#40 De bestaande stad als uitdaging

 

Embed or link this publication

Description

Vernieuwing van de stad is het werkveld van Vanschagen Architecten. De bestaande stad als opstap en inspiratiebron voor de toekomstige stad.

Popular Pages


p. 1

De bestaande stad als uitdaging b es t a a nde e n t o e ko m st i g e o p g aven VA N S C H A G E N A R C H I T E K T E N # 4 0

[close]

p. 2

Zuiderdiep: twee boven elkaar gelegen woningen zijn samengevoegd tot ruime 4-kamerwoningen; in de trappenhuizen ontstaat ruimte voor kunst

[close]

p. 3

de b e sta a n de sta d Ve r n i e u w i n g v a n d e s t a d i s h e t w e r k v e l d v a n Va n S ch a g e n a r ch i t e k t e n . Hi e r i n b e s ch o u w e n w e de bestaande stad als opstap en inspiratiebron v o o r d e t o e k o m s t i g e s t a d . M e t g e r i ch t onderhoud, kleine aanpassingen, een stevige renovatie, rigoureuze transformatie of zelfs sloop en nieuwbouw laten we buurten en gebouwen een vanzelfsprekend onderdeel van v e r n i e u w i n g s p r o ce s s e n v o r m e n . Deze wijze van stedelijke vernieuwing leidt tot een rijke, gelaagde stad, tot vernieuwing met draagvlak onder de oorspronkelijke bewoners, tot beperking van sloopafval en tot de broodnodige flexibiliteit in de langdurige v e r n i e u w i n g s p r o ce s s e n . Ve r n i e u w i n g v a n u i t h e t b e s t a a n d e v r a a g t o m e e n s p e ci f i e k e m a n i e r van werken die we door de jaren heen hebben o n t w i k k e l d . He t v r a a g t o m k e n n i s v a n g e g e v e n s t r u ct u r e n : w a t z i j n h u n k e n m e r k e n , p r o b l e m e n en kwaliteiten; welke doelgroepen kunnen h i e r w o r d e n b e d i e n d e n w e l k e p r o g r a m m a ’s gerealiseerd? op e n p l a n p r oc e s De vele partijen die in de vernieuwing betrokken z i j n v r a g e n o m e e n o p e n p l a n p r o ce s . D a a r i n i s een ontwerp geen eindbod, maar onderdeel van e e n z o e k t o ch t , e e n d i s cu s s i e s t u k , e e n v e h i k e l v o o r h e t cr e ë r e n v a n d r a a g v l a k e n v o o r h e t s ch e r p s t e l l e n v a n d e v e r n i e u w i n g s o p g a v e . a r c h it e c t on isc h e ta l e n Tr a n s f o r m a t i e v a n d e b e s t a a n d e s t a d v e r e i s t o o k h e t v e r m o g e n v e r s ch i l l e n d e a r ch i t e ct o n i s ch e t a l e n t e s p r e k e n . E l k g e b o u w, e l k e b u u r t h e e f t e e n e i g e n v o ca b u l a i r e w a a r o p m o e t w o r d e n g e r e a g e e r d . C o n ce p t e n v a r i ë r e n v a n co n t r a s t tot versmelting en alles wat daartussen s a m e n w e r k i n g t i j d e n s d e u i t v o e r i n g . Ke n n i s v a n p r o d u ct i e - e n b o u w p r o ce s s e n , a m b a ch t e l i j kh eid , innovatie, bouw- en regelgeving, k o s t e n b e h e e r s i n g ; h e t z i j n k e r n b e g r i p p e n d ie r o n d d e r e a l i s a t i e v a n p r o j e ct e n ce n t r a a l s t a a n. r e f l e c t ie Te n s l o t t e v r a a g t o n s s p e ci f i e k e w e r k v e l d o m r e f l e ct i e . G r a a g o n d e r z o e k e n w e o n z e p r o j ec ten n a v e r l o o p v a n t i j d . I s h e t h o u d b a a r i n d e t i jd ? Vo l d o e t h e t a a n d e o o r s p r o n k e l i j k g e s t e l d e d o e l e n ? F u n ct i o n e e r t h e t n a a r t e v r e d e n h e i d ? Met het beantwoorden van die vragen staan we volop in onze onderzoekstraditie. E l k p r o j e ct v e r d i e p t o n z e k e n n i s v a n v e r n i e u w i n g s m o g e l i j k h e d e n v a n d e b e s t a a nd e stad. b e sta a n de e n n ie uw e OPG AV EN I n h e t 3 0 - j a r i g b e s t a a n v a n h e t b u r e a u h e e ft Va n S ch a g e n a r ch i t e k t e n o p s t e e d s w i s s e l end e m a n i e r e n g e w e r k t o m h a a r m i s s i e u i t t e v o er en. O p s t e e d s v e r a n d e r e n d e w i j z e n h e e f t z i j h aa r o p d r a ch t g e v e r s b i j g e s t a a n m e t r a a d e n d a a d o m s t e e d s d a t e n e p r o j e ct t e r e a l i s e r e n . O o k nu verandert er weer veel in de bouwende w e r e l d a l s r e a ct i e o p d e v e r a n d e r e n d e m a a t s ch a p p e l i j k e e n e co n o m i s ch e s i t u a t i e . Va n S ch a g e n a r ch i t e k t e n k i e s t d a a r i n w e l b ewu st z i j n p o s i t i e e n o n d e r s ch e i d t t e n m i n s t e a ch t werkvelden en speerpunten: 1 . 2 . 3 . 4 . 6 . 7 . 8 . transformatie en nieuwbouw voorbij het masterplan v e r s ch u i v i n g a a n p a k n a o o r l o g s e woningvoorraad v e r n i e u w i n g v a n d e s t a d s v e r n i e u w i ng co l l e ct i e f p a r t i cu l i e r o p d r a ch t g e v e r sc h a p invulling van tijdelijkheid building information model 5 . k e t e n s a m e n w e r k i n g “ De architect moet zijn expertise vooral inzetten in analyse van de bestaande toestand en het schetsen van kansrijke, reële en architectonisch-stedenbouwkundig acceptabele mogelijkheden.” l i g t . Tr a n s f o r m a t i e v r a a g t o m m a a t w e r k e n linkerpagina Dudokhaken: een nieuwe hal en lift ontsluiten de nieuwe daklaag en de bestaande galerijwoningen

[close]

p. 4



[close]

p. 5

1 t r a n s fo r m at i e en nieuwbouw Om nieuwe programma’s in de bestaande stad te accommoderen zijn soms ingrijpende maatregelen nodig. Zeker in het vorige decennium heeft dit op grote schaal plaats gevonden. Goede eengezinswoningen en liftontsloten appartementen zijn vaak voorkomende vernieuwingen. Een nieuwbouwproject van Van Schagen architekten in Woerden is hiervan een voorbeeld. Ook zijn er vaak redenen voor een grootschalige renovatie in plaats van nieuwbouw als het programma dat toelaat. Renovatie is ten opzichte van sloop en nieuwbouw in veel gevallen goedkoper, duurzamer, sneller en gebeurt met meer respect voor de bestaande fysieke en sociale structuren. Zo heeft Van Schagen architekten de afgelopen jaren de Verfdoos in Amsterdam-Slotermeer getransformeerd van portiekflats tot liftontsloten appartementen. Alle plattegronden zijn hier aangepast. In de Dudokhaken in Amsterdam-Geuzenveld is een mix van ingrepen uitgevoerd om de portiek- en galerijflats geschikt te maken voor een tweede leven: woningen renoveren en/of horizontaal samenvoegen, vergroten van balkons, transformeren van de berginglaag onder het dak tot woningen en het bijplaatsen van liften. Dudokhaken linkerpagina Woningen zijn deels horizontaal samengevoegd om grotere huishoudens een goede woningen te kunnen bieden en de voormalige bergingenzolder is getransformeerd tot woonlaag onder Kozijnen zijn vervangen, de gevel is gereinigd en voorzien van nieuw voegwerk en de balkons zijn vergroot

[close]

p. 6

Schilderskwartier: sloop van boven-/ benedenwoningen heeft plaats gemaakt voor nieuwbouw van appartementen en eengezinswoningen in een stijl die passend is voor de wijk Zuiderdiep: de bovenste trap in het trappenhuis kon verdwijnen vanwege de verticale samenvoeging van woningen; hiermee ontstond ruimte voor kunstwerken

[close]

p. 7

2 voorbij het masterplan De Masterplan benadering van het vorige decennium werkt niet meer, omdat de onzekerheid simpelweg te groot is geworden om voor lange tijd een specifiek programma vast te leggen. Toch hebben betrokkenen behoefte aan een kader waarbinne n veranderingen en vernieuwing zich kunnen afspelen. Van Schagen architekten ontwikkelt kansenplannen, beeldkwaliteitsplannen en randvoorwaardenkaarten die een stap-voor-stap ontwikkeling van buurten en wijken mogelijk maken zonder dat de stip op de horizon uit het oog verloren wordt. Van Schagen architekten heeft studie gedaan naar de ‘opvolger’ van het masterplan. In Kanaleneiland-Noord-Noord hebben we in samenwerking met onder andere SteenhuisMeurs een Randvoorwaardenkaart in 2 combinatie met een Toolbox ontwikkeld dat de betrokken partijen (gemeente, corporatie, ontwikkelaar, bewoners) voldoende houvast en vertrouwen geeft om te investeren in de toekomst van de wijk. De architect moet zijn expertise vooral inzetten in analyse van de bestaande toestand en het schetsen van kansrijke, reële en architectonisch-stedenbouwkundig acceptabele mogelijkheden. Kanaleneiland 1 Een randvoorwaardenkaart moet de aanpak van Kanaleneiland NoordNoord de komende jaren in goede banen leiden 2 Een goede analyse van de bebouwing legt onvermoede kwaliteiten bloot Aanbevelingen uit studie ‘vernieuwen vanuit identiteiten’ 1 Waar deer het bes taande 2 Inv entar is eer dagelijk s gebr uik 3 Analy s eer de cultuur his tor ie... 4 ... maar v er v al niet in nos talgie 5 Definieer een v r uchtbar e identiteit 6 Pr ogr ammeer de v er nieuwing v anuit het bes taande 7 Maak s pecifiek e plandocumenten 8 Str eef naar een r ak e v er beelding 9 Zor g v oor bes tuur lijk e ‘back - up’ 1

[close]

p. 8

3 V e r s c h u i v i n g a a n pa k naoorlogse woningvoorraad Aanpak van de naoorlogse woningvoorraad blijft actueel, waarbij de focus verschuift van ingrijpende vormen van aanpak (sloop/ nieubouw, hoog niveau renovatie) naar bescheidener vormen van renovatie. Het is de kunst steeds weer die ingrepen te doen die de gewenste programmatische en esthetische veranderin gen bewerkstelligen zonder dat daar hoge investeringen tegenover staan. Dit zogenaamde midden niveau renovatie vereist nog meer dan voorheen kennis van de bestaande gebouwen en haar gebruikers dan voorheen. Alleen met die kennis kunnen die gericht ingrepen gevonden worden. Drie aansprekende voorbeelden van een midden niveau renovatie van Van Schagen architekten zijn de aanpak van de Gasthuislaan, de verbetering van de portiekflats rond het Ariaplein in Amersfooort-Schuilenburg en de aanpak (in voorbereiding) van een portiekflat in de Boerhaavewijk in Haarlem. 1 4 3 2 Ariaplein 1 Opschonen van de de begane grond maakt een aantrekkelijke entree van de woningen mogelijk 2 Oorspronkelijk bestond de begane grond uit garages, bergingen en een weggestopte entree 3 Voldoende parkeerruimte wordt op een zorgvuldige manier ingepast Boerhaavewijk 4 De bestaande bebouwing kent een onaantrekkelijke en onveilige begane grond 5 Begane grond en eerste verdieping vormen samen een nieuwe woning met de entree aan de straat 5

[close]

p. 9

4 V e r nie u win g van de s t adsve r nie u win g Renovaties in de jaren ’80 waren gefocust op het realiseren van woonkwaliteit in de vorm van vierkante meters. Duurzaamheid, bouwkundige en esthetische kwaliteit stonden minder hoog op de prioriteitenlijst. Nu, na dertig jaar, ontstaan er kansen om, met behoud van de woonkwaliteit, juist de duurzaamheid of bouwkundige en esthetische kwaliteit een flinke duw te geven. Van Schagen architekten heeft de dakdozen op de woongebouwen aan het Indische Buurt 3 Een voorbeeld laat zien dat simpele verbeteringen van entrees sterk bijdragen aan veilige en aantrekkelijke straat en woningen 4 In een kaartenbak zijn alle verbeteropties samengevat 5 Analyse maakte duidelijk waar de begane grond goed functioneert en waar die minder goed functioneert Deliplein in Rotterdam-Katendrecht omgetoverd in luxueuze lofts voor een andere doelgroep, met een hoogwaardige uitstraling en met een lagere milieubelasting. In de renovatie van de Tuinstadwijk in Leiden worden de in de stadsvernieuwing sterk vergrote en aan elkaar gebakken dakkapellen weer opgesplitst en zorgvuldig vorm gegeven, zodat de tuinstedelijke kwaliteiten van het inmiddels beschermde stadsgezicht (!) beter uit de verf komen. Ook de nieuwbouw uit de jaren ’80 is in sommige gevallen toe aan een ingreep. Voor de Indische Buurt heeft Van Schagen architekten een toolbox ontwikkeld waaruit de eigenaren de geschikte gereedschappen kunnen halen om kleinschalige verbeteringen door te voeren. 1 3 2 Deliplein 1 Aantrekkelijke functies op de begane grond, luxe appartementen bovenin, goede en mooie woningen ertussen maken het Deliplein weer een aantrekkelijke plek in de stad 2 De renovatie van de jaren ‘80 had weinig oog voor een aantrekkelijk beeld en een goede begane grond 4 5

[close]

p. 10

5 K ETENSAMENWER K ING De onderlinge verhoudingen tussen partijen bij de stedelijke vernieuwing zijn aan het veranderen. De woningcorporaties vragen meer inhoudelijke en financiële verantwoordelijkheid van de uitvoerende partijen in planvoorbereiding en -uitvoering. Architectenbureaus kunnen de uitvoerende partijen met adviezen en tekenwerk ondersteunen om samenhang te creëren, een optimaal product te ontwikkelen en de benodigde vergunningen te verkrijgen. De architect speelt de centrale rol in het definiëren en bewaken van een samenhangend concept voor het gebouw, renovatie danwel nieuwbouw. Groot voordeel is de samenhang tussen idee en uitvoering die hiermee automatisch ontstaat, iets dat in onderhoud en renovatie van groot belang is. Van Schagen architekten werkt op deze manier met verschillende aannemersbedrijven samen aan diverse opgaven. Zo hebben we Samenwerkingsmodel Groot onderhoud 252 won. Tuinstadwijk te Leiden fase I De sleutels Wilbert de Wilde Manager Vastgoed Heembouw Do de Schepper Vestigingsdirecteur DVBH André Köster Directeur - Projectcoördinator (projectvoorbereiding) Kostendeskundige Financieel deskundige (PFC2) (wws-punten/ huur- / woonlasten) Nicole de Vrij Gebiedsontwikkelaar Martin Akerboom Bedrijfsleider Rob Lansbergen Bedrijfsleider met en in opdracht van Ballast Nedam het groot onderhoud van de Castellumwegflat in Leiden uitgevoerd, in opdracht van Hemubo de renovatie van een flat in de Boerhaavewijk in Haarlem en in Meerjarig onderhoud (Advin) (planning, ncw-berekening) De Sleutels Nicole de Vrij André Klein Opzichter Gebiedsontwikkelaar Heembouw Martien Akerboom Bedrijfsleider DVBH Rob Lansbergen Bedrijfsleider Erica Willemsen Planontwikkelaar Norbert Lansbergen Organisatiedeskundige De Sleutels: Nicole de Vrij André Klein Opzichter opdracht van een combinatie van Dura Vermeer en Heembouw DVBH Rob Lansbergen Bedrijfsleider Gebiedsontwikkelaar Van Schagen Architekten Gert-Jan te Velde Architekt Marco Breur renovatie van de Tuinstadwijk in Leiden. Co-makers n.t.b. Constructeur n.t.b. Adviseurs n.t.b. De Sleutels Nicole de Vrij Marco Breur DVBH Rob Lansbergen Bedrijfsleider Sociaal begeleider Sociaal projectbegeleider Jaan van Velp Marjan Vlug Wijkconsulent Heembouw Martien Akerboom Bedrijfsleider Beleidsmedewerker Gebiedsontwikkelaar Giovanni Margardi Technisch projectbegeleider fase II uitvoeringsfase: samenwerkingsmodel n.t.b. Heembouw Martien Akerboom Bedrijfsleider DVBH 05-11-2012 3 2 1 Tuinstadwijk 1 Aanpak van gevel, vernieuwing van kozijnen, vernieuwen van het dak en opknippen van de dakkapellen geven de wijk weer zijn oude glans terug 2 Vogelvluchtperspectief 3 Door intenstieve samenwerking in de keten kon maatwerk geleverd worden voor de renovatie 4 Met een gerichte renovatie was het mogelijk de oude kwaliteiten weer zichtbaar te maken 5 Bij een vorige renovatie is het oorspronkelijke tuinstadkarakter fors aangetast 4 5

[close]

p. 11

6 C o l l e ct i e f Pa r t i c u l i e r Opdrachtgeverschap De traditionele grote opdrachtgevers in de woningbouw en stadsvernieuwing, ontwikkelaars en corporaties hebben tegenwoordig minder mogelijkheden om te investeren dan voorheen. Particulieren hebben wel die armslag vaak nog wel. Een beproefd model is het collectief particulier opdrachtgeverschap, afgekort cpo, zowel in nieuwbouw als in renovatie. Het model beantwoordt aan verschillende behoeften van (aspirant) kopers: verwezenlijking van je woonwensen, vorm geven aan collectiviteit, betaalbaar wonen. Dit is een belangrijke nieuwe markt ook als middel voor bijvoorbeeld corporaties om een d eel van hun bezit te transformeren. Van Schagen architekten is architect van succesvolle cpo-projecten in Amsterdam-Slotervaart, waar een portieketage flatgebouw wordt omgetoverd in een amalgaan van woningtypen en in Breda-Liniekwartier waar kopers één of meerdere appartementen kunnen kopen achter een gerenoveerde gevel. 1 Klarenstraat 1 In het woonprogramma is in het betoncasco nagenoeg alles mogelijk! 2 De diversiteit van het woonprogramma gaat op verzoek van de kopers verscholen achter een strak geregisseerde gevel 3 Het bestaande casco bleek na onderzoek uitermate geschikt voor zeer uiteenlopende woonwensen 2 3

[close]

p. 12

7 Invulling van tijdelijkheid In het verlengde van de omschakeling van masterplan naar kansenplan zijn veel projecten of voorgenomen projecten stil te komen liggen. Een definitieve toekomst voor de onderhavige gebouwen of plekken is nu niet te bedenken, laat staan te ontwikkelen. Voor de korte termijn ontstaan er hierdoor juist weer mogelijkheden. Immers, alles wat een gebouw nog kan opbrengen is mooi meegenomen! De kunst voor de architect is dan met minimale middelen het gebouw voor de tijdelijke functie geschikt te maken. Dit vraagt om een goede match tussen gebouw en beoogde functie (dat kan dus ook betekenen dat het soms niet lukt) en om een uiterst scherpe analyse van het gebouw en scherpe vormgeving van de toch noodzakelijke ingrepen. Van Schagen architekten heeft het ontwerp gemaakt voor de tijdelijke invulling van een deel van de Fenixloodsen op Katendrecht ten behoeve van de circus-opleiding van Codarts en een oefenruimte voor Circus Rotjeknor. Ook betrekt ons bureau zelf een tijdelijk leegstaand kantoorgebouw in het Zomerhofkwartier in de Agniesebuurt in Rotterdam om samen met andere gebruikers gebouw en omgeving nieuw leven in te blazen. 1 2 4 Fenixloods II 1 Sloop 2 Grote zaal in gebruik door hbo-circusopleiding Codarts 3 Entree ligt op een oerRotterdamse plek aan de Rijnhaven 4 De twee ingang ligt aan het Deliplein 5 Sloopsnedes blijven in het zicht 6 Sloop van een vloer maakt een dubbelhoge ruimte mogelijk 3 5 6

[close]

p. 13

8 B u i l d i n g I n fo r m at i o n Model Een belangrijke al jarenlang lopende innovatie is werken via het Bouw Informatie Model, kortweg BIM. Van Schagen architekten brengt diverse disciplines bij elkaar, ook via een BIM. Al in de allereerste fasen van een project, ook als er nog integratie van disciplines nodig is, geeft het voorlopige BIM helder inzicht in de kwaliteiten van de voorstellen via plattegronden, gevels, doorsneden, 3D-impressies en filmpjes. Of projecten nu via een BIM of niet worden uitgewerkt, de startfase is gestandaardiseerd in het modelleren volgens BIM-standaarden van de gebouwen. Hiermee krijgen opdrachtgevers en andere partijen in een vroeg stadium maximaal inzicht in de kwaliteiten van een voorstel. 1 linkerpagina Fenixloods II: hbocircusopleiding Codarts heeft zijn ingang aan het Deliplein en brengt extra leven naar het plein 1&2 BIM door gebouwen in 3d te modelleren in plaats van 2d te tekenen is steeds maximaal inzicht en afstemming mogelijk 2

[close]

p. 14

Werkplek en organisatie Van Schagen architekten is vanaf 2014 gevestigd in het Zomerhofkwartier in Rotterdam achter de hofbogen, waar zij samen met partners als Stipo, Spin Ontwikkelaars en Bas Sala Studio het gebouw en de buurt nieuw leven inblazen. Van Schagen architekten wordt geleid door Hans Meijer, Klaas Waarheid en Gert Jan te Velde. Van Schagen architekten heeft veel bouwspecialismen (zoals kosten, bestek schrijven, constructie en bouwfysica) in huis of in een nauwe kring om haar heen georganiseerd. Zo kan Van Schagen architekten haar opdrachtgevers een volledige service bieden om onderzoeksen bouwprojecten van begin tot eind uit te voeren. V an S chagen architekten Zomerhofstraat 86 3032 CM ROTTERDAM 010-4136598

[close]

p. 15



[close]

Comments

no comments yet