede wszystkim to czy dana dziaka znajduje si´ w doÊç bliskiej pod wzgl´dem urbanistycznym odlegoÊci od dziaki obj´tej decyzjà z orzecznictwa nie wynika aby dopuszczalne byo dodawanie ­ najcz´Êciej przez projektantów ­ dodatkowych wymogów urbanistycznych przy okazji wyznaczania dziaek sàsiednich w obecnym stanie prawnym praktyk´ takà naley oceniç jako niedopuszczalnà pami´taç naley e poj´cia dziaki sàsiedniej nie mona utosamiaç z poj´ciem strony w post´powaniu dotyczàcym decyzji o warunkach zabudowy które jest zdecydowanie szersze8 2 3 4 5 6 7 8 wyrok wsa w warszawie z 7 czerwca 2006 r iv sa/wa 920/05 lex nr 230649 wyrok wsa w warszawie z 17 listopada 2004 iv sa 938/03 lex nr 164801 wyrok wsa w gorzowie wielkopolskim z 12 listopada 2007 r ii sa go 546/07 lex nr 467395 wyrok wsa w poznaniu z 9 paêdziernika 2007 r ii sa/po 175/07 lex nr 399419 wyrok nsa z 23 kwietnia 2008 ii osk 467/07 lex nr 466155 wyrok nsa z 17 kwietnia 2008 r ii osk 421/07 lex nr 469210 wyrok wsa w kielcach z 12 marca 2008 r ii sa/ke 33/08 lex nr 510297 radca prawny 2 2011 15

[close]